طب سوزنی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
طب سوزنی (به انگلیسی: ACUPUNCTURE) که به زبان چینی به آن جن جیو (ZHEN JIU) گفته میشود روشی است که با فروکردن سوزن های بسیار نازک به نقاط خاصی از بدن باعث تسکین درد و یا درمان مشکل خاصی از بیمار میشود. براساس تئوری طب سوزنی، این نقاط خاص بر روی مریدین هایی (MERIDIANS) قرار دارند که یک نوع انرژی حیاتی به نام "چی" (QI) در آنها جریان دارند. گرچه از اواخر قرن بیستم میلادی بر روی طب سوزنی تحقیقات علمی زیادی صورت گرفتهاست اما هنوز نحوه اثر آن به درستی مشخص نشدهاست و بحث های زیادی در مورد آن بین دانشمندان در جریان است. گزارش هایی که از طرف سازمان بهداشت جهانی، مرکز ملی طب مکمل آمریکا و انجمن پزشکی ایالات متحده آمریکا اعلان شدهاست همگی از مؤثر بودن طب سوزنی در درمان بسیاری از بیماریها حکایت میکنند. یک توافق کلی بین دانشمندان وجود دارد که همگی آنها معتقدند که طب سوزنی اگر از طرف یک متخصص طب سوزنی انجام شود و سوزنهای استریل مورد استفاده قرار گیرند روش بی خطری در درمان بعضی از بیماریها میباشد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه طب سوزنی
تاریخچه استفاده از طب سوزنی در کشور چین به ((عصر حجر)) باز میگردد که در آن زمان از سنگهایی نوک تیز به نام "بیان شی" (BIAN SHI) استفاده میشد. سوزن های سنگی طب سوزنی مربوط به پنج هزار سال پیش توسط باستان شناسان در کشور چین کشف شدهاست. اولین کتاب چینی که در آن در مورد طب سوزنی بحث شدهاست کتاب "طب داخلی کلاسیک امپراطور زرد" میباشد که در حدود 2300 سال پیش نوشته شدهاست. در این کتاب از انواع سوزن های فلزی، مریدینها و نقاط خاص بر روی آنها، انواع روش های فروکردن سوزن در بدن و انواع مختلف بیماریهایی که میتوان با استفاده از طب سوزنی آنها را درمان نمود بحث شدهاست.
[ویرایش] تئوری طب سنتی چین
طب سنتی چین(TCM) چندین هزار سال قدمت دارد. براساس طب سنتی چین، سلامت یک فرد، وضعیتی است که به علت تعادل "یین" (YIN) و "یانگ" (YANG) در بدن برقرار شدهاست. با استفاده از طب سوزنی، جریان "چی" (QI) و خون در بدن تنظیم شده و هر جایی از بدن که کمبودی از آنها وجود داشته باشد تقویت شده و هر جایی که زیادی آنها وجود داشته باشد کاهش مییابند. همچنین در جاهایی از بدن که جریان آزاد "چی" (QI) دچار رکود و انسدادشده باشد برطرف میگردد. طب سنتی چین به بدن انسان به عنوان یک کل نگاه میکند که چندین سیستم عملکردی در آن درگیر هستند. چینیها به این سیستمها اصطلاحاً "زانگ فو" (ZANG FU) میگویند که زانگ به معنای اعضای توپر بدن (مثل کبد و کلیهها) و فو به معنای اعضای توخالی بدن (مثل معده و رودهها) میباشد. از نظر طب سنتی چین هنگامی بیماری ایجاد میشود که تعادل بین ئین، یانگ، چی و خون به هم خورده باشد. با اصلاح نمودن یک یا چند سیستم عملکردی از طریق استفاده از سوزن، فشار، حرارت و یا چیزهای دیگر در نقاط خاص و حساسی از بدن که به آنها نقاط طب سوزنی گفته میشود تعادل از دست رفته دوباره به دست میآید و بیماری درمان میشود.
[ویرایش] سازمان بهداشت جهانی و طب سوزنی
براساس نظر سازمان بهداشت جهانی (WHO) از طب سوزنی میتوان در موارد زیر استفاده نمود :
سینوزیت آلرژیک، کنترل دردهای حاد و مزمن، اضطراب، آرتروز، سندروم کارپال تونل، تهوع و استفراغ، اسپاسم مری، افزایش بیش از حد اسید معده، روده تحریک پذیر، سندرومهای ستون فقرات گردن و کمر، اسهال، یبوست، مسمومیتهای دارویی، دردهای قاعدگی ، شانه منجمد، سردردهای میگرنی، سردردهای تنشی، سرگیجه (بیماری مه نیر)، وزوز گوش، گرفتگی عضلات، لرزش اندامها، تیک، سکسکه، ایلئوس بعد از عمل جراحی، مشکلات بعد از سکته مغزی، بی اختیاری ادراری، احتباس ادراری.
طب سوزنی روش درمانی سنتی چین است. همان طور که طب سنتی ایران را طب بوعلی سینایی و طب سنتی هند را آیورودا میگویند. طب سوزنی در اسطورهها جای دارد و تاریخچهٔ آن به هزاران سال پیش برمی گردد. قدمت این طب به قدری است که بقایای آن را میتوان از عصر حجر پی گیری کرد.
چینیهای باستان معتقد بودند که بدن انسان علاوه بر گوشت و پوست و استخوان، دارای کالبدی انرژتیک است و انرژی در کانالهایی به نام مردین جریان دارد. جالب است بدانید که امروزه توسط روشهایی خاص، این کانالها قابل رویت شدهاند.
