تب
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
تب حالتی است که در آن دمای بدن جانوران خونگرم از مقدار طبیعی آن بیشتر میشود. تب نشانهٔ مبارزهٔ بدن در برابر عوامل بیماریزا است و پاسخ دمایی دستگاه ایمنی بدن نسبت عفونتهای داخلی تلقی میشود. در واقع گرمای حاصل از تب مانع از رشد بسیاری از میکروبها میشود. [۱]
در انسان که دمای متوسط طبیعی بدن ۳۷°C است، دمای برابر یا بیشتر از ۳۸°C (در حالت استراحت) تب محسوب میشود. تب بیش از ۴۰°C تهدید بزرگی برای جان انسان محسوب میشود، چرا که عملکرد آنزیمها و سایر پروتئینهای بدن را دچار اختلال میکند. به تب ۳۷٫۵°C تا ۳۷٫۹°C تب خفیف گفته میشود.[۲]
فهرست مندرجات |
[ویرایش] اندازهگیری دمای بدن
دمای بدن با دماسنج طبی اندازهگیری میشود. دمای بدن میتواند از راه دهان (زیر زبان)، مقعد (دقیقترین شیوه؛ که برای نوزادان و کودکان خردسال استفاده میشود)، زیر بغل و یا پردهٔ گوش (از طریق اندازهگیری اشعههای فروسرخ) انجام گیرد.
دمای به دست آمده از طریق دهان و زیر بغل نسبت به دمای به دست آمده از طریق مقعد پایینتر هستند (تفاوتی برابر ۰٫۵°C برای اندازهگیری از طریق دهان؛ ۰٫۸°C از طریق زیر بغل)؛ بنابراین این تفاوت باید به هنگام اندازهگیری میزان تب مورد توجه قرار گیرد.[۲]
دمای طبیعی بدن انسان که از راه دهان و در حالت استراحت اندازهگیری شود برابر است با ۰٫۷±۳۶٫۸ درجهٔ سلسیوس. به این ترتیب هر دمایی که از طریق دهان اندازهگیری شود و بین ۳۶٫۱ و ۳۷٫۵ باشد طبیعی است.
با این وجود، موارد بسیاری هستند که در تغییر دمای بدن نقش دارند؛ و باید هنگام اندازهگیری مورد توجه قرار گیرند. سن، لباسهای فرد، دمای اتاق و ساعات مختلف در طول روز در دمای بدن تغیر میگذارند. دمای بدن در طول شبانهروز به طور طبیعی تغییر میکند. کمترین دمای بدن در حدود ساعت ۴ صبح، و بیشترین دما حدود ساعت ۱۸ میباشد (البته به شرط این که عادت فرد این باشد که در روز بیدار باشد و در شب بخوابد). به این ترتیب، دمای ۳۷٫۵ درجهٔ سلسیوس که از طریق دهان و به هنگام عصر گرفته شده باشد، الزاماً تب نیست؛ در حالی که همین دما صبحگاه تب محسوب میشود.
به هنگام اندازهگیری دمای بدن از طریق دهان باید در نظر داشت که خوردن، نوشیدن و سیگار کشیدن حداقل ۲۰ دقیقه قبل از اندازهگیری موجب تغییر دمای دهان میشود. دمای بدن پس از صرف غذا افزایش مییابد.
نکتهٔ دیگر این است دمای طبیعی افراد نسبت به یکدیگر، و حتی نسبت به روزهای مختلف متغیر است. در زنها دمای بدن با توجه به چرخهٔ ماهیانه نیز تغییر میکند (به طور متوسط، دمای بدن زنان به مدت ۱۴ روز پس از تخمکگذاری ۱°C افزایش مییابد).
بهعلاوه، عوامل روانشناختی نیز موجب تغییر دمای بدن میشوند. [۳]
[ویرایش] مکانیسم پاسخ التهابی
 |
این بخش نوشتار، نیازمند گسترش است. |
دمای بدن توسط هیپوتالاموس تنظیم میشود. عوامل تبزا (پیروژنها) موجب پاسخ و عملکرد هیپوتالاموس میشوند. عوامل تبزا میتونند خارجی (همچون مواد سمی چون لیپوپلیساکارید موجود در غشای سلولی باکتریها) و یا داخلی (چون سیتوکینهای ترشحشده توسط فاگوسیتها) باشند.[۳]
[ویرایش] عوامل ایجاد کنندهٔ تب
تب نتیجهٔ پاسخ دمایی در برابر عفونتها و برخی از بیماریهاست:
- بیماریهای عفونی چون آنفلوانزا، سرماخوردگی، ایدز، مالاریا، گاستروآنتریت (التهاب ویروسی معده و رودهها) و مونوکلئوز عفونی
- التهابهای پوستی چون کورک، آکنه و آبسه
- بیماریهای نقص ایمنی چون سارکوئیدوز و لوپوس منتشر
- تخریب بافتها، همچون همولیز (تخریب گلبولهای قرمز)، انفارکتوس (مرگ ناگهانی همه یا بخشی از سلولهای یک بافت به علت کمبود اکسیژن)، سندرم لهشدگی، رابدومیولیز و خونریزی مغزی
- تبهای حاصل از مصرف داروهایی چون لاموتریژین، پروژسترون و نیز شیمیدرمانی؛ تبهای حاصل از مصرف برخی داروها به عنوان اثر جانبی دارو (همچون آنتیبیوتیک)؛ و تبهای حاصل از قطع برخی داروها چون هروئین و فنتانیل
- سرطانها، بهخصوص سرطان خون، سرطان لنف و سرطان کلیه
- برخی اختلالات متابولیسم چون نقرس و پورفیری
[ویرایش] فواید تب
این که تب برای بدن مفید است یا مضر سؤالی است که به دیدگاه پزشکان و کارشناسان بستگی دارد. در هر حال، از لحاظ علمی، تب پاسخی ایمنی است که به بدن کمک میکند تا دربرابر عوامل بیماریزا مقابله کند، و از این نظر مفید است. تب مانع از رشد و حتی موجب مرگ برخی از عوامل بیماریزا میشود. به علاوه، بالا رفتن دمای بدن موجب تکثیر گلبولهای سفید و افزایش بازده آنها در مقابل میکروبها میشود.
تحقیقات نشان میدهند که تب آثار مؤثری بر بهبودی دارد:
- افزایش تحرک گلبولهای سفید
- تقویت فاگوسیتوز در گلبولهای سفید
- کاهش اثر آندوتوکسین موجود در غشای سلولی باکتریها
- تکثیر لنفوسیتهای تی
- تقویت عملکرد اینترفرون[۳]
[ویرایش] درمان
هر تبی لزوماً مورد درمان مستقیم قرار نمیگیرد. تب نشانهٔ مبارزهٔ بدن در مقابل عوامل بیماریزا است، و در صورتی که مقدار آن خیلی زیاد نباشد، اغلب داروهایی برای درمان بیماری، و نه درمان مستقیم تب مصرف میگردند. با این وجود، برای جلوگیری از افزایش تب و ایجاد نقص در بدن، تب باید دائماً کنترل شود.
به بیمارانی که تب دارند توصیه میشود به مقدار کافی مایعات بنوشند، چرا که تب موجب تبخیر آب بدن میشود. از آنجا که مصرف آب بیش از حد موجب هیپوناترمی (کاهش نمکهای محلول در پلاسمای خون، به خصوص سدیم) میشود، مصرف سایر نوشیدنیها نیز توصیه میشود.
بسیاری از بیماران به علت علایم تب از دارو استفاده میکنند. تب موجب افزایش تپش قلب میشود؛ و ممکن است به افراد مسن یا افرادی که دچار بیماریهای قلبی و عروقی هستند فشار وارد کند.
برای پایین آوردن تب یا قطع آن از تببُرهایی چون پاراستامول، ایبوپروفن و گاه آسپیرین استفاده میشود. علاوه بر مصرف دارو، استفاده از لباس یا حولهٔ مرطوب و خنک، پاشویه و حمام با آب ولرم موجب کاهش دمای بدن میشود. این روش برای نوزادان از اهمیت بالایی برخوردار است؛ چرا که بهتر است از مصرف دارو جلوگیری شود.
همچنین دمای بدن میتواند از طریق تبخیر (عرق کردن) یا جریان همرفتی کاهش یابد.[۳]
[ویرایش] تب در نوزادان
تب در نوزادان میتواند موجب تشنج شود. برای جلوگیری از این حالت، باید دمای بدن نوزاد به آرامی پایین بیاید. در گذشته، برای کاهش تب نوزادان حمام با آبی که ۲°C از دمای بدن نوزاد خنکتر است و مصرف با هم پاراستامول و آسپیرین، به منظور جلوگیری از تشنج و تبخیر آب بدن و نیز افزایش آرامش کودک، توصیه میشد. با این وجود، هیچیک از تحقیقات جدید تأثیر تببُرها را در جلوگیری از تشنج ثابت نکردهاست. بهعلاوه، تعداد کمی از نوزادان (۲ تا ۵٪) دچار تشنج میشوند. بنابراین، از آنجا که هدف از تب مبارزه با عفونت است، استفاده از تببُر برای نوزادانی که ریسک تشنج ندارند ضروری نیست. درصورتی که دمای بدن نوزاد به ۳۸٫۵°C برسد، مصرف تنهای پاراستامول توصیه میشود.
در صورت تب نوزاد، هرچند خفیف، باید به پزشک مراجعه شود (مراجعه به اورژانس بههنگام تب شدید ضرورت دارد). در این فاصله، پایین آوردن تب نوزاد با استفاده از لباسهای نازک، مصرف نوشیدنیهای خنک و کاهش دمای اتاق نیاز است.
در موارد زیر باید سریعاً به یک پزشک مراجعه کرد:
- نوزاد کوچکتر از ۳ ماه
- دمای بیش از ۴۰°C
- کاهش وزن
- تشنج مکرر یا طولانی با وجود تلاش برای کاهش دما
- لکههایی بر روی پوست
- بیهوش شدن
- گریهٔ دائم
- سایر موارد خطرناک [۲]
[ویرایش] پانویس
- ↑ زیستشناسی ۲ و آزمایشگاه، نظری (رشته علوم تجربی)، چاپ هفتم ۱۳۸۶، ص۸
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ویکیپدیای فرانسوی (فرانسه). بازدید در تاریخ ۲۲ مارس ۲۰۰۹.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ویکیپدیای انگلیسی (انگلیسی). بازدید در تاریخ ۲۲ مارس ۲۰۰۹.
