ویکی‌پدیای فارسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ویکی‌پدیای فارسی
دانشنامهٔ آزاد
Wikipedia-logo-v2-fa.svg
Persian Wikipedia's Main Page screenshotV2.png
صفحهٔ اصلی ویکی‌پدیای فارسی در ۱۰ خرداد ۱۳۹۰
نشانی https://fa.wikipedia.org
تجاری؟ نه
نوع دانشنامهٔ اینترنتی
عضویت دلخواه
زبان(ها) فارسی
مالک بنیاد ویکی‌مدیا (ناسودبر)
رده در الکسا

زبان فارسی: افزایش چهارم (۲۵ آبان ۱۳۹۳)[۱]

مرجع فارسی: بی‌تغییر یکم (۲۵ آبان ۱۳۹۳)[۲]

ویکی‌پدیای فارسی نام یکی از دانشنامه‌های فارسی‌زبان در اینترنت است. ویکی‌پدیای فارسی یکی از نسخه‌های ویکی‌پدیا، از پروژه‌های بنیاد ویکی‌مدیا است. ویکی‌پدیا پروژهٔ بزرگی است که هدف آن ساخت دانشنامه‌هایی با محتوای آزاد با مشارکت همگان و به همهٔ زبان‌های ممکن است.

این دانشنامهٔ فارسی از ۲۸ آذر ۱۳۸۲ (۱۹ دسامبر ۲۰۰۳) فعالیت خود را آغاز کرد و حجم آن در مدت حدود یک سال به ۱۰۰۰ مقاله، در بهمن ۱۳۸۴ - با داشتن رتبه سی و هشتم در میان ویکی‌پدیاها - به ۱۰هزار مقاله، در آبان ۱۳۸۷ به ۵۰هزار نوشتار، در شهریور ۱۳۸۹ به ۱۰۰هزار نوشتار و در خرداد ۱۳۹۰ به ۱۵۰هزار نوشتار رسید. در اردیبهشت ۱۳۹۱ در ردهٔ بیست‌ودوم ویکی‌پدیاها و جایگاه نخست در میان زبان‌های خاورمیانه قرار گرفت. ویکی‌پدیای فارسی در تاریخ ۱۹ تیر ۱۳۹۱ (۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۲) از مرز ۲۰۰هزار مقاله گذشت و در ۲۴ دی ۱۳۹۱ (۱۳ ژانویهٔ ۲۰۱۳) از مرز ۲۵۰هزار نوشتار گذشت و یک روز پس از آن، از ویکی‌پدیای چکی پیشی گرفت و پس از به دست آوردن رتبهٔ هجدهم در ۱ اسفند ۱۳۹۱ (۱۹ فوریهٔ ۲۰۱۳) به مرز ۳۰۰هزار مقاله رسید. در ۲۷ تیر ۱۳۹۳ (۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۱۴)، با داشتن رتبهٔ نوزدهم، مرز ۴۰۰هزار نوشتار را درنوردید و اکنون پس از ویکی‌پدیای کاتالان در ردهٔ هجدهم ویکی‌پدیاها قرار دارد.
ویکی‌پدیای فارسی هم‌اکنون (۸ خرداد ۱۳۹۵ خورشیدی برابر با ۲۸ مه ۲۰۱۶ میلادی) ۴۹۳٬۲۶۴ نوشتار دارد.[۳]

ویکی‌پدیای فارسی از نظر ژرفای دانشنامه (تعداد ویرایش‌ها در نوشتارها)، که از نشانه‌های کیفیت نسخه‌ها و میزان به‌روزرسانی صفحه‌ها است، با داشتن شاخص ژرفای ۲۱۰، در جایگاه ششم در میان دانشنامه‌های دارای بین ۱۰۰٬۰۰۰ و ۱۰۰۰٬۰۰۰ مقاله قرار دارد. شاخص ژرفا، معیاری است که از حاصل‌ضرب میانگین ویرایش برای هر نوشتار در نسبت صفحه‌های غیر نوشتاری به نوشتارها گرفته می‌شود و یک معیار برای سنجش کیفیت دانشنامه است.[۳]

همچنین، ویکی‌پدیای فارسی از نظر شمار کاربران در ردهٔ پانزدهم، شمار کاربران فعال در ردهٔ چهاردهم، و شمار مدیران در ردهٔ بیست و هشتم جای گرفته‌است.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

لوگوی ویکی‌پدیا در زمان آغاز به کار
لوگوی سیصدهزارگی
لوگوی چهارصدهزارگی
لوگوی نوروزی (۱۳۹۴)

