آدامس

آدامس.

آدامْسْ نوعی جویدنی مصنوعی است که منظور تازه کردن دهان یا بو بری و یا سرگرمی و مزیدن به کار می‌رود. در قدیم به گونه‌ای آدامس رایج در ایران سَقِّز گفته می‌شد. نام آدامس تلفظ نادرستی است از مارک آدمز (Adams) که بر روی سقزهای وارداتی اولیه به ایران دیده می‌شد. [۱]، [۲] این آدامس‌ها توسط توماس آدامز آمریکایی تولید شده‌بود که از نخستین سازندگان آدامس‌ها به شکل امروزی بود.، وی آدامس تولیدی خود را سقز جویدنی نیویورکی آدمز (به انگلیسی: Adams New York Chewing Gum) نام گذاشت.

پیشینهٔ آدامس‌های امروزی به دهه ۱۸۶۰ میلادی باز می‌گردد، هنگامی که ماده‌ای به نام چیکله (chicle) تولید شد.

در قدیم صمغ به دست آمده از قطران پوست درخت غان را می‌جویده‌اند. پارافین هم یک پایه آدامس رایج دیگر بود، گرچه نمی‌توان آن را تا زمانی که در دهان گرم و مرطوب شود، جوید.

مواد تشکیل دهنده آدامس عبارتند از پایه آدامس (۳۰٪)، شیرین‌کننده‌ها (۵۹٪)، شیرین‌کننده‌های قوی (۰٫۵٪)، نرم‌کننده‌ها (۲٪)، شیره ذرت (۱۰٪)، طعم‌دهنده‌ها (۴٪)، اجزاء فعال (۵٪) و رنگ‌های غذایی و رنگ‌های خوراکی.

آدامس‌های ویژه:

۱- آدامس نیکوتین دار ۲- آدامس بادکنکی ۳- آدامس‌های حاوی ویتامین‌ها که ویژهٔ کودکان تهیه می‌گردد.

تاریخچه

سده‌هاست که از آدامس برای تمیز کردن دهان و یا خوشبو کردن تنفس استفاده شده‌است. اولین روش آدامس سازی در سال ۱۸۶۹ (۱۳۵ سال پیش) ابداع شد و ۵۹ سال بعد یعنی در سال ۱۹۲۸، آدامس‌هایی تولید شد که مواد دارویی به آنها اضافه می‌شد تا هنگام جویدن، مصرف کننده آنها را دریافت کند.

امروزه اغلب از شیرین کننده‌های مصنوعی از قبیل ساخارین، آسپارتام، آس سولفام و سیکلامات جهت طعم‌دار کردن آدامس‌ها استفاده می‌شود. مقدار موجود چنین شیرین‌کننده‌هایی در موادی از قبیل برخی مواد شیرین از جمله، نوشابه‌های رژیمی و آدامس‌ها آنقدر نیست که از حد مجاز بیشتر شود و بنابراین خطری مصرف کنندگان را تهدید نمی‌کند.

درمان با آدامس

در سال ۱۹۹۱ (حدود ۱۳ سال)، تشکیلات دارویی (فارماکوپه) اروپا، طرح استفاده از آدامسی را داد که به کمک آن بیماری‌های دهانی و یا بیماری‌های سایر نقاط بدن به کمک موادی که از راه دهان و یا سامانه گوارشی جذب می‌شوند قابل درمان هستند. با جای دادن مواد دارویی در ترکیبات محلول در آب و یا در ترکیبات محلول در چربی، می‌توان این داروها را خیلی سریع (در عرض ۱۵-۱۰ دقیقه) پس از آغاز جویدن آدامس و یا به کندی (طی ساعت‌ها) به بدن فرد رساند. از این داروها می‌توان فلوراید (برای درمان و کاهش پوسیدگی‌های دندان)، کلرهگزیدین (که یک ضد عفونی کننده موضعی است)، نیکوتین (برای کاهش کشیدن سیگار با دریافت نیکوتین سیگار از طریق جویدن آدامس)، آسپیرین (ضد درد و التهاب)، دیمن هیدرینات (برای بیماری‌های روانی – هیجانی)، دیفن هیدرامین (داروی ضد حساسیت)، نیترات میکونازول (درمانگر بیماری قارچی کاندیدیاز یعنی همان برفک دهانی)، آنتی اسیدها (در تسکین و درمان ناراحتی معده)، و کافئین (به عنوان کاهش دهنده خواب) را نام برد. جویدن آدامس به ویژه برای کودکان به عنوان روشی برای دریافت داروها بیشتر مورد توجه‌است.