همان طور که آب در رودخانهها جریان دارد، انرژی نیز در کانالها (مردینها) در گردش است. تا زمانی که انرژی جاری است و مانعی در سر راه آن قرار نگرفته، مثلاً در دوران کودکی، بیماری وجود ندارد. ولی همین طور که ما بزرگ تر میشویم و تحت تأثیر عوامل خارجی و داخلی مانند مواد شیمیایی محیطی، تغذیه نامناسب، استرس، آلودگی صوتی، عدم تحرک و .. قرار میگیریم، این آلودگیها مانند زبالههایی جریان انرژی را متوقف یا کند میکنند و در نتیجه بیماری شروع میشود.
تشخیص در طب سوزنی کار بسیار دشواری است. از بیماری که مراجعه میکند باید یک شرح حال مفصل در مورد تمام اعضای بدن گرفت و او را از نظر روحی روانی سنجید. معاینه از نحوهٔ صحبت کردن، راه رفتن، نشستن روی صندلی، رنگ و حالت چهره، ناخنها و لبها شروع میشود و با معاینهٔ نبض و زبان ادامه مییابد. معاینهٔ زبان در طب سوزنی اهمیت ویژهای دارد و میتوان از روی معاینهٔ زبان به بسیاری از بیماریهای فرد پی برد. رنگ زبان، شکل آن، نوع بار روی زبان و محل قرار گرفتن آن، تورم زبان و حس خطوطی که بارها هریک از ما روی زبانمان مشاهده کردهایم و از آن سرسری گذشتهایم، میتواند به تشخیص کمک کند.
بر اساس تشخیصی که پزشک برای بیمار در نظر گرفتهاست، مبادرت به انتخاب یک سری از نقاط میکند که بین ۱۰ تا ۱۵ و گاهی کم تر یا بیشتر است. چینیهای قدیم نقاطی را روی بدن کشف کردهاند که تحریک آنها میتواند اثرات درمانی روی ارگانهای درونی بدن بگذارد. این که آنها چطور به این دانش دست یافتهاند نیز شگفت انگیز است. مثلاً نقاط اطراف قوزک پا مربوط به کانال کلیه و مثانه است و یا نقاطی در زیر زانو مربوط به کانال معده است.
درمان هفتهای ۲ تا ۳ مرتبه و هر دورهٔ درمانی ۱۲ جلسهاست. ممکن است بعضی از بیماران به دو یا سه دورهٔ درمانی نیاز داشته باشند و این بستگی به مزمن بودن بیماری شان دارد. هر جلسهٔ درمانی حدود ۱ تا ۵/۱ ساعت طول میکشد.
علاوه بر طب سوزنی، آموزش تغذیهٔ سالم، حرکات ورزشی مناسب، استفاده از گیاهان دارویی و مکملهای غذایی نیز به کمک طب سوزنی میشتابند.
نکتهٔ مهم در درمان این است که علاوه بر محل سوزنها، جهت، عمق نفوذ و نحوهٔ حرکت دادن سوزنها در بدن نیز بسیار مهم است.
توجه کنید که طب سوزنی درمانی بدون درد است و هیچ عارضهای ندارد و امروزه استفاده از سوزنهای یک بار مصرف، کار پزشکان و بیماران را بسیار راحت تر کردهاست. تا اوایل دههٔ ۷۰ میلادی بیشتر پزشکان مکانیزم طب سوزنی را مثل دارونماها فرض میکردند و بیشتر اثرات روانی را در بهبود اشخاص دخیل میدانستند، ولی اثرات مفید طب سوزنی در دامپزشکی و روی بچههای خیلی کوچک که تلقین پذیر نیستند، این نظریه را رد میکرد. در سه دههٔ اخیر طب سوزنی جایگاه ویژهای در اروپا و آمریکا پیدا کردهاست به طوری که در چندین دانشگاه معتبر اروپا و آمریکا تدریس میشود و مورد قبول سازمان بهداشت جهانی و سازمان غذا و داروی آمریکا است.
بیماریهایی که با طب سوزنی قابل درمان است:
- دردهای حاد و مزمن (کمردرد، سیاتیک، درد زانو، آسیبهای ورزشی)
- بیماریهای روحی روانی
- کاهش و افزایش وزن
- مشکلات گوارشی
- مشکلات تنفسی
- کنترل وزن
[ویرایش] اکوپانچر فیزیوتراپی
با عنایت به تاریخچه فیزیوتراپی و گسترش درمانهای غیر دارویی و غیر تهاجمی در فیزیوتراپی و بدلیل خصوصیات منحصر به فرد طب سوزنی،این حیطه به عنوان یکی از تخصصهای فیزیوتراپی در نظر گرفته شدهاست .به صورتی که حتی یک انجمن بین المللی برای اکوپانچر فیزیوتراپی تاسیس گشتهاست (http://www.iaapt.org/)که به گسترش این دانش در حیطه فیزیوتراپی پرداختهاست.
[ویرایش] منبع
- نوشتهٔ دکتر الهام میرآذر چاپ در روزنامهٔ همشهری شماره ۴۰۵۲، به تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۸۵
- برگرفته از کتاب "طب سوزنی" از انتشارات عصرکتاب نوشته دکتر فرهاد همت خواه (دارای مدرک بین المللی طب سوزنی از چین
- رادیو چین، طب سوزنی