ویکی‌پدیای فارسی کار خود را از آذر ۱۳۸۲ (دسامبر ۲۰۰۳) با نام «ویکی‌پدیا: دائرةالمعارف آزاد» آغاز کرد. روزبه پورنادر[۴][۵][۶][۷] و مسعود علینقیان از پیش‌گامان نسخهٔ فارسی بوده‌اند. در ۱۴ دی ۱۳۸۴ (۴ ژانویهٔ ۲۰۰۶) به «ویکی‌پدیا: دانشنامهٔ آزاد» تغییر نام یافت.[۸] در ۱۳ فروردین ۱۳۸۸ (۲ آوریل ۲۰۰۹) صفحهٔ اصلی ویکی‌پدیای فارسی تغییر یافت و بخش نوشتارهای برگزیده و یادبودهای برگزیده به آن اضافه شد.[۹]

تاریخچهٔ گسترش تعداد نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی و رتبه‌بندی نسبت به سایر ویکی‌پدیاها:

  • ۲۸ آذر ۱۳۸۲ (۱۹ دسامبر ۲۰۰۳) فعالیت خود را آغاز کرد و پس از حدود یک سال به هزار مقاله رسید.
  • ۲۹ بهمن ۱۳۸۴ (۱۸ فوریه ۲۰۰۶) با رتبهٔ ۳۸ از مرز ۱۰هزار مقاله گذشت.
  • ۹ آبان ۱۳۸۷ (۳۱ اکتبر ۲۰۰۸) با رتبهٔ ۳۶ از مرز ۵۰هزار نوشتار گذشت.
  • ۳ شهریور ۱۳۸۹ (۲۵ اوت ۲۰۱۰) با رتبهٔ ۳۲ از مرز ۱۰۰هزار نوشتار گذشت.
  • ۲۷ آذر ۱۳۸۹ (۱۸ دسامبر ۲۰۱۰) با گذر از ویکی‌پدیای عبری به رتبهٔ ۳۱ رسید.
  • ۱۷ اسفند ۱۳۸۹ (سال ۲۰۱۱ میلادی) با گذر از ویکی‌پدیای ولاپوک به رتبهٔ ۳۰ رسید.
  • فروردین ۱۳۹۰ با گذر از ویکی‌پدیای اسلواکیایی به رتبهٔ ۲۹ رسید.
  • ۱ خرداد ۱۳۹۰ (۲۲ مه ۲۰۱۱) با رتبهٔ ۲۴ از مرز ۱۵۰هزار نوشتار گذشت.
  • ۲۵ اسفند ۱۳۹۰ (۱۶ مارس ۲۰۱۲) با گذر از ویکی‌پدیای رومانیایی به رتبهٔ ۲۳ رسید.
  • ۲ اردیبهشت ۱۳۹۱ (۲۱ آوریل ۲۰۱۲) با بیش از ۱۸۴٬۷۰۰ مقاله از ویکی‌پدیای ترکی استانبولی پیشی گرفت و در رتبهٔ ۲۲ ویکی‌پدیاها و ردهٔ نخست نسخه‌های مربوط به زبان‌های خاورمیانه قرار گرفت.
  • ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۱ (۷ مهٔ ۲۰۱۲)، با گذر از ویکی‌پدیای اندونزیایی به رتبهٔ ۲۱ رسید.
  • ۱۹ تیر ۱۳۹۱ (۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۲) با رتبهٔ ۲۱ از مرز ۲۰۰هزار مقاله گذشت.
  • ۲۲ تیر ۱۳۹۱ (۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۲) با گذر از ویکی‌پدیای کره‌ای به رتبهٔ ۲۰ رسید.
  • ۱۶ مهر ۱۳۹۱ (۷ اکتبر ۲۰۱۲) با بیش از ۲۲۶٬۰۰۰ مقاله و گذر از ویکی‌پدیای مجاری به رتبهٔ ۱۹ رسید.
  • ۲۴ دی ۱۳۹۱ (۱۳ ژانویهٔ ۲۰۱۳) با رتبهٔ ۱۹ از مرز ۲۵۰هزار نوشتار گذشت.
  • ۲۵ دی ۱۳۹۱ (۱۴ ژانویهٔ ۲۰۱۳) با بیش از ۲۵۴٬۰۰۰ مقاله و گذر از ویکی‌پدیای چکی به رتبهٔ ۱۸ رسید.
  • ۱ اسفند ۱۳۹۱ (۱۹ فوریهٔ ۲۰۱۳) با رتبهٔ ۱۸ از مرز ۳۰۰هزار نوشتار گذشت.
  • ۲۹ اسفند ۱۳۹۱ (۱۹ مارس ۲۰۱۳) با بازماندن از ویکی‌پدیای سینوگبانونی و در کمتر از ۴ روز بعد با بازماندن از ویکی‌پدیای وینارایی، به رتبهٔ ۲۰ نزول کرد.
  • آبان/آذر ۱۳۹۲ (دسامبر ۲۰۱۳) با گذر از ویکی‌پدیای فنلاندی مجدداً به رتبهٔ ۱۹ صعود کرد.
  • ۲۷ تیر ۱۳۹۳ (۱۸ ژوئیه ۲۰۱۴) با رتبهٔ ۱۹ از مرز ۴۰۰هزار نوشتار گذشت.
  • ۹ آذر ۱۳۹۳ (۳۰ نوامبر ۲۰۱۴) ویکی‌پدیای فارسی از ویکی‌پدیای نروژی بوکمال(پس از حذف بیش از ۳۴هزار مقاله‌اش) پیشی گرفته و مجددا به رتبهٔ ۱۸ صعود کرد.
  • ۷ اردیبهشت ۱۳۹۴ (۲۷ آوریل ۲۰۱۵) با رتبهٔ ۱۸ به مرز ۴۵۰هزار نوشتار رسید.

