آمریکای مرکزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آمریکای مرکزی
نقشه آمریکای مرکزی
مساحت ۵۲۳٬۷۸۰ کیلومتر مربع
جمعیت ۴۱٬۷۳۹٬۰۰۰ (برآورد ۲۰۰۹)
تراکم جمعیت ۷۷ نفر در کیلومتر مربع
تعداد کشورها هفت
تولید ناخالص داخلی ۱۰۷٫۷ میلیارد دلار (سال ۲۰۰۶)
۲۲۶٫۳ میلیارد دلار (سال ۲۰۰۶).
تولید سرانه ناخالص داخلی ۲.۵۴۱ دلار (سال ۲۰۰۶)
۵٬۳۳۹ دلار (سال ۲۰۰۶).
زبان‌ها اسپانیایی، انگلیسی، مایایی، گاریفونا، کریول بلیزی، زبان‌های اروپایی و بومی
محدوده زمانی یوتی‌سی - ۵، یوتی‌سی -۶
شهرهای بزرگ (سال ۲۰۰۲) گواتمالاسیتی
سان سالوادور
تگوسیگالپا
ماناگوآ
سان پدرو سولا
پاناماسیتی
سان خوزه
ساتنا آنا، السالوادور
لئون
سان میگوئل[۱]

آمریکای مرکزی منطقه‌ای در قاره آمریکا است که اغلب آن را از مرز جنوبی مکزیک تا مرز شمالی کلمبیا در نظر می‌گیرند. در شرق منطقه خشکی آمریکای مرکزی، دریای کارائیب و در غرب آن اقیانوس آرام قرار دارد.

آمریکای مرکزی به صورت یک باریکه خاکی در ادامه جنوبی آمریکای شمالی است که از سوی جنوب شرقی خود به آمریکای جنوبی می‌پیوندد. آمریکای مرگزی دربرگیرنده هفت کشور مستقل به نام‌های بلیز، کاستاریکا، السالوادور، گواتمالا، هندوراس، نیکاراگوآ و پاناما است. به‌جز بلیز که زبان رسمی آن انگلیسی است، زبان رسمی در شش کشور دیگر آمریکای مرکزی، اسپانیایی است.

آمریکای مرکزی از دیدگاه زیست‌شناسی بخشی است از منطقه حساس دارای تنوع زیستی[۲] آمریکای میانه که از شمال گواتمالا آغاز شده تا سرزمین‌های مرکز پاناما ادامه می‌یابد.

مساحت آمریکای مرکزی ۵۲۴ هزار کیلومتر مربع (۲۰۲ هزار مایل مربع) است که حدود ۰٫۱ درصد سطح زمین را تشکیل می‌دهد. جمعیت آمریکای مرکزی در سال ۲۰۰۹ میلادی ۴۱٬۷۳۹٬۰۰۰ نفر برآورد شد. تراکم جمعیت در آمریکای مرکزی ۷۷ نفر در کیلومتر مربع برابر با ۲۰۶ نفر در مایل مربع است.

جغرافیا[ویرایش]

نقشه سی‌آی‌ای از آمریکای مرکزی و کارائیب.

آمریکای مرکزی حکم پلی را دارد که آمریکای شمالی و جنوبی را به هم می‌پیوندد. به لحاظ جغرافیائی، مرز شمالی آن تنگه تهوآنتپک در مکزیک است و جنوب آن توسط دارین در مرز بین پاناما و کلمبیا محدود شده‌است.[۳]

آمریکای مرکزی در منطقه‌ای با فعالیت زمین‌ساختی قوی قرار دارد و بیشتر آن بر روی صفحه زمین‌ساختی کارائیب قرار گرفته که کمی دورتر از سواحل مجاور به صفحه کوکوس متصل می‌شود. به خاطر گسل‌های این صفحات این منطقه در برابر زمین‌لرزه آسیب‌پذیر است، به عنوان نمونه در سال‌های ۱۹۳۱ و ۱۹۷۲ زمین‌لرزه باعث شد که ماناگوآ، پایتخت نیکاراگوئه تا حد زیادی نابود شود. فوران‌های آتشفشانی نیز در ناحیه آمریکای مرکزی زیاد است و این امر هم ایجاد تهدید می‌کند و هم ایجاد دشت‌های خاکستر کرده که باعث حاصلخیزی خاک‌ها شده‌است. تاخومولکو، که آتشفشانی با بلندای ۴۲۲۰ متر در گواتمالا است بلندترین نقطه آمریکای مرکزی است. در سال ۱۹۶۸ آتشفشان آرنال در کاستاریکا فوران کرد و جان ۸۷ نفر را گرفت.

