شب‌یار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شب‌یار (صبر زرد یا آلوئه‌ورا) Aloe
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
Division: گیاهان گلدار
رده: تک‌لپه‌ای‌ها
راسته: مارچوبه‌ای‌ها
تیره: سریشیان
سرده: سگل‌ها
گونه: A. vera
گل‌های شب‌یار.

شَب‌یار[۱]، صَبر یا صبر زرد یا آلوئه‌ورا (نام علمی:Aloe vera) نام گیاهی است از سردهٔ سِگِل‌ها (Aloe) راسته مارچوبه‌ای‌ها (Asparagales)، تیره سریشیان (Asphodelaceae) این گیاه بومی آفریقای شمالی است.

شبیار بی‌ساقه‌است. البته برخی از آنها دارای ساقه‌ای بسیار کوتاه هستند. این گیاه ۶۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر رشد می‌کند و از طریق پاجوش تکثیر می‌شود. برگ‌های آن نیزه‌ای کلفت و گوشتی با لبه‌های دندانه‌دار است و رنگ آن سبز تا خاکستری می‌باشد. گل‌های آن بر روی سنبله‌ای می‌رویند که گاه تا ۹۰ سانتیمتر درازا دارد. هر کدام از گل‌های آن آویخته‌است و دارای جام لوله‌ای ۲-۳ سانتیمتری می‌باشد. این گیاه در لوازم آرایشی بهداشتی کاربرد بسیاری دارد.

نام‌های دیگر شبیار عبارتند از: چادُروار، صبر سقوطری، آلوئه‌ورا، صبر، صبر کموار، صبر زرد، ازوال، ازوادزرد خزانه، مقر، ایلوا، صبارا، آلوئه کوراسائو، آلوئه هندی، آلوئه بارباد، الوا، صباره، برمس، سولع، مقرا، چادروا و صعدنا.[۲]

کلیات گیاه شناسی[ویرایش]

به عنوان یک گیاه طبی سابقه طولانی مدت دارد و قدمت استفاده از آن به سال 1750 قبل از میلاد مسیح برمی گردد. امروزه این گیاه در اغلب مناطق نیمه گرمسیری و گرمسیری از قبیل منطقه کارائیب، جنوب ایالات متحده، آمریکای لاتین و خاوریانه می روید. بسیاری از مردم نیز این گیاه را در گلذان های کوچک در منازل خود به منظور درمان سوختگی ها و بریدگی های جزیی پرورش می دهند. آلوئه ورا یک گیاه بادوام با گل های زرد است. صبر زرد فاقد ساقه بوده ولی برگ های آن دراز و تا ارتفاع 30سانتی متر می رسد. گل های این گیاه در انتهای ساقه ای که از وسط برگ ها خارج می شود، می روید. برگ های سخت آبدار و نیزه ای این گیاه به طول 20 اینچ رشد می کند و طول کل گیاه تا4 پا می رسد. تنها برگ های این گیاه ارزش دارویی دارند، اما بخش های مختلف برگ ها نیز برای اهداف گوناگونی مورد استفاده قرار می گیرند. ژله شفاف و سفتی از قسمت های داخلی برگ ترشح می شود. بین این ژله و پوست بیرونی برگ سلول های خاصی حاوی مایع زرد رنگ تلخ قرار دارد. وقتی که این مایع خشک می شود، سبب تولید شیره آلوئه ورا می شود.

ترکیبات شیمیایی[ویرایش]

گیاه، حاوی مشتقات هیدروکسی آنتراسن از جمله آلوئین های A2 و B به میزان 40-25% کل ترکیبات و مشتقات کرومون از جمله آلوئه رزین A2،B و Cاست. ترکیبات مهم دیگر آلوئه شامل قندها از جمله: گلوکز، مانوز و سلولز، آنزیم ها از جمله: اکسیداز، آمیلاز و کاتالاز، هچنین ویتامین هایی نظیر: B1،B2،B6،C،Eو اسیدفولیک و مواد معدنی مانند: کلسیم، سدیم، منیزیم، روی، مس و کروم می باشند. صبر زرد موادی نظیر آلوئین فامودین، آنتراکینون، ایزوباربالوئین و مقدار صمغ آن در حدود 12% می باشد.

[۳]

  1. لغتنامه دهخدا: شبیار، حق‌شناس، م. : فرهنگ معاصر هزاره، انگلیسی-فارسی ۱۳۸۹.
  2. صبر زرد سلامت‌ایران
  3. دائرة المعارف گیاه درمانی- گردآورنده:نیره اژدریان- ناشر: آئینه دانش- نوبت چاپ: دوم، 1391- چاپخانه جعفری- شابک: 9786005756265- آلوئه ورا(صبر زرد)ص 12- به نقل از روزنامه همشهری آنلاین

خواص دارویی[ویرایش]

صبر زرد از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است و شیرابه آن به مصرف طبی می رسد.