اکنون ویکی‌پدیای فارسی پس از ویکی‌پدیای کاتالان در رتبهٔ هجدهم ویکی‌پدیاها قرار دارد.

نمودارهای پیشرفت[ویرایش]

نمایش پیشرفت شمار نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی از آغاز (دسامبر ۲۰۰۳) تا سپتامبر ۲۰۱۴[۱۰]
نمودار شمار نوشتارهای جدید در روز در ویکی‌پدیای فارسی از آغاز (دسامبر ۲۰۰۳) تا سپتامبر ۲۰۱۴
نمودار تعداد کاربرانی که در هر ماه بیش از ۵ ویرایش در ویکی‌پدیای فارسی داشته‌اند. (از آغاز دسامبر ۲۰۰۳ تا سپتامبر ۲۰۱۴)
نمایش آهنگ پیشرفت شمار نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی از اسفند ۱۳۸۳ تا پایان مرداد ۱۳۸۸[۱۱]

تصاویر سمت چپ، نمودارهای پیشرفت نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی از ابتدا تا حدود نیمهٔ سال ۲۰۰۹ هستند. به‌طور خلاصه از این نمودارها چنین می‌توان برداشت کرد که:

  1. با توجه به نمودار اول، شمار نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی به‌طور نمایی درحال پیشروی است.
  2. با توجه به نمودار دوم، شمار نوشتارهایی که روزانه به ویکی‌پدیای فارسی افزوده می‌شود، با شیب ملایم و سرعتی نسبتاً کم درحال افزایش است. البته هرازگاهی این سرعت به‌شدت بالا می‌رود.
  3. با توجه به نمودار سوم، اگر کاربرانی را که بیش از ۵ ویرایش داشته‌اند به‌عنوان کاربران فعال تعریف کنیم، شمار کاربران فعال ویکی‌پدیای فارسی با آهنگی تقریباً ثابت درحال افزایش است.
  4. با توجه به نمودار چهارم، درحالی‌که شمار نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی رو به رشد است، ولی رشد روزانهٔ شمار نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی به‌کندی افزایش می‌یابد. این برداشت از مقایسهٔ نمودارهای آبی و سبزرنگ به‌دست می‌آید. درواقع، ادامهٔ این روند در آینده موجب می‌شود که رشد نماییِ شمار نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی (نمودار آبی‌رنگ) به یک رشد خطی تبدیل شود، همچنان‌که اگر به ماه‌های اخیرِ نمودار آبی‌رنگ نگاه کنید، متوجه کاهش شیب آن خواهید شد.
جدول تاریخ گذر نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی از مرزهای ده‌هزارگی
شمار نوشتارها تاریخ گذر از مرز مدت جایگاه
۰ ۲۸ آذر ۱۳۸۲ (۱۹ دسامبر ۲۰۰۳) سرآغاز
هزار ۲۶ آذر ۱۳۸۳ (۱۶ دسامبر ۲۰۰۴) حدود یک‌سال
۱۰ هزار ۲۹ بهمن ۱۳۸۴ (۱۸ فوریه ۲۰۰۶) ۴۲۸ روز ۳۸
۲۰ هزار ۴ اردیبهشت ۱۳۸۶ (۲۴ آوریل ۲۰۰۷) ۴۳۰ روز
۳۰ هزار ۲۱ دی ۱۳۸۶ (۱۱ ژانویه ۲۰۰۸) ۲۳۵ روز ۴۱
۴۰ هزار ۲۷ تیر ۱۳۸۷ (۱۷ ژوئیه ۲۰۰۸) ۱۸۸ روز ۳۸
۵۰ هزار ۹ آبان ۱۳۸۷ (۳۰ اکتبر ۲۰۰۸) ۱۰۵ روز ۳۶
۶۰ هزار ۱۳ اردیبهشت ۱۳۸۸ (۳ مه ۲۰۰۹) ۱۸۴ روز ۳۵
