سرخارگل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سرخارگل
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): آستریدها
راسته: میناسانان
تیره: کاسنیان
تبار: Heliantheae
سرده: Echinacea
گونه: E. angustifolia
نام علمی
Echinacea angustifolia

سرخارگل (اکیناسه، اکیناشا) یک گیاه دارویی است که استفاده آن در امریکای شمالی و اروپا بسیار معمول است و به عنوان دارویی برای بهبود سرماخوردگی فروخته می‌شود.

گیاهشناسی[ویرایش]

سرخارگل گیاهی علفی و چند ساله از تیرهٔ کاسنی می‌باشد که ارتفاع آن حداکثر به ۱ تا ۱٫۵ متر می‌رسد. برگ‌های پایین ساقه تخم مرغی تا نیزه‌ای شکل هستند که حداکثر ۳۰ سانتی‌متر طول و ۲۰ سانتی‌متر عرض دارند. ساقه از انشعابات فراوانی برخوردار بوده و دارای پرزهای زبر و خشن است. گلها معمولاً به رنگ ارغوانی، صورتی، قرمز ارغوانی، زرد و نارنجی دیده می‌شوند و دیسک مرکز آنها (گلهای لوله‌ای) سبز تیره، قهوه‌ای تیره و سیاهرنگ می‌باشد.

نیازهای اکولوژیکی و پراکنش[ویرایش]

سرخارگل به نور فراوان احتیاج دارد و خاکهای سبک (شنی) و متوسط (لومی) را تحمل می‌کند. قادر است خشکی را به خوبی تحمل نماید. این گیاه به سرما مقاوم بوده و تا دمای منفی ۱۰ درجه سانتی گراد را به راحتی تحمل می‌کند.

سرخارگل بومی آمریکای شمالی است ولی امروزه در اکثر نقاط اروپا و آسیا و حتی برخی نقاط ایران هم به طور انبوه کشت می‌شود. سرخارگل بصورت خودرو در جلگه‌های شمال شرقی تگزاس، میسوری و میشیگان یافت می‌شود.

کاشت، داشت و برداشت[ویرایش]

سرخارگل معمولاً به دو طریق تکثیر می‌شود: ۱- تکثیر با بذر. بذرها از نیمهٔ دوم اسفند تا نیمهٔ اول فروردین در خزانه یا گلخانه پاشیده شده و با خاک تا عمق حداکثر ۲ سانتی‌متر پوشیده می‌شوند. بذور سرخارگل معمولاً از قوه رویشی پایینی برخوردار هستند و برای جوانه زنی نیازمند رطوبت بالا می‌باشند. بوته‌های قوی تر و پرپشت تر در پاییز به زمین اصلی منتقل می‌شوند و سایر بوته‌ها تا بهار سال آینده در گلخانه نگهداری می‌شوند. در طی تحقیقاتی که در منطقهٔ شمال شرق تهران (زردبند) توسط امیدبیگی و همکاران صورت گرفته است، ۱۵ تیر تا ۱۵ مرداد زمان مناسبی برای انتقال نشا عنوان شده است. ۲- تکثیر به وسیلهٔ تقسیم بوته. در این روش معمولاً از گیاهان ۳ ساله استفاده می‌شود. در اواسط پاییز ابتدا شاخ و برگهای اضافی و مزاحم حذف گردیده و سپس بوته از خاک خارج می‌شود. بوته را به چهار تا پنج قسمت که هر کدام دارای مقداری ریشه باشند تقسیم کرده و کشت می‌کنند. ریشه گیاهان تا زمان کاشت بایستی بصورت مرطوب نگهداری شود.

سرخارگل گیاه کم توقعی است و نیاز زیادی به عملیات کود دهی ندارد ولی اگر در حین داشت بطور ماهیانه آنرا با یک کود متعادل تغذیه کنیم نتیجهٔ بهتری خواهیم گرفت.

در مرحله گل دهی کامل پیکره رویشی از ارتفاع ۲۰ سانتی‌متری برداشت می‌گردد. سرخارگل تا سال چهارم دارای بازده اقتصادی می‌باشد.