آمریکای مرکزی رشته‌کوه‌های بسیاری دارد که طولانی‌ترین‌های آن‌ها سیرا مادره د چیاپاس، کوردیرا ایزابلیا و کوردیرا تالامانکا هستند. میان این رشته‌کوه‌ها دره‌های حاصلخیزی قرار دارند که برای سکونت مناسب‌اند، و در واقع بیشتر مردم هندوراس، کاستاریکا و گواتمالا در این دره‌ها زندگی می‌کنند. این دره‌ها هم‌چنین برای تولید قهوه، حبوبات و فرآورده‌های دیگر مناسب است.

پیشینه[ویرایش]

وضعیت تقسیمات سیاسی آمریکای مرکزی و کارائیب در سال ۱۷۰۰.

در روزگار پیش از کشف آمریکا توسط کریستف کلمب (دوران پیشاکلمبی) مناطق شمال غرب آمریکای مرکزی جزئی از تمدن سرخ‌پوستی آمریکای میانه بود. جوامع بومی آمریکای میانه، از طرف شمال سرزمین‌هایی از مکزیک مرکزی، و در سمت جنوب مناطقی تا کاستاریکا را مسکونی ساخته بودند.

در این میان قابل توجه‌ترین تمدن‌ها و جوامع، مایاها بودند که شهرهای متعددی در سراسر منطقه ساختند، و آزتک‌ها، که یک امپراتوری پهناور ایجاد کردند. مردمان پیشا-کلمبیایی پاناما با هر دو تمدن یادشده دادوستد می‌کردند و پانامایی‌های آن دوره را می‌توان مردمی انتقالی در میان دو تمدن مایا و آزتک به‌شمار آورد.

پس از کشف آمریکا توسط کریستف کلمب، اسپانیایی‌ها گروه‌های اکتشافی متعددی را به منطقه گسیل کرده و فتح سرزمین مایاها را در دهه ۱۵۲۰ آغاز کردند. در سال ۱۵۴۰، اسپانیا «فرمانداری کل گواتمالا» را تاسیس کرد که از جنوب مکزیک تا کاستاریکا گسترش داشت و بیشتر آنچه امروزه به عنوان آمریکای مرکزی شناخته می‌شود، به استثنای هندوراس بریتانیا (بلیز کنونی)، را دربر می‌گرفت. این وضعیت نزدیک به سه سده ماندگار شد تا زمانی که در سال ۱۸۲۱ در این مناطق شورش برخاست.

پس از زوال اقتدار اسپانیا، فرمانداری کل پیشین به عنوان بخشی از امپراتوری اول مکزیک دست‌نخورده باقی ماند. آمریکای مرکزی پس از آن و با استقلال جمهوری فدرال آمریکای مرکزی، به عنوان یک واحد سیاسی مجزا شناخته شد؛ یک واحد سیاسی که حکومتی دموکراتیک داشت و پایتخت آن گواتمالاسیتی بود. این اتحادیه شامل کشورهای امروزی گواتمالا (که شامل کشور سابق لس‌آلتوس هم بود)، السالوادور، هندوراس، نیکاراگوئه، کاستاریکا، و سوکونوسکو (بخشی از ایالات امروزی چیاپاس در مکزیک) می‌شد. جمهوری فدرال آمریکای مرکزی از ۱۸۲۳ تا ۱۸۳۸ دوام یافت ولی پس از آن به خاطر بروز جنگ داخلی از هم پاشید.

بر سر بلیز بین امپراتوری اسپانیا و امپراتوری بریتانیا مناقشه بود ولی این کشورها بعدها در سال ۱۹۸۱ به استقلال رسید.[۴]

پاناما که در جنوبی‌ترین قسمت آمریکای مرکزی واقع شده در بخش اعظم از تاریخ خود از نظر فرهنگی با آمریکای جنوبی مرتبط بوده‌است. پاناما بخشی از قلمرو نایب‌السلطنه اسپانیایی نیوگرانادا بود، و پس از آن، درپی استقلال، بخشی از گران کلمبیا شد. تنها پس از استقلال از کلمبیا در سال ۱۹۰۳ بود که پاناما رفته‌رفته به عنوان جزئی از آمریکای مرکزی قلمداد شد.