۷۰ هزار ۱۰ مهر ۱۳۸۸ (۲ اکتبر ۲۰۰۹) ۱۵۲ روز ۳۴
۸۰ هزار ۱۱ مهر ۱۳۸۸ (۳ اکتبر ۲۰۰۹) ۱ روز ۳۲
۹۰ هزار ۷ بهمن ۱۳۸۸ (۲۷ ژانویه ۲۰۱۰) ۱۱۶ روز ۳۳
۱۰۰ هزار ۳ شهریور ۱۳۸۹ (۲۵ اوت ۲۰۱۰) ۲۰۹ روز ۳۳
۱۱۰ هزار ۸ آذر ۱۳۸۹ (۲۹ نوامبر ۲۰۱۰) ۹۶ روز ۳۲
۱۲۰ هزار ۱ فروردین ۱۳۹۰ (۲۱ مارس ۲۰۱۱) ۱۱۳ روز ۳۰
۱۳۰ هزار ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۰ (۲۰ مه ۲۰۱۱) ۶۰ روز ۲۹
۱۴۰ هزار ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۰ (۲۰ مه ۲۰۱۱) ۰ روز ۲۸
۱۵۰ هزار ۱ خرداد ۱۳۹۰ (۲۲ مه ۲۰۱۱) ۲ روز ۲۴
۱۶۰ هزار ۱۳ مرداد ۱۳۹۰ (۴ اوت ۲۰۱۱) ۶۲ روز ۲۴
۱۷۰ هزار ۷ بهمن ۱۳۹۰ (۲۷ ژانویه ۲۰۱۲) ۱۷۶ روز ۲۴
۱۸۰ هزار ۱۹ فروردین ۱۳۹۱ (۷ آوریل ۲۰۱۲) ۷۲ روز ۲۳
۱۹۰ هزار ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۱ (۱۹ مه ۲۰۱۲) ۴۲ روز ۲۱
۲۰۰ هزار ۱۹ تیر ۱۳۹۱ (۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۲) ۵۱ روز ۲۱
۲۱۰ هزار ۲۴ تیر ۱۳۹۱ (۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۲) ۵ روز ۲۰
۲۲۰ هزار ۱۳ شهریور ۱۳۹۱ (۳ سپتامبر ۲۰۱۲) ۵۱ روز ۲۰
۲۳۰ هزار ۱۵ آبان ۱۳۹۱ (۵ نوامبر ۲۰۱۲) ۶۳ روز ۱۹
۲۴۰ هزار ۱۹ دی ۱۳۹۱ (۸ ژانویه ۲۰۱۳) ۶۴ روز ۱۹
۲۵۰ هزار ۲۴ دی ۱۳۹۱ (۱۳ ژانویه ۲۰۱۳) ۵ روز ۱۹
۲۶۰ هزار ۲۷ دی ۱۳۹۱ (۱۶ ژانویه ۲۰۱۳) ۳ روز ۱۸
۲۷۰ هزار ۲ بهمن ۱۳۹۱ (۲۱ ژانویه ۲۰۱۳) ۵ روز ۱۸
۲۸۰ هزار ۵ بهمن ۱۳۹۱ (۲۴ ژانویه ۲۰۱۳) ۳ روز ۱۸
۲۹۰ هزار ۱۵ بهمن ۱۳۹۱ (۳ فوریه ۲۰۱۳) ۱۰ روز ۱۸
۳۰۰ هزار ۱ اسفند ۱۳۹۱ (۱۹ فوریه ۲۰۱۳) ۱۶ روز ۱۸
۳۱۰ هزار ۷ تیر ۱۳۹۲ (۲۸ ژوئن ۲۰۱۳) ۱۲۹ روز ۲۰
۳۲۰ هزار ۸ شهریور ۱۳۹۲ (۳۰ اوت ۲۰۱۳) ۶۳ روز ۲۰
۳۳۰ هزار ۷ آبان ۱۳۹۲ (۲۹ اکتبر ۲۰۱۳) ۶۰ روز ۲۰
۳۴۰ هزار ۱۵ آذر ۱۳۹۲ (۶ دسامبر ۲۰۱۳) ۳۸ روز ۱۹
۳۵۰ هزار ۱۹ بهمن ۱۳۹۲ (۸ فوریه ۲۰۱۴) ۶۴ روز ۱۹
۳۶۰ هزار ۶ اسفند ۱۳۹۲ (۲۵ فوریه ۲۰۱۴) ۱۷ روز ۱۹
۳۷۰ هزار ۲۳ اسفند ۱۳۹۲ (۱۴ مارس ۲۰۱۴) ۱۷ روز ۱۹
۳۸۰ هزار ۱۰ فروردین ۱۳۹۳ (۳۰ مارس ۲۰۱۴) ۱۶ روز ۱۹
۳۹۰ هزار ۴ خرداد ۱۳۹۳ (۲۵ مه ۲۰۱۴) ۵۶ روز ۱۹
۴۰۰ هزار ۲۷ تیر ۱۳۹۳ (۱۸ ژوئیه ۲۰۱۴) ۵۴ روز ۱۹
۴۱۰ هزار ۲۵ مرداد ۱۳۹۳ (۱۶ اوت ۲۰۱۴) ۲۹ روز ۱۹
۴۲۰ هزار ۱۰ شهریور ۱۳۹۳ (۱ سپتامبر ۲۰۱۴) ۱۶ روز ۱۹
۴۳۰ هزار ۲۳ آبان ۱۳۹۳ (۱۴ نوامبر ۲۰۱۴) ۷۴ روز ۱۹
۴۴۰ هزار ۱۳ دی ۱۳۹۳ (۳ ژانویه ۲۰۱۵) ۵۰ روز ۱۸
۴۵۰ هزار ۷ اردیبهشت ۱۳۹۴ (۲۷ آوریل ۲۰۱۵) ۱۱۴ روز ۱۸
۴۶۰ هزار ۱۷ تیر ۱۳۹۴ (۸ ژوئیه ۲۰۱۵) ۷۲ روز ۱۸
۴۷۰ هزار ۱۸ مهر ۱۳۹۴ (۱۰ اکتبر ۲۰۱۵) ۹۴ روز ۱۸
۴۸۰ هزار ۲۴ دی ۱۳۹۴ (۱۴ ژانویهٔ ۲۰۱۶) ۹۶ روز ۱۸
۴۹۰ هزار ۶ اردیبهشت ۱۳۹۵ (۲۵ آوریل ۲۰۱۶) ۱۰۲ روز ۱۸

