مسکن (دارو)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مُسکن یا دردزُدا[۱] دسته‌ای از داروهای بسیار پر کاربرد در پزشکی هستند که برای کاهش درد و کنترل آن استفاده می‌شوند. مسکن‌ها با ساز و کارهای مختلف بر اعصاب مرکزی یا محیطی تاثیر می‌گذارند. استامینوفن یکی از مهمترین و پرکاربردترین مسکن‌هاست. که علاوه بر ویژگی ضد درد دارای خاصییت ضدتب نیز هست. دسته‌ی مهم دیگر مسکن‌ها اپیوییدها هستند که سردسته آن مورفین و سایر مشتقات تریاک است. برا اساس نوع و شدت درد استفاده از مسکن ویژه توصیه می‌شود. به طور مثال در دردهای نوروپاتیک از سه حلقه‌ای‌ها و داروهای ضدصرع استفاده می‌شود. [۲]

ّ

طبقه‌بندی[ویرایش]

از لحاظ مواد تشکیل دهنده این مسکن‌ها شامل موارد زیر است:

  • پاراستامول و داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی
  • مهارکننده‌های کوکس ۲
  • مورفین و سایر مخدرها
  • سایر ضد دردها شامل سه‌حلقه‌ای‌ها و ضدصرع‌ها
از لحاظ نوع استفاده و روش کاربرد:
  • موضعی
  • سیستمیک که خود شامل خوردنی و تزریقی است.

خطرات احتمالی مصرف بیش از حد[ویرایش]

مصرف دوز پایین آسپرین برای افرادی با فاکتورهای خطرزای سکته مغزی، بیماری قلبی-عروقی و برخی از انواع سرطان سودمند است اما مصرف دوز بالای آن نه تنها مفید نیست بلکه زیان هم دارد. داروهای مسکنی که در دسته داروهای ضدالتهابیِ غیراستروئیدی قرار می‌گیرند مانع از آن می‌شوند که هورمون «پروستاگلاندین» درد و التهاب را در پاسخ به عفونت یا آسیب‌دیدگی که البته یک واکنش طبیعی و حیاتی است، ایجاد کند.

خطرات احتمالی و البته جدیِ مصرف بیش از اندازه‌ی مسکن‌های غیرنسخه‌ای (OTC) برای سلامت بدن:

زخم معده[ویرایش]

مصرف بی‌رویه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی به خصوص ایبوپروفن و آسپرین باعث ایجاد زخم و التهاب در جداره داخلی معده شده و موجب بروز عارضه «ترک معده» می‌شود. بر اثر این عارضه معده نمی‌تواند مواد مغذی را جذب کند. همچنین موجب می‌شود تا پروتئین‌ها و مواد آلرژی‌زای مشکل‌ساز همچون گلوتن از این ترک عبور کرده و حساسیت غذایی ایجاد کنند. علاوه بر این داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی بر عملکرد باکتری معده که کنترل کننده سیستم ایمنی است، تاثیر می‌گذارد و در نتیجه فرد بیشتر بیمار می‌شود.

آسیب‌دیدگی کبد[ویرایش]

استامینوفن مانند ایبوبروفن و آسپرین باعث بروز زخم‌های معده نمی‌شود اما در عوض آسیب کبدی را به همراه دارد. همچنین موادی چون الکل می‌توانند در عملکرد طبیعی بدن برای تجزیه استامینوفن حتی اگر با دوز مجاز مصرف شود، اختلال ایجاد کرده و موجب آسیب‌دیدگی کبد شوند.

آسیب دیدن کلیه‌ها[ویرایش]

کلیه‌ها یکی دیگر از اعضای بدن هستند که تولیدکننده اصلی هورمون پروستاگلاندین به حساب می‌آیند. هورمون پروستاگلاندین علاوه بر کنترل ترشح‌های اسیدی در معده به کلیه‌ها کمک می‌کند تا عملکرد خود را در خارج ساختن مواد زائد از خون بهتر انجام دهند. بسیاری از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی در انجام این فرایند خلل ایجاد می‌کند و موجب آسیب دیدن کلیه‌ها می‌شوند.

بیماری قلبی[ویرایش]

داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی می‌توانند خطر بروز بیماری‌های قلبی را افزایش دهند. این داروها آنزیم COX-2 را که همراه با پروستاگلاندین از رگ‌ها حفاظت می‌کنند متوقف می‌سازد و موجب می‌شود خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی افزایش یابد.

حساسیت بیشتر به درد[ویرایش]

مطالعات نشان می‌دهد مصرف بی‌رویه استامینوفن و داروهای غیرالتهابی ضداستروئیدی موجب می‌شود حساسیت به درد را تشدید می‌کند. از سوی دیگر پس از مدتی مصرف دارو تاثیر آن در کاهش درد کمتر می‌شود و به همین دلیل فرد باید داروهای بیشتری برای تسکین درد مصرف کند.

داروهای ضد درد مهم[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. دردزُدا از واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جای analgesic در انگلیسی و در حوزهٔ پزشکی است. «فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر پنجم، بخش لاتین». فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۱۰. بازبینی‌شده در ۲ فروردین ۱۳۹۱. 
  2. Dworkin RH, Backonja M, Rowbotham MC, et al. (2003). "Advances in neuropathic pain: diagnosis, mechanisms, and treatment recommendations". Arch. Neurol. 60 (11): 1524–34. doi:10.1001/archneur.60.11.1524. PMID 14623723.