اداره دوم ستاد بزرگارتشتاران
 | |
| دید کلی سازمان | |
|---|---|
| بنیانگذاری | ۱۳۰۵[۱] |
| برچینش | ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ |
| سازمان پسین | |
| حوزهٔ قدرت |  ایران |
| ستاد | تهران، ایران |
| سازمان بالادست |  ستاد بزرگارتشتاران |
ادارهٔ دوم ستاد بزرگارتشتاران، یک ادارهٔ جاسوسی، اطلاعاتی و ضداطلاعاتی در دوران حکومت پهلوی بود. در آغاز، این سازمان «رکن دوم ارکان حرب کل قشون» و بعدها «رکن دوم ستاد ارتش» نامیده میشد. این ادارهٔ اطلاعاتی در دورهٔ رضا شاه پهلوی توسط افسران نخبهای که پیش از جنگ جهانی دوم در فرانسه آموزش میدیدند، ایجاد شد.[۲] این سازمان بعدها خدماتی نیز از سوی سرویسهای مخفی بریتانیا دریافت میکرد.
اساس کار ادارهٔ دوم ستاد بزرگارتشتاران، کسب اطلاعات نظامی از خارج کشور بود. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، در رکن ۲ ارتش تغییراتی روی داد و بار دیگر وظیفه اطلاعات و امنیت داخلی نیز برعهده آن نهاده شد تا با همکاری فرمانداری نظامی، مخالفان سیاسی حکومت را تحت تعقیب قرار دهد.[۳]
این اداره، امروزه «معاونت اطلاعات ارتش جمهوری اسلامی ایران» نامیده میشود.[۴]
فهرست رئیسان
[ویرایش]| رکن دوم ارکان حرب کل قشون | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| ر. | رئیس | درجه نظامی | آغاز تصدی | پایان تصدی | منبع |
| ۱ | عبدالرضا افخم ابراهیمی | تیمسار | اسفند ۱۳۱۰ | نامشخص | |
| رکن دوم ستاد ارتش شاهنشاهی ایران | |||||
| ر. | رئیس | درجه نظامی | آغاز تصدی | پایان تصدی | منبع |
| ۱ | محسن دیبا | تیمسار | ۱۳۱۳ | نامشخص | |
| ۲ | عباسقلی اسفندیاری | تیمسار | نامشخص | نامشخص | |
| ۳ | علی ریاضی | تیمسار | پیرامون ۱۳۲۰ | نامشخص | |
| ۴ | حسن ارفع | تیمسار | ۱۳۲۱ | نامشخص | |
| ۵ | حبیبالله دیهیمی | تیمسار | نامشخص | نامشخص | |
| ۶ | حسن اخوی | سرهنگ | نامشخص | ۱۳۲۴ | |
| ۷ | ثقفی | سرهنگ | ۱۳۲۴ | شهریور ۱۳۲۵ | |
| ۸ | بیژن گیلانشاه | سرهنگ | شهریور ۱۳۲۵ | نامشخص | |
| ۹ | علیاشرف مطهری | تیمسار | مرداد ۱۳۲۹ | نامشخص | |
| ۱۰ | حسین سیاسی | تیمسار | نامشخص | ۱۳۳۲ | |
| ۱۱ | حسن پاکروان | تیمسار | ۱۳۳۲ | ۱۳۳۳ | |
| ۱۲ | مصطفی امجدی | تیمسار | نامشخص | نامشخص | |
| ۱۳ | سید محمدولی قرنی | سرلشکر | ۱۳۳۳ | ۱۳۳۵ | |
| اداره دوم ستاد بزرگ ارتشتاران | |||||
| ر. | رئیس | درجه نظامی | آغاز تصدی | پایان تصدی | منبع |
| ۱ | حاجعلی کیا | سپهبد | ۱۳۳۵ | اسفند ۱۳۳۹ | |
| ۲ | عزیزالله کمال | سپهبد | ۲۶ اسفند ۱۳۳۹ | نامشخص | |
| ۳ | عزیزالله پالیزبان | سپهبد | نامشخص | نامشخص | |
| ۴ | ناصر مقدم | سپهبد | ۳۰ فروردین ۱۳۵۲ | خرداد ۱۳۵۷ | |