مقاله‌ها[ویرایش]

گسترهٔ موضوعات[ویرایش]

مقالات آغازین این دانشنامه بیشتر در زمینهٔ عناصر شیمیایی و برخی مباحث تاریخی بودند. با افزوده شدن مطالب گوناگونی دربارهٔ جغرافیا و ادیان (بیشتر بودیسم و دین زرتشت)، ایران‌شناسی و همچنین زبان و ادب فارسی در ۲۶ آذر سال ۱۳۸۳ (۱۶ دسامبر ۲۰۰۴) شمار مقالات آن از مرز ۱۰۰۰ گذشت.

مطالب آن، در این تاریخ از تنوّع خوبی برخوردار شدند و جغرافیا (به ویژه شناخت اقوام و کشورها)، ادبیّات، تاریخ، زیست‌شناسی، گیاه‌شناسی، چهره‌های سیاسی ایران، علوم رایانه، ایران‌شناسی، هوافضا، علوم نظامی و موسیقی از رشته‌های پرمقاله در این دوره از ویکی‌پدیای فارسی بودند.

در ویکی‌پدیای فارسی سعی شده‌است که همه مقاله‌ها دارای رده باشند و در این راستا با مراجعه به رده:مقاله‌ها می‌توان به بیشتر مقاله‌ها دست یافت.

رعایت سیاست‌ها و رهنمودها[ویرایش]

ویکی‌پدیای فارسی از ابتدای بنیانگذاری پایبند رعایت قوانین، سیاست‌ها و رهنمودهای مطرح‌شده در ویکی‌های بزرگ‌تر (مانند ویکی‌پدیای انگلیسی و آلمانی) بوده‌است. از جملهٔ این مسائل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

ذکر منابع و رعایت حق‌ّتکثیر[ویرایش]

ویکی‌پدیای فارسی و کاربران آن همواره تلاش کرده‌اند که مسائل مرتبط با حقّ تکثیر را، با وجود خلأ قانونی موجود در ایران، رعایت کنند و علاوه بر قوانین فعلی این کشور در زمینهٔ حق تکثیر، قوانین جهانی حق‌تکثیر را نیز درنظر داشته باشند.

