دم‌نوش

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
LE POINT DE VUE11n4000.jpg

دم‌نوش یا جوشانده به نوشیدنی‌هایی که معمولاً از دم کردن گیاهان مختلف به دست می‌آیند اطلاق می‌شود. این گیاهان معمولاً خاصیت دارویی نیز دارند و بخشی از داروهای طب سنتی را تشکیل می‌دهند.

تعریف[ویرایش]

دم‌نوش نوعی نوشیدنی است که در آن جزیی از گل، برگ، ساقه، ریشه، دانه، پوستِ میوه یا اجزای دیگر گیاهان دارویی که قابل حل در آب است، بصورت خشک یا تازه مورد استفاده قرار می‌گیرد.[۱]

انواع عمده[ویرایش]

نام به فارسی نام علمی[۲] تصویر توضیح
آب‌قاشقی Centella asiatica Starr 020803-0095 Centella asiatica.jpg
آقطی سیاه Sambucus nigra Kara mürver-1.jpg
آویشن Thymus vulgaris Thymus vulgaris1.JPG
اسطوخودوس
( لاواندا)
Lavandula angustifolia
(نام یکی از گونه‌های)
Single lavendar flower02.jpg
باباآدم
نام گونه گوبو
Arctium lappa
(نام علمی گونه‌)
Arctium lappa02.jpg
افسنتین Artemisia absinthium Artemisia absinthium Prague 2013 1.jpg
بابونه matricaria recutita Chamomile@original size.jpg
بابونه گاوی Tanacetum parthenium Tanacetum parthenium.jpg
بادرنجبویه Melissa officinalis Melissa officinalis01.jpg هر چند گیاه بادرنجبویه از تیرهٔ نعناعیان است اما بوی آن به لیمو شباهت دارد. آرام‌بخش با اثر قوی و از بین برندهٔ خستگی اعصاب است.[۳] نیرودهنده و ضد تشنج است به علاوه به عنوان مقوی معده، بادشکن، تسهیل کننده عمل هضم و معرق مورد استفاده قرار می‌گیرد.[۴]
بادیان ختایی Illicium verum Illicium verum 2006-10-17.jpg
بلوبری اروپایی Vaccinium myrtillus Vaccinium myrtillus - Bilberry - Maviyemiş 07.jpg
بومادران معمولی Achillea millefolium Achillea millefolium capitula 2002-11-18.jpg
به‌لیمو Aloysia citrodora Aloysia triphylla1.jpg
پاپایا carica papaya Papaya sunset.jpg
پنج‌انگشت Vitex agnus-castus Vitex agnus-castus 002.JPG
پونه کوهی Origanum vulgare Origanum vulgare3 ies.jpg
پیرو Juniperus communis Juniperus communis cones.jpg
ترشک Rumex crispus Rumexcrispus.jpg
توت‌فرنگی Fragaria vesca Fragaria vesca close-up 4 cropped.jpg
جو دو سر Avena sativa SK-OatAvena-sativa.JPG
چای ترش Hibiscus Sabdariffa Driedhibiscus.jpg بعد از ریختن گل کاسبرگ متورم شده و به شکل میوه در میاید. این کاسبرگ متورم شده برای درست کردن چای مورد استفاده قرار می‌گیرد. رنگ چای به مانند یاقوت قرمز است هرچند که بر اساس محل کاشت رنگ آن تا حدودی تغییر می‌کند. در صورت تمایل و برای کم کردن طعم ترش آن با عسل مصرف می‌شود. حاوی سیتریک اسید و اسید تارتاریک است. نوشیدن آن برای رفع خستگی و سستی بدن مؤثر است. نوشیدن آن همراه با یخ نیز در فصل تابستان رایج بوده در رفع گرمازدگی تأثیر دارد. از آنجائیکه مقادیر زیادی پتاسیم دارد در افزایش ادرار مؤثر است. در رفع تورم بدن و از بین بردن خماری بعد از نوشیدن الکل مؤثر است. در جلوگیری از خستگی چشم و یا رفع خستگی چشم تأثیر دارد. نوشیدن آن به کسانی که زمان زیادی از کامپیوتر استفاده می‌کنند توصیه می‌شود. حاوی مقادیر زیادی ویتامین سی است.[۵]
چای کوهی Hypericum perforatum
ختمی Althaea officinalis
دارچین Cinnamomum verum
رازک humulus lupulus
رازیانه Foeniculum vulgare
رزبری قرمز Rubus idaeus
رز گالیکا Rosa gallica
رومارن Rosmarinus officinalis
ریحان Ocimum basilicum
زرشک معمولی berberis vulgaris
زنجبیل Zingiber officinale
زوفا Hyssopus officinalis