| ۵ | ناصرقلی برومند جزی | سپهبد | خرداد ۱۳۵۷ | پاییز ۱۳۵۷ | |
| ۶ | پرویز امینی افشار | سرلشکر | پاییز ۱۳۵۷ | بهمن ۱۳۵۷ | |
| اداره دوم ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران | |||||
| ر. | رئیس | درجه نظامی | آغاز تصدی | پایان تصدی | منبع |
| ۱ | هدایتالله حاتمی | سرهنگ | ۵ اسفند ۱۳۵۷ | تیر ۱۳۵۹ | |
| ۲ | محمدمهدی کتیبه | سرهنگ | تیر ۱۳۵۹ | ۱۳۶۵ | |
| ۳ | شاهوردیان | سرهنگ | نامشخص | نامشخص | |
| ۴ | .... | .... | .... | .... | |
| ۵ | محمدحسن نامی | سرتیپ | نامشخص | نامشخص | |
| معاونت اطلاعات ارتش جمهوری اسلامی ایران | |||||
| ر. | معاون | درجه نظامی | آغاز تصدی | پایان تصدی | منبع |
| ۱ | امیر حاتمی | سرتیپ | ۱۳۷۷ | ۱۳۸۴ | |
| ۲ | .... | .... | .... | .... | |
| ۳ | عباسعلی منصوری آرانی | سرتیپ دوم | نامشخص | نامشخص | |
| ۴ | سید حمیدرضا طباطبایی | سرتیپ | نامشخص | نامشخص | |
| ۵ | عباس جعفرینیا | سرتیپ | نامشخص | نامشخص | [۵] |
رئیس رکن دوم ارکان حرب کل قشون
[ویرایش]- سرتیپ عبدالرضا افخم ابراهیمی (اسفند ۱۳۱۰[۶]–؟)
رئیس رکن دوم ستاد ارتش شاهنشاهی ایران
[ویرایش]- سرتیپ محسن دیبا (۱۳۱۳[۷]–؟)
- سرتیپ عباسقلی اسفندیاری[۸]
- سرتیپ علی ریاضی (پیرامون ۱۳۲۰)
- سرتیپ حسن ارفع (۱۳۲۱)
- سرتیپ حبیبالله دیهیمی
- سرهنگ حسن اخوی (؟–۱۳۲۴)
- سرهنگ ثقفی (۱۳۲۴–شهریور ۱۳۲۵)
- سرهنگ بیژن گیلانشاه (شهریور ۱۳۲۵[۹]–؟)
- سرتیپ علیاشرف مطهری (مرداد ۱۳۲۹[۱۰]–؟)
- سرتیپ حسین سیاسی (؟–۱۳۳۲)
- سرتیپ حسن پاکروان (۱۳۳۲–۱۳۳۳)
- سرتیپ مصطفی امجدی
- سرلشکر سید محمدولی قرنی[۱۱] (۱۳۳۳–۱۳۳۵)
رئیس اداره دوم ستاد بزرگارتشتاران
[ویرایش]- سپهبد حاجعلی کیا (۱۳۳۵–اسفند ۱۳۳۹)
- سپهبد عزیزالله کمال (۲۶ اسفند ۱۳۳۹–؟)
- سپهبد عزیزالله پالیزبان
- سپهبد ناصر مقدم (۳۰ فروردین ۱۳۵۲–خرداد ۱۳۵۷)
- سپهبد ناصرقلی برومند جزی (خرداد ۱۳۵۷–پاییز ۱۳۵۷)
- سرلشکر پرویز امینی افشار (پاییز ۱۳۵۷–بهمن ۱۳۵۷)
رئیس اداره دوم ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران
[ویرایش]- سرهنگ هدایتالله حاتمی (۵ اسفند ۱۳۵۷–تیر ۱۳۵۹)[۱۲][۱۳]
- سرهنگ محمدمهدی کتیبه (تیر ۱۳۵۹–۱۳۶۵)[۱۴]
- سرهنگ شاهوردیان
- سرتیپ دوم محمدحسن نامی
- سرتیپ دوم اکبر دیانتفر (۱۳۷۱–۱۳۷۷)
معاون اطلاعات ارتش جمهوری اسلامی ایران
[ویرایش]- سرتیپ امیر حاتمی (۱۳۷۷–۱۳۸۴)[۱۵]
- سرتیپ دوم عباسعلی منصوری آرانی
- سرتیپ سید حمیدرضا طباطبایی
- سرتیپ عباس جعفرینیا
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ قدیمی، ذبیحالله (۱۳۲۶). تاریخ ۲۵ ساله ارتش شاهنشاهی ایران. تهران: چاپخانه مجلس شورای ملی. ص. ۱۰۷.