کاربران ویکی‌پدیای فارسی به احتمال اولین گروه از فارسی‌زبانانی هستند که پس از کاربران و توسعه‌دهندگان جنبش نرم‌افزار آزاد، با مجوّزهای مربوط به این حوزه آشنایی یافته‌اند و این اجازه‌نامه‌ها را در ویرایش‌ها و فعالیت‌های خود رعایت کرده‌اند.

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های ویکی‌پدیای فارسی، ناآشنایی عمومی مسئولین وب‌گاه‌ها و اهالی وبلاگستان فارسی با حق تکثیر به شکل عام و مجوزهای آزاد و نیمه‌آزاد (مانند گنو و مردم عادی خلاق یا Creative Commons) است که باعث می‌شود، پیکره‌های متنی کپی‌شده از وب‌گاه‌ها و وب‌نوشت‌های فارسی غالباً با سیاست‌های ویکی‌پدیا دربارهٔ حق تکثیر هماهنگی نداشته باشند.

در هر صورت، با کوشش ویکی‌نویسان فعال، در نسخهٔ فارسی دانشنامهٔ آزاد ویکی‌پدیا، سعی بر این شد تا مقالات تا حدّ ممکن دارای منبع و مرجع باشند و منابع و مآخذ آن‌ها همراه با پیوند در پایین هر نوشتار آورده شود.

زیرساخت‌های فنی[ویرایش]

استانداردهای زبان[ویرایش]

ویکی‌پدیای فارسی از ابتدا پایبند به اجرای صحیح استانداردهای مربوط به زبان فارسی در وب بوده و سوابق روزبه پورنادر - که ویکی‌پدیا فارسی را راه‌اندازی کرده - در زمینهٔ استانداردها، جهانی‌سازی و بومی‌سازی رایانه برای زبان فارسی، در این راه کمک فراوانی نموده‌است.

با توجه به این پیش‌زمینه هم‌اکنون نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی از نظر معیارهای صحیح کدنگاری و استفاده از نویسه‌های استاندارد مربوط به زبان فارسی (در برابر نویسه‌های به ظاهر همسان در استاندارد زبان عربی) از سوی کاربران و ربات‌های ویرایشگر، ویرایش می‌شوند و نویسه‌های غیراستاندارد به شکل درستشان جایگزین می‌گردند.

امکانات و ابزارها[ویرایش]

کاربران و مدیران ویکی‌پدیای فارسی به دلیل آشنایی و مشارکت با پروژه‌های دیگر ویکی، به ابزارها، الگوها و دیگر امکانات موجود در آن وب‌گاه‌ها آشنایی داشته و همواره سعی نموده‌اند این ابزارها و امکانات را جهت استفاده در ویکی‌پدیای فارسی آماده کنند که موارد زیر از آن جمله‌اند:

جامعهٔ کاربری[ویرایش]

تخمین سهم مناطق مختلف جهان در مشارکت در نسخه‌های مختلف ویکی‌پدیا، از جمله ویکی‌پدیای فارسی

در یک مقالهٔ تحقیقاتی منتشرشده در سال ۲۰۱۲ در پلاس وان، با بررسی میزان مشارکت کاربران در طول شبانه‌روز سهم مناطق جهان را در ویرایش چند نسخهٔ مختلف ویکی‌پدیا تخمین زده شد. طبق این بررسی‌ها با اینکه ۷۰٪ از فارسی‌زبانان در ایران و بقیه هم در کشورهای همسایه ساکن هستند اما این نسخه جزء ویکی‌پدیاهای با کمترین «عمق خفتگی» (اختلاف بیشینه و کمینهٔ فعالیت کاربران، که بیانگر میزان محلی‌بودن مشارکت‌های آن نسخهٔ ویکی‌پدیا است) می‌باشد و غالب مشارکت‌های انجام‌شده در ویکی‌پدیای فارسی توسط کاربران ساکن در اروپا و آمریکای شمالی انجام شده‌است و سهم ایران ۴۵٪ است.[۱۲]

انگیزهٔ مشارکت‌کنندگان[ویرایش]