ترکیبات شیمیایی و فرآوری[ویرایش]

تمام پیکر این گیاه اعم از ریشه و پیکر رویشی حاوی مواد ارزشمندی از قبیل ترکیبات آلکیل آمیدی، ایزوبوتیل آمید، اسید شیکوریک و ... است. همچنین دارای اسانس هم می‌باشد که مهمترین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس سرخارگل را هومولن، کاریوفیلن و اکسید کاریوفیلن تشکیل می‌دهند.

خواص درمانی و کاربردها[ویرایش]

بر اساس مطالعه‌ای که در نشریه پزشکی نیو انگلند منتش شده است، گیاه اکیناسه برخلاف باور عموم تاثیر معنی داری در پیشگیری از سرماخوردگی یا بهبود علائم آن ندارد، بطوریکه تاثیر آن با دارونما برابری می‌کند.[۱]

البته در بعضی مطالعات اظهار شده است که اکیناسه و ترکیبات فعال آن روی سیستم ایمنی فاگوسیتی اثر دارد ولی روی سیستم ایمنی اختصاصی اثر ندارد. اما این مطالعات اغلب از سوی منابع مروج داروهای گیاهی منتشر شده‌اند. امروزه محصولات دارویی اکیناسه برای عفونت‌های باکتریایی، ویروسی، پروتوزوایی و قارچی به کار می‌رود. همچنین به عنوان ماده ضد التهاب و احتمالاً پیشگیری کننده مصرف می‌شود.(منبع ۳) اگر چه تعداد زیادی از ترکیبات فعال اکیناسه شناسایی شدند ولی مکانیسم عمل آن ناشناخته است.

بومیان آمریکا از اوایل قرن ۱۷ میلادی از این گیاه برای درمان مار گزیدگی، بیماری‌های لثه و دهان، سرماخوردگی و ... استفاده می کرده‌اند. (منبع ۱)

مطالعات وتجارب علمی متعدد نشان دهنده اثر بخشی گیاه اکیناسه پورپوره آ به عنوان یک محرک ایمنی بدلیل چندین مکانیسم شناخته شده می‌باشد. ۱- فعال کردن عمل فاگوسیتوز وتحریک گرانولوسیتها ۲- افزایش فعالیت متابولیکی و باکتری‌خواری ماکروفاژها ۳- افزایش تولید لمفوکین‌ها توسط لمفوسیت‌ها. شیرابه اندام هوائی گیاه اکیناسه پورپوره‌آ به طور چشمگیری درصد عمل فاگوسیتوزی گرانولوسیت‌های انسانی را افزایش داده و فاگوسیتوز ذرات مخمری را درشرایط این ویترو بالابرده است، همچنین بعد از درمان با این گیاه افزایش تولید اینترفرون گزارش شده است. فعالیت فارماکولوژیکی گیاه اکیناسه را نمی‌توان تنها به یک ترکیب واحد نسبت داد بلکه گروهی از ترکیبات شامل آلکامیدها، مشتقات اسید کافئیک، پلی‌ساکاریدهاو آلکن‌ها درگیر هستند. اثر محرک ایمنی این گیاه مربوط به آمیدهای لیپو فیلیک، الکامیدها و مشتقات اسید کافئیک است که از طریق تحریک فاگوسیتوز گرانولوسیت‌های چند هسته‌ای انجام می‌شود. پلی‌ساکاریدهای با وزن مولکولی زیاد شامل هتروکسیلان موجب فعال شدن فاگوسیتوز وآرابینوگالاکتان که آزاد شدن عامل نکروز کننده تومورها را سرعت بخشیده نیز در فعالیت تحریک سیستم ایمنی موثر هستند، همچنین تولید اینترلوکین -۱ واینترفرون بتا بعداز مصرف خوراکی این گیاه گزارش شده است. مطالعات بالینی انجام شده روی این گیاه به شرح زیر است.