- ↑ داریانی، علی اکبر (۱۹۹۸). The Rise and Fall of the Pahlavi Dynasty: Memoirs of Former General Hussein Fardust.
- ↑ «رکن 2 ارتش رقیبی برای ساواک».
- ↑ عظیمی، امیر (۲۴ بهمن ۱۳۹۶). «نقش ارتش در پیروزی انقلاب محدود به سال 57 نیست/ نیروهای ارتش با لباس غیرنظامی در تظاهرات شرکت میکردند». خبرگزاری فارس. خبرگزاری فارس. بایگانیشده از اصلی در ۱۰ مارس ۲۰۱۸.
- ↑ «معاون اطلاعات ارتش: جنایات صهیونیستها در غزه حاصل سیاست جنگافروزانه آمریکاست». خبرگزاری تسنیم. ۲ بهمن ۱۴۰۲.
- ↑ «سرلشکر عبدالرضا افخم ابراهیمی». مؤسسهٔ مطالعات تاریخ معاصر ایران. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۸. دریافتشده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۸.
- ↑ «محسن دیبا». وبگاه راسخون. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۸. دریافتشده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۸.
- ↑ «عباسقلی اسفندیاری». وبگاه راسخون. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۳ اوت ۲۰۱۸. دریافتشده در ۳ ژوئیه ۲۰۱۸.
- ↑ «رئیس رکن دوم». اطلاعات (۶۱۵۷): ۸. ۲۸ شهریور ۱۳۲۵ – به واسطهٔ ویکیانبار.
- ↑ «رئیس رکن دوم ستاد ارتش». اطلاعات (۷۲۹۶): ۱۲. ۱۹ مرداد ۱۳۲۹ – به واسطهٔ ویکیانبار.
- ↑ «سرلشکر اخراجی ارتش شاه که بود؟». خبرگزاری فارس. ۱۵ بهمن ۱۳۹۱. بایگانیشده از اصلی در ۲۹ اوت ۲۰۱۸. دریافتشده در ۳۱ تیر ۱۳۹۷.
- ↑ «۵ اسفند / ۲۳ افسر جوان جانشین ژنرالهای ارتش شاهنشاهی شدند». تاریخ ایرانی. بایگانیشده از اصلی در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۸. دریافتشده در ۱۳ مرداد ۱۳۹۷.
- ↑ «سرهنگ کتیبه: چرا ارتش بهنفع شاه وارد عمل نشد؟ / منافقین اسناد ارتش را دزیدند». خبرگزاری تسنیم. ۲۳ بهمن ۱۳۹۷. دریافتشده در ۳۰ فروردین ۱۳۹۸.
- ↑ بختیاری، مهدی؛ تذری، هاجر (۸ شهریور ۱۳۹۵). «معرفان کشمیری در نخستوزیری باید جوابگو باشند». خبرگزاری فارس. بایگانیشده از اصلی در ۲۱ اوت ۲۰۱۸. دریافتشده در ۲۶ تیر ۱۳۹۷.
- ↑ «سوابق «امیر حاتمی» وزیر پیشنهادی دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح». خبرگزاری دفاع مقدس. ۱۷ مرداد ۱۳۹۶. دریافتشده در ۲۰ شهریور ۱۳۹۷.
- شاهدی، مظفر (۱۳۸۵). «پهلوی دوم و چالش امنیت ملی». زمانه (۵۲): ۶۳–۷۰. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۳-۱۰.