یک پژوهش که در سال ۱۳۹۰ به طور مشخص در مورد ویکی‌پدیای فارسی انجام شد نشان داد که انگیزه‌های مالی نقشی در همکاری کاربران با ویکی‌پدیا ندارند. قوی‌ترین انگیزه برای آغاز همکاری کاربران تازه‌وارد، انگیزه‌های فردی از جمله کنجکاوی و یافتن اطلاعات مشخص شد. در مقابل برای کاربران قدیمی‌تر، تولید محتوا و سازندگی ویکی مهمترین انگیزه‌ها هستند.[۱۳] دریافت بازخوردهای مثبت در هر دو گروه نقش مهمی در پایایی فعالیت‌هایشان دارد، به طوری که بارزترین و قوی‌ترین عامل بازدارندهٔ همکاری کاربران، دریافت بازخورد بد یا رفتار مؤاخذه‌گرانه از سوی کاربران دیگر است.[۱۴]

احساس مفید بودن، حس هویت‌یابی در جامعهٔ ویکی‌پدیا و بازخوردهای دریافتی از جامعهٔ کاربری از مهم‌ترین عوامل تداوم همکاری ویکی‌نویسان با این پروژه است.[۱۵] به غیر از انگیزه‌های اخلاقی، رسیدن به مقام، شهرت و اعتبار نیز ممکن است از انگیزه‌های همکاری‌کنندگان باشد.[۱۶]

چالش‌ها[ویرایش]

مهم‌ترین چالش‌های ویکی‌پدیای فارسی را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد:

چالش‌های محیطی[ویرایش]

این دسته از چالش‌ها به وضعیت کلی اینترنت و خط و زبان فارسی روی اینترنت مربوط می‌شود. مهم‌ترین مشکلاتی که در این دسته قرار می‌گیرد عبارت است از:

  1. پایین بودن ضریب نفوذ اینترنت: ضریب نفوذ اینترنت در ایران در سال ۲۰۰۷ حدود ۱۰٫۶ درصد جامعه معادل ۷٫۵ میلیون نفر بوده‌است.[۱۷] همچنین ضریب نفوذ اینترنت در افغانستان ۱٫۱ درصد جامعه معادل سیصد هزار نفر بوده‌است.[۱۸] بدین ترتیب اکثریت فارسی زبانان به اینترنت دسترسی ندارند.[۱۹]
  2. خط و زبان فارسی: علی‌رغم اینکه طی چند سال اخیر چندین گروه مختلف و از جمله شورای عالی اطلاع رسانی در خصوص خط و زبان فارسی در اینترنت فعالیت می‌کنند، هنوز خط و زبان استاندارد نشده‌است. همچنین شرکت مایکروسافت با وجود درخواست‌های کتبی هنوز در سیستم‌عامل ویندوز خود خط غیر استاندارد فارسی به مشتریان ارایه می‌دهد[نیازمند منبع] و با توجه به اینکه ۹۰ درصد کاربران از ویندوز استفاده می‌کنند[نیازمند منبع] این مشکل بیشتر خود را نشان می‌دهد.
  3. کمبود محتوای فارسی معتبر: مقدار بسیار اندکی محتوای فارسی بر روی اینترنت قرار دارد. بخش عمده‌ای از آن در قالب خودنوشت‌ها در وبلاگ‌هاست که باتوجه به سیاست اثبات‌پذیری در ویکی‌پدیا قابل استناد نمی‌باشند. کمبود منابع فارسی بر روی اینترنت، تولیدکنندگان محتوی در ویکی‌پدیای فارسی را به سمت استفاده از مطالب عمدتاً انگلیسی‌زبان می‌کشد که این هم مشکلات خاص خود را پدید می‌آورد.
  4. خطوط اینترنت کم‌سرعت: پهنای باند خانگی اینترنت در ایران از سوی دولت به ۱۲۸ کیلوبیت بر ثانیه (۱۶ کیلوبایت بر ثانیه) محدود شده‌است و علاوه بر آن عدهٔ کمی از کاربران از خطوط ای‌دی‌اس‌ال استفاده می‌کنند. با توجه به اینکه ویکی‌نویسان مجبورند بارها بین مقاله‌های مختلف در ویکی‌پدیای فارسی و انگلیسی برای ویرایش کردن و خواندن در حرکت باشند که حجم بسیاری از آن‌ها به همراه تصاویرشان بیش از یک مگابایت است، دردسر فراوانی برای آن‌ها ایجاد می‌شود.
  5. نهادینه نشدن حق تکثیر: مسئله حق تکثیر در ایران هنوز نهادینه نشده و علاوه بر ضعف قانون بسیاری از ناشران و سایت‌ها نیز با مقررات آن آشنا نیستند؛ لذا دسترسی به اطلاعات و به ویژه عکس‌های قابل تکثیر بسیار دشوار است.