همگرایی منطقه‌ای[ویرایش]

کشورهای آمریکای مرکزی و پایتخت‌های آن‌ها.

آمریکای مرکزی هم‌اینک فرآیندی از تحولات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را تجربه می‌کند که از سال ۱۹۰۷ با ایجاد دادگاه آمریکای مرکزی آغاز شده‌است.

در سال ۱۹۵۱، روند همگرایی با امضای پیمان سان سالوادور، که سازمان کشورهای آمریکای مرکزی (ODECA) را ایجاد کرد ادامه یافت. با این حال، یکپارچگی کشورهای این سازمان به خاطر درگیری‌های موجود میان چند کشورهای عضو با محدودیت روبه‌رو شد.

در سال ۱۹۹۱، با ایجاد نظام همگرایی آمریکای مرکزی، «سیکا» (SICA) دستور کار این همگرایی پیشرفتی به خود دید. این نظام یک مبنای روشن قانونی برای جلوگیری از مناقشات بین کشورهای عضو ارائه داد. اعضای این نظام شامل ۷ کشور آمریکای مرکزی به همراه جمهوری دومینیکن هستند. این جمهوری به طور سنتی بخشی از منطقه کارائیب به‌شمار می‌آید.

در ۶ دسامبر ۲۰۰۸ سیکا اعلام کرد که کشورهای عضو توافق کرده‌اند تا به دنبال ایجاد واحد پول مشترک[۵] و گذرنامه مشترک برای کشورهای عضو این نظام باشند. برای دستیابی به این اهداف البته جدول زمانی ارائه نشد.

آمریکای مرکزی در حال حاضر دارای چندین نهاد فراملی مانند پارلمان آمریکای مرکزی و بانک همگرایی اقتصادی آمریکای مرکزی و بازار مشترک آمریکای مرکزی می‌باشد.

در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۱ فونس رئیس جمهور السالوادور موقتا ریاست سیکا را برعهده گرفت. السالوادور به عنوان مقر سیکا درنظر گرفته شده و ساختمان جدیدی نیز به این منظور در آنجا گشایش یافت.[۶]

جغرافیای انسانی[ویرایش]

کشورهای آمریکای مرکزی
کشور مساحت جمعیت (سال ۲۰۰۹) تراکم جمعیت در کیلومتر مربع پایتخت زبان رسمی
Flag of Belize.svg بلیز ۲۲٬۹۶۶ ۳۰۷٬۰۰۰ ۱۳ بلموپان انگلیسی
Flag of Costa Rica.svg کاستاریکا ۵۱٬۱۰۰ ۴٬۵۷۹٬۰۰۰ ۹۰ سان خوزه اسپانیایی
Flag of El Salvador.svg السالوادور ۲۱٬۰۴۰ ۶٬۱۶۳٬۰۰۰ ۲۹۲ سان سالوادور اسپانیایی
Flag of Guatemala.svg گواتمالا ۱۰۸٬۸۹۰ ۱۴٬۰۲۷٬۰۰۰ ۱۲۹ گواتمالاسیتی اسپانیایی
Flag of Honduras.svg هندوراس ۱۱۲٬۰۹۰ ۷٬۴۶۶٬۰۰۰ ۶۷ تگوسیگالپا اسپانیایی
Flag of Nicaragua.svg نیکاراگوئه ۱۳۰٬۳۷۳ ۵٬۷۴۳٬۰۰۰ ۴۴ ماناگوآ اسپانیایی
Flag of Panama.svg پاناما ۷۸٬۲۰۰ ۳٬۴۵۴٬۰۰۰ ۴۴ پاناماسیتی اسپانیایی
مجموع ۵۲۳٬۷۸۰ ۴۱٬۷۳۹٬۰۰۰ ۸۰ - -
بزرگ‌ترین شهرهای آمریکای مرکزی
شهر کشور جمعیت سال سرشماری نسبت به جمعیت کشور
گواتمالاسیتی گواتمالا ۳٬۷۰۰٬۰۰۰ ۲۰۱۰ ۲۶٪
سان سالوادور السالوادور ۲٬۴۱۵٬۲۱۷ ۲۰۰۹ ۳۹٪
ماناگوآ نیکاراگوآ ۲٬۴۰۸٬۰۰۰ ۲۰۱۲ ۴۲٪
سان خوزه [۷] کاستاریکا ۱٬۷۱۵٬۴۸۵ ۲۰۰۶ ۳۷٪
سان پدرو سولا هندوراس ۱٬۵۴۲٬۳۶۴ ۲۰۱۰ ۲۱٪
تگوسیگالپا هندوراس ۱٬۳۲۴٬۰۰۰ ۲۰۱۰ ۱۸٪
پاناماسیتی پاناما ۱٬۲۷۲٬۶۷۲ ۲۰۱۰ ۳۷٪