مضرات و منافع آدامس

نکات منفی در مورد آدامس

• استفاده از برخی خمیر دندان‌ها و برخی آدامس‌ها بیش از خرابی دندان‌ها، موجب انتقال و حفظ باکتری‌هایی می‌شوند که عفونت ایجاد شده توسط آن باکتری‌ها در بدن، نهایتاً موجب ایجاد و یا تشدید بیماری‌های قلبی می‌شود.
• جویدن برخی آدامس‌ها، موجب افت فشار خون مینیمم و افزایش ضربان قلب در بیماران قلبی شده و احتمال خطر را در آنان افزایش می‌دهد.
• گاهی جویدن آدامس‌های شیرین شده با برخی شیرین کننده‌ها موجب بروز واکنش‌های حساسیتی در برخی افراد می‌گردد. ضمناً پژوهشگران اعلام کرده‌اند که جویدن آدامس در بعضی افراد حساس و مستعد، موجب تحریک دستگاه گوارش می‌شود. به علاوه مطالعه دیگر، مؤید بالا رفتن احتمال خطر سرطان زبان در کسانی بود که آدامس‌های با طعم دارچین، زیاد جویده بودند.
• مصرف آدامس‌های حاوی کافئین (ماده تسکین دهنده موجود در قهوه) ممکن است به قدری بر خواب افراد اثر کند که موجب بی‌خوابی آنان شود.

افزون بر زیان‌‎هایی که شماری از پژوهشگران برای جویدن آدامس یاد می‌کنند، مواردی از پَریدن آدامس به ریه افراد و خطرات عدیده برای آن ذکر شده‌است. برخی از پژوهندگان بیان کرده‌اند که جویدن آدامس برای کسانی که قرار است بیهوشی پیش از جراحی داشته باشند بسیار خطرناک است و همین کار ممکن است باعث مسدود شدن ریه شود. بنابراین افرادی که قرار است جراحی لوزه داشته باشند، باید از جویدن آدامس در روز جراحی خودداری کنند. همچنین جویدن آدامس قبل از جراحی گوارشی با افزایش ترشحات گوارشی، احتمال خطر را افزایش می‌دهد.

نکات مثبت درمورد آدامس

• بهبود حافظه عملی و افزایش توان یادگیری کوتاه مدت و بلند مدت. نکته قابل توجه دیگر این که برخی از محققان اعلام داشته‌اند، جویدن آدامس بخش جلوی شبکه مغزی را فعال تر کرده و موجب پردازش بهتر اطلاعات مغز انسان می‌شود.
• محققان معتقد هستند که نه تنها عضلات دهانی، بلکه فعالیت عضله زبان نیز، هنگام جویدن آدامس افزایش می‌یابد و به دفع مواد سمی گروهی ازعضلات بدن کمک می‌کند.
• نتایج بعضی دیگر از تحقیقات، نشانگر تأثیر مثبت جویدن آدامس در کاهش موارد رفلاکس بوده‌است. ضمناً جویدن آدامس در حین پیاده روی، از بازگشت اسید معده به مری جلوگیری می‌کند.
• به نظر برخی از محققان، استفاده از آدامس موجب کاهش احتمال خون ریزی لثه و تشکیل پلاک‌های دندانی می‌شود.
• جویدن آدامسی که حاوی گزیلیتول و یا سوربیتول (انواعی از قندها که دارای بنیان‌های الکلی شیمیایی با جذب کند بوده و از آن‌ها برای ساخت مربای دیابتی‌ها استفاده می‌شود) باشد، نه تنها به رشد باکتری‌ها کمک نکرده و باعث افزایش پوسیدگی دندان‌ها نمی‌شود، بلکه به کاهش پوسیدگی نیز کمک می‌کند. اثر جویدن آدامس‌های گزیلیتول و فلوراید، حتی از محلول‌های کلرهگزیدین و آمین فلوراید هم بهتر بوده، گرچه استفاده از مسواک و خمیردندان در جلوگیری از پوسیدگی دندان تأثیر بهتری دارد.

مطالعاتی حتی بر روی سالمندان هم انجام شد و نتیجه این بود که، جویدن آدامس در سالمندان ساکن خانه‌های سالمندان، موجب بهبود سلامت دهان و دندان آنها می‌شود.

• برخی محققان بر این باورند که گزیلیتول در جلوگیری از اوتیت میانی (گوش درد) در افرادی که به دفعات از آدامس‌های حاوی این ماده جویده باشند، موثر است.

نتیجه

با توجه به آن چه ذکر شد، به نظر می‌رسد در کل جویدن آدامس‌های بدون قند به صورت متناوب (و نه دایمی) می‌تواند اثرات سودمند را به همراه داشته باشد؛ گرچه جویدن طولانی مدت و یا عادت شدن جویدن آدامس قابلیت تایید قطعی ندارد.

در ضمن باید توجه داشته باشیم که جویدن آدامس نباید بر دریافت غذایی تاثیر بگذارد و یا با کاهش حس تشنگی (به طور کاذب) ما را از مصرف مایعات باز دارد.

جستارهای وابسته

• آدامس بادکنکی

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آدامس موجود است.