زیره Carum carvi
سرخارگل Echinacea angustifolia
سنبل‌الطیب Valeriana officinalis
سنبل خطایی Angelica archangelica
شاه‌افسر Melilotus officinalis
گل شاه‌پسند Verbena hastata
شبدر قرمز Trifolium pratense
شیرین‌بیان Glycyrrhiza glabra
علف جاروب calluna vulgaris Calluna vulgaris0.jpg
علف لیمو Cymbopogon citratus YosriNov04Pokok Serai.JPG
قاصدک Taraxacum officinale
کاسنی cichorium intybus
کرفس Apium graveolens
کهن‌دار ginkgo biloba
گزنه Urtica dioica
گل ساعتی passiflora incranata
(نام یکی از گونه‌های)
گل ماهور Verbascum thapsus
گل همیشه‌بهار Calendula officinalis
گیلاس سیاه Prunus serotina
گیمنما Gymnema sylvestre
ماته یا چای پاراگوئه ilex paraguariensis
مرزنگوش Origanum majorana
مرزه Satureja hortensis
مریم‌گلی Salvia officinalis
میخک صدپر Syzygium aromaticum
میوه گل رز Rose hip Rosa californica.jpg
نارنج
چای بهارنارنج (گل نارنج) یا پوست نارنج
Citrus aurantium Citrus aurantium - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-042.jpg
نعنا Mentha spicata
نعنای فلفلی Mentha × piperita
نعناع گربه‌ای Nepeta cataria
نمدار
چای زیرفون
نام گونه نمدار برگ‌درشت
Tilia × europaea
Tilia platyphyllos
(نام گونه‌ها)
Blüten der Sommerlinde.JPG گل‌های کوچکی به رنگ زرد مایل به سبز دارد که در اوایل تابستان شکوفا می‌شود تنها از گل و برگ‌های نزدیک به گل برای تهیه چای استفاده می‌شود. یه علت داشتن خاصیت تسریع کنندگی هضم بیشتر بعد از غذا مصرف می‌شود. چای آن آرام‌بخش بوده و در بهبود بی‌خوابی تأثیر دارد. نوشیدن آن به افراد عصبی و عصبانی توصیه می‌شود. در اروپا این رسم وجود دارد که این چای به کودکانی که بیش از حد پرتحرک بوده و به حرف والدین گوش نمی‌دهند نوشانده می‌شود. به علت دارا بودن زردینه (رنگیزه) موجب جلوگیری از فشارخون، تصلب شرائین و سکته قلبی است. معرق است و نوشیدن آن برای شروع سرماخوردگی و آنفولانزا توصیه می‌شود. شاخه‌های ریز و کوچک درخت نیز ممکن است برای تهیه چای بکار رود که به علت نداشتن عطر همراه با دیگر گیاهان دارویی به عنوان چای مخلوط بکار می‌رود. چایی که با استفاده از شاخه‌های کوچک تهیه می‌شود در بهبود عملکرد کلیه تأثیر دارد. از آنجائیکه باعث افزایش ادرار و کاهش کلسترول می‌شود، این چای در رژیم غذایی اثربخش است.[۶]
هل Elettaria cardamomum A aesthetic Cardamom.JPG چای آن در تسریع گوارش و از بین بردن سوزش و احساس سنگینی در معده مؤثر است. قبل از دم کردن بهتر است پوست هل تا حدی که دانه درونی آن دیده شود بریده شود تا عصاره آن راحت تر بیرون بیاید. هل برای درست کردن چای مخلوط مناسب است. برای نمونه در هند برای درست کردن چای مصالح به چای سیاه، هل و دیگر گیاهان دارویی و شیر افزوده می‌شود.[۷]
یام وحشی Dioscorea villosa
یونجه Medicago sativa
آب قاشقی

دم‌نوش‌های مرکب[ویرایش]

بر مبنای ذائقه و خواص گیاهی و طبیعت می‌توان گیاهان مختلف را با هم ترکیب نمود. مثلاً ترکیب به‌لیمو و زیرفون، گل‌گاوزبان و سنبل الطیب و مواردی دیگر.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • زرگری، علی. گیاهان داروئی، جلد چهارم. چاپ ششم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۶. شابک ‎۹۶۴-۰۳-۳۹۳۳-۴. 
  • 板倉、 弘重。 からだに効くハーブティー図鑑。 主婦の友社、 2003。 ISBN ‎978-4072363690 
  • 苑田、 みほ。 ハーブティーブレンドレシピ۲۶۰。 主婦の友社、 2010。 ISBN ‎-978-4862205155 
جستجو در ویکی‌نَسک کتاب آشپزی ویکی‌کتاب یک دستور آشپزی در این رابطه دارد: