حرف ربط

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

حَرفِ رَبط یا پیوندواژه یا پیوندواژ واژه‌ای است که دو عبارت یا دو واژه را به یکدیگر پیوند دهد و از جهت ساختار بر دو گونه است: مفرد و مرکب.[۱]

از دید ساختار[ویرایش]

حرف ربط مفرد یا هم‌معنی. نمونه‌ها:

  • و
  • یا
  • پس
  • اگر
  • نه
  • چون
  • چه
  • تا
  • اما
  • باری
  • پس
  • خواه
  • زیرا
  • که
  • لیکن
  • نیز
  • ولی
  • هم

حرف ربط مرکب مجموعه‌ای از دو یا چند واژه است که معمولاً یکی از آن‌ها حرف ربط یا حرف اضافهٔ ساده است و اغلب علاوه بر این‌که کار حرف ربط را انجام می‌دهند، نقش قیدی هم دارند. نمونه‌ها:

  • چون که/ چون‌که،
  • چندان که/ چندان‌که،
  • زیرا که/ زیراکه،
  • همین که/ همین‌که،
  • همان که،
  • بلکه،
  • چنانچه،
  • چنان‌که،
  • تا اینکه/ تااینکه،[۲]
  • تا آنکه/ تاآنکه،
  • آن‌جا که،
  • آن‌گاه که،
  • از آن‌جا که/ ازآنجاکه،
  • از آن‌که/ ازآنکه (= زیرا، چون‌که/ چون که)،
  • از این رو/ ازاین‌رو/ ازین‌رو،
  • از بس/ ازبس،
  • از بس که/ ازبس‌که،
  • از بهر آن‌که،
  • اکنون که،
  • اگرچه،
  • اگر چنانچه/ اگرچنانچه،
  • الا این‌که،
  • با این حال/ بااین‌حال،
  • با این‌که/ بااین‌که/ بااینکه،
  • با وجود این/ باوجوداین،
  • بس که/ بس‌که،
  • به شرط آن‌که/ به‌شرط آن‌که.[۳]

از دید کارکرد[ویرایش]

حروف ربط واژه‌هایی هستند که دو واژه یا دو جمله را به‌هم پیوند می‌دهند و آن‌ها را هم‌پایهٔ یکدیگر می‌سازند و یا جمله‌ای را به جمله‌ای دیگر ربط می‌دهند و یکی را وابستهٔ دیگری قرار می‌دهند.

الف) حرف ربط هم‌پایه‌ساز: اما، و، یا، لیکن، ولی، ….

این نوع حرف ربط در زبان فارسی دو صورت دارد که دارای دو ریشهٔ تاریخیِ مختلف هستند. یکی از آنها va است که از زبان عربی گرفته شده‌است و دیگری o- است که یک واژه‌بست محسوب می‌شود و سیر تطور آن از فارسی باستان تا کنون به این شکل است: uta> ud> u> o.[۴]

ب) حرف ربط وابسته‌ساز: که بر سر جملهٔ پیرو می‌آید در جملات مرکب: تا نکوشی، موفق نمی‌شوی.[۵]

انواع دیگر[ویرایش]

حروف ربط تضاد[ویرایش]

هرگاه بخواهیم دو جمله را که ازلحاظ معنایی مخالف و متضاد یکدیگرند در قالب یک جمله با هم ادغام کنیم، از پیوندواژه‌های تضاد استفاده می‌کنیم. این حروف ربط بر سه نوع‌اند:

برای ربط دو جمله‌ای که در آن، مفهوم جملهٔ پایه دور از انتظار و غیرمنتظره نباشد، از پیوندواژه‌هایی مانند «درحالی‌که» استفاده می‌شود.
برای ربط دو جمله‌ای که در آن، مفهوم جملهٔ پایه دور از انتظار و تا حدی عجیب باشد، از پیوندواژهایی مانند «اگرچه» و «هرچند» و «علیرغم اینکه» استفاده می‌شود.[۶]

منابع[ویرایش]

  1. دهخدا، حرف ربط.
  2. آوای آزاد، بازدید: آوریل ۲۰۰۹.
  3. پایگاه حوزه
  4. درس‌گفتارهای مجتبی منشی‌زاده در درس ساخت زبان فارسی در دانشگاه علامه طباطبایی
  5. درس دستور زبان فارسی ۱، مؤلف: دکتر حسن انوری
  6. پارسی‌تست، بازدید: آوریل ۲۰۰۹.