چالش‌های داخلی[ویرایش]

این دسته از چالش‌ها به وضعیت ویکی‌پدیا در کل و ویکی‌پدیای فارسی به طور خاص مربوط می‌شود. مهم‌ترین مشکلات این دسته عبارت‌اند از:

  • چالش‌های عمومی ویکی‌پدیا:
  1. امکان ویرایش عمومی: ویژگی عمومی‌بودن ویکی‌پدیا ضمن آن‌که باعث رشد و گسترش آسان آن است از سوی دیگر در شرایطی که تعداد افراد ناآشنا با قوانین و نیز فرهنگ دانشنامه‌نویسی زیاد باشد می‌تواند تبدیل به تهدید شود. در چنین حالتی کاربران فعال و آشنا با قوانین بخش عمده‌ای از وقت خود را صرف اصلاح ویرایش‌های کاربران دیگر خواهند نمود. این مشکل با افزایش تعداد کاربران فعال و آشنا به قوانین کاهش خواهد یافت.
  • چالش‌های خاص ویکی‌پدیای فارسی:
  1. تعداد کم مشارکت‌کنندگان: تا مهٔ ۲۰۰۸، تعداد کاربرانی که بیش از ۱۰ ویرایش داشته‌اند، تنها ۱۷۴۱ نفر بوده‌است. ۵۰٪ از ویرایش‌های کل کاربران را تنها ۲۶ نفر که هر یک بیش از ۳۰۰۰ ویرایش داشته‌اند، انجام داده‌اند. تنها ۷۰ کاربر بیش از ۱۰۰۰ ویرایش داشته‌اند و با توجه به این‌که برای آشنا شدن نسبی با محیط ویکی‌پدیا و روش‌های ویرایش مقاله‌ها دست‌کم باید ۱۰۰۰ ویرایش انجام داد، این موضوع بیشتر خود را نشان می‌دهد. ویکی‌پدیای فارسی از آن پس روند سریع‌تری به خود گرفته، به گونه‌ای که شمار کاربرانی که بیش از ۱۰ ویرایش داشته‌اند تا «مهٔ ۲۰۱۰» تعداد ۴۲۴۴ نفر و تا «مهٔ ۲۰۱۲» تعداد ۷۸۵۵ نفر بوده‌است.[۲۰] و تا تیر ۱۳۹۱ (ژوئن ۲۰۱۲)، تعداد کاربرانی که بیش از ۱۰٬۰۰۰ ویرایش داشته‌اند ۶۱ نفر است[۱]

وضعیت دسترسی به ویکی‌پدیای فارسی در ایران[ویرایش]

نگاره، صفحهٔ اصلی ویکی‌پدیای فارسی را در ایران در تاریخ ۱۹ دسامبر ۲۰۱۰ میلادی، نشان می‌دهد که تصاویر آن فیلتر شده‌است. مسدود کردن وب‌سایت‌های اینترنتی در ایران با تصمیم کمیته‌ای تحت نظارت شورای عالی انقلاب فرهنگی صورت می‌گیرد.

ویکی‌پدیای فارسی توسط کمیته‌ای متشکل از چندین سازمان با استناد به قانون جرایم رایانه‌ای در نیمه‌شب ۱۱ مهر ۱۳۸۹ (۳ اکتبر ۲۰۱۰) مسدود (فیلتر) شد که تا ظهر آن روز فیلتر بود اما پس از آن رفع فیلتر شد.[۲۱][۲۲] لازم است ذکر شود در اردیبهشت سال ۱۳۸۹ نیز عکس‌های ویکی‌پدیای فارسی فیلتر شد که آن هم پس از مدتی رفع فیلتر شد.[۲۳][۲۴] در ظهر روز یک‌شنبه ۵ خرداد ۱۳۹۲ اکثر عکس‌های ویکی‌پدیا در ایران مسدود (فیلتر) شد، اما اندکی پس از آن رفع فیلتر گردید. در صبح فردای همان روز، دوباره تمامی عکس‌های ویکی‌پدیای فارسی و سایر ویکی‌پدیاها تا ۱۴ خرداد ۱۳۹۲ در ایران مسدود شد. بر اساس یک بررسی در ژوئیهٔ ۲۰۱۳ از میان حدود ۳۳۱هزار مقالهٔ ویکی‌پدیای زبان فارسی، ۹۶۳ مقاله در ایران فیلتر هستند. از این تعداد ۴۰۳ مقاله مربوط به