چشم‌اندازهای شهری[ویرایش]

سان سالوادور، پایتخت السالوادور.
دورنمای گواتمالاسیتی

رشد جمعیت[ویرایش]

میزان رشد جمعیت در آمریکای جنوبی، آمریکای مرکزی و کارائیب (در میلیون)[۸]

نژادها[ویرایش]

امواج مختلف انسانی که در دوره‌های کلمبیایی، استعماری و پسااستعماری به آمریکای مرکزی رسیده باعث شده تا این نیم‌قاره آرایش جمعیتی رنگارنگی داشته باشد. در این منطقه نژادهای سرخ، سفید، سیاه، زرد و نژادهای آمیخته یافت می‌شوند. برخی از اصطلاحات رایج برای نژادهای منطقه:

  • کریول: اسپانیایی‌تباران متولد در بیرون از اسپانیا
  • مستیزو: آمیزه‌ای از اروپایی‌ها و سرخ‌پوستان
  • مولاتو: آمیزه‌ای از اسپانیایی با آفریقایی
  • زامبو: آمیزه سرخ‌پوست و سیاه‌پوست

درصدهای ترکیب نژادی کشورهای این نیم‌قاره به شکل زیر است:[۹]

ترکیب نژادی کشورهای آمریکای مرکزی
کشور جمعیت سرخ‌پوست کریول مستیزو مولاتو سیاه‌پوست زامبو زردپوست سفیدپوست
Flag of Belize.svg بلیز ۳۲۱٫۱۱۵ صفر ۲۵ ۶۵ صفر ۱۰ صفر صفر صفر
Flag of Costa Rica.svg کاستاریکا ۴٬۶۱۵٫۵۱۸ ۲ ۷۰ ۱۰ صفر ۳ ۱ ۱ ۱۵
Flag of El Salvador.svg السالوادور ۶٫۰۹۴٫۸۸۹ ۱ ۱۰ ۶۹٫۰ صفر صفر صفر صفر ۲۰
Flag of Guatemala.svg گواتمالا ۱۴٫۷۰۰٫۰۰۰ ۵۳ ۱۴ ۳۲ صفر صفر ۰٫۲ ۰٫۸ صفر
Flag of Honduras.svg هندوراس ۸٫۱۴۳٫۵۶۴ ۷٫۷ ۱ ۸۵٫۶ ۱٫۷ صفر ۳٫۳ ۰٫۷ صفر
Flag of Nicaragua.svg نیکاراگوئه ۵٬۸۱۵٫۵۰۰ ۶٫۹ ۱۴ ۷۸٫۳ ۶ ۱۰ ۰٫۶ ۰٫۲ صفر
Flag of Panama.svg پاناما ۳٬۴۰۵٬۸۱۳ ۸ ۱۰ ۳۲ ۲۷ ۵ ۱۴٫۰ ۴٫۰ صفر

منابع[ویرایش]

Wikipedia contributors, "Central America," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Central_America&oldid=493729086 (accessed May 30, 2012).

  1. Largest Cities in Central America, Rhett Butler. Accessed on line January 10, 2008.
  2. Biodiversity hotspot
  3. "Central America". Encyclopædia Britannica. Retrieved 28 June 2011. 
  4. "Railroad Map of British Honduras". World Digital Library. 1920-1929. Retrieved 2013-10-24. 
  5. Corbo, Vittorio. Is it Time for a Common Currency for the Americas? Journal of Policy Modeling 23. 2001
  6. Presidencia de la República de El Salvador
  7. ccp.ucr.ac.cr/bvp/pdf/proye/distrital.pdf
  8. United Nations, Department of Economic and Social Affairs: World Population Prospects: The 2010 Revision, دادهها online
  9. Lizcano, Francisco. 2011. Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI. Convergencia. Centro de Investigación en Ciencias Sociales y Humanidades, UAEM. 38. pp 185-232
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آمریکای مرکزی موجود است.