  • تقویت کننده بدن است.
  • یبوست را برطرف کرده و روه ها را تمیز می کند.
  • برای معالجه آسم مفید است.
  • سوء هاضمه را برطرف می کند.
  • در معالجه صرع مفید است.
  • اثر ضد کرم دارد.
  • خون را تصفیه می کند.
  • برای برطرف کردن خارش ناشی از گزیدگی حشرات شیرابه آن را روی پوست بمالید.
  • اگزما را درمان می کند.
  • برای معالجه اسهال خونی مفید است.
  • برای رفع ریزش مو، شیرابه آن را به سر مالیده و موها را با آن ماساژ دهید.
  • گرفتگی کبدی را درمان می کند.
  • برای التیام زخم ها شیرابه آن را روی زخم بمالید.
  • صبر زرد بهترین کرم مرطوب کننده است، برگ ها را بشکنید و ژله آن را به پوست بمالید.
  • مبتلایان به بیماری قند میتوانند با مصرف این گیاه قندخون خود را کنترل کنند.
  • برای شستن چشم و زخم ها شیرابه صبر زرد را با آب مخلوط کرده و استفاده کنید.
  • تقویت و تعدیل سیستم ایمنی در بیماری های ویروسی (مثل تبخال)، ترمیم زخم، ترمیم آسیب های ناشی از سوختگی و ضد التهاب است.
  • استفاده از آن در بیماری برگشت محتویات اسیدی معده به مری است. این بیماری به علت عدم کفایت اسفنکتر تحتانی مری ایجاد و برگشت محتویات اسیدی معده به مری باعث آسیب وارد آمدن به مخاط مری و علایمی مانند سوزش سر دل، سرفه های خشک، تنفس بدبو، خونریزی و زخم مری می شود.

نحوه ی تأثیر ژل صبر زرد هنوز مشخص نیست.

مضرّات[ویرایش]

- صبر زرد اگر به اندازه مصرف شود، خطری ندارد ولی مقدار زیاد آن باعث اسهال خونی می شود. - ضمناٌ زنان شیرده نباید از آن استفاه کنند زیرا صبر زرد از طریق شیر وارد بدن طفل می شود و ایجاد اسهال می کند. این گیاه برای زنان حامله خوب نیست زیرا ممکن است باعث سقط جنین شود.

ژل آلوئه برای استعمال خارجی مادهء بی خطری است، اما در موارد نادری سبب واکنش آلرژیک می شود. اگر پوست شما تحریک می شود مصرف آن را ادامه ندهید. ژل آلوئه برای درمان زخم های عمیق موثّر نیست. شیره آن می تواند سبب گرفتگی یا اسهال روده ای شدید گردد، زنان باردار یا شیرده نباید این ماده را مصرف کنند زیرا ممکن است سبب انقباض های رحمی گردیده و باعث سقط جنین شود. مصرف مسهل آلوئه برای درمان بیماری های معده ای-روده ای، انسداد روده ای، آپاندیسیت یا دردمعده مبهم تجویز می شود. این ماده ممکن است سبب تشدید اولسرها، بواسیر، دیورتیکولوز، التهاب دیورتیکول، کولیت یا سندرم روده تحریک پذیر(IBS) گردد.

مصرف طولانی مدت این ماده سبب وابستگی به آن می شود یا تعادل الکترولیتی را مختل می سازد. این ماده ممکن است سبب تغییر رنگ ادرار به رنگ قرمز بی ضرر گردد. کودکان زیر 12 سال نباید گیاه آلوئه مصرف کنند. مصرف طولانی و مزمن شیره آلوئه می تواند سبب کمبود پتاسیم گردد که می تواند با پاره ای معالجات قلبی تداخل کند. احتمال کمبود پتاسیم در بدن در صورتی که شیره آلوئه را با ادرارآورهای (مدرهای) تیازید، شیرین بیان یا کوتیکواستروئید مصرف کنید، بیشتر است. [۱]

پانویس[ویرایش]

  1. دائرة المعارف گیاه درمانی- گردآورنده:نیره اژدریان- ناشر: آئینه دانش- نوبت چاپ: دوم، 1391- چاپخانه جعفری- شابک: 9786005756265- آلوئه ورا(صبر زرد)ص 13و14- به نقل از روزنامه همشهری آنلاین

دائرة المعارف گیاه درمانی- گردآورنده:نیره اژدریان-آلوئه ورا(صبر زرد)ص 13و14

کِشت‌گاه[ویرایش]

شبیار را از دیرباز در مناطق خشک‌تر گرمسیری و نیمه‌گرمسیری جهان، هم به عنوان گیاه زینتی و هم گیاه درمانی کشت می‌کنند.

کاربرد[ویرایش]

ژل آلوورا آماده شده برای دسر

این گیاه واجد ویژگی‌های مهم درمانی از جمله تقویت و تعدیل دستگاه ایمنی بدن[۱] در بیماری‌های التهابی و ویروسی (مثل تبخال)، ترمیم زخم، ترمیم آسیب‌های ناشی از سوختگی و ضدالتهاب تولید نوشیدنی و كمپوت آلوئه ورااست

[۲].


پانویس[ویرایش]

4. ↑دائرة المعارف گیاه درمانی- گردآورنده:نیره اژدریان- ناشر: آئینه دانش- نوبت چاپ: دوم، 1391- چاپخانه جعفری- شابک: 9786005756265- آلوئه ورا(صبر زرد)ص 13و14- به نقل از روزنامه همشهری آنلاین

  1. Mills S.Bone K/ The Essential Guide To Herbal Safety/ Churchill Livigstone/ 2005:P233-240
  2. S-W.Choi, B-W.Son /Y-S.Son, Y-I.Park, S-K.Lee, M-H.Chung/ The wound-healing effect of a glycoprotein fraction isolated from aloe vera/ British Jornal of Dermatology 2001/ P145 & 535-545


منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «آلوئه ورا»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱ بهمن ۱۳۹۱).