اخیراً ۲۶ بررسی بالینی کنترل شده (۱۸ مورد اتفاقی راندم و ۱۱ مورد بصورت بی‌خبری مضاعف) بصورت سیستماتیک در آلمان به شرح زیر انجام شده است.[۲] در ۱۹ مورد مطالعه اثر پیشگیری کننده یا درمان عفونت‌ها، ۴ مورد اثر کاهش دهنده عوارض جانبی‌داروهای ضدسرطان و درسه مورد اثر تعدیل کننده ایمنی مورد بررسی قرارگرفته است. در این بررسی نتیجه گرفته شده که فراورده‌های محتوی گیاه اکیناسه دارای اثر مسلم و قطعی تحریک کننده قدرت دفاعی و ایمنی بدن است. ورزش به طور کلی عملکرد ایمنی بدن را تحریک می‌کند ولی ورزش سنگین برخی پاسخ‌های ایمنی را مهار می‌کند و سبب افزایش خطر ایجاد عفونت می‌شود. گزارش شده‌استکه عصاره اکیناسه تغییرات ایمونولوژیکی ناشی ازشرکت‌در مسابقه دو رابه وضوح‌تنظیم می‌کند. گیاه مهر طلائی هم با داشتن آلکالوئیدهای بربرین، هیدراستین و کانادین دارای اثر بارز وازوکنستریکتور بوده و از داروهای مقوی، ضد تب نوبه‌ای و مدر محسوب می‌گردد. در مراکز گیاه درمانی آمریکای شمالی از این گیاه برای درمان عفونتهای باکتریائی، قارچی و انگلی به عنوان یک آنتی بیوتیک استفاده به عمل می‌آورند. آلکالوئید بربرین موجود در این گیاه اغلب باکتریهای مولد اسهال را از بین برده و بر ضد موجودات تک سلولی عامل بیماریها بسیار موثر می‌باشد. بربرین افزون بر از بین بردن میکروب‌ها در تقویت سیستم دفاعی بدن نیز از طریق فعال کردن گلبول‌های سفید (ماکروفاژ) موثر می‌باشد. مطالعات جدید بر روی حیوانات آزمایشگاهی نشان داده است که مصرف مهر طلائی برای کوچک کردن تومورها موثر بوده و اخیراً آن را در ردیف داروهای ضد سرطان نیز طبقه‌بندی نموده‌اند.

مشخصات[ویرایش]

  • نام عمومی: اکیناشا، سرخارگل
  • نام علمی: Echinacea angustifolia
  • نام خانواده: کاسنی
  • نوع گیاه: بوته
  • قسمت مورد استفاده: ریشه و ریزوم
  • خواص درمانی: ضدعفونی کننده، ضدالتهاب، بازکننده عروق، تقویت کننده سیستم ایمنی
  • طرز مصرف: دم کرده یا جوشانده ملایم
  • توجه: در دوران بارداری و شیردهی نباید استفاده شود.
  • ارتفاع: تا۹۰ سانتی‌متر
  • زمان گلدهی:اواسط تابستان
  • گل‌ها: با گلبرگ‌های ارغوانی آویخته یا گسترده در اطراف مرکز گل
  • تکثیر: با تقسیم ریشه در اواخر زمستان یا اوایل بهار
  • نیازها: خاک (در هر نوع خاک باغچه)، آب (در هفته ۳ بار)، نور (آفتاب و سایه) و رطوبت (متوسط).

منابع[ویرایش]

  1. وبلاگ گیاهان دارویی و معطر ایران، محمدتقی عبادی.
  2. نجات از سرماخوردگی با سرخارگل. دانستنی‌های غذا و دارو. سال چهارم، شماره چهارم. ۸۸/۹/۱۴
  3. مروری بر گیاه اکیناسه. میترا تقی‌زاده، صغری جاروندی، نرگس یاسا. فصلنامه گیاهان دارویی. سال اول، شماره ۴، پاییز ۱۳۸۱. صفحه ۲.
  1. A 2005 study, published in the New England Journal of Medicine, found that echinacea extracts—three distinct preparations of the stuff—didn't keep participants exposed to a cold virus from becoming ill, nor did they help ease their symptoms compared with a placebo.
  2. Barnes, J. et al. Herbal Medicines. Pharmaceutical Press: 217-236, 337-339، 3rd ed. 2007. 

* 7 Tips on Fighting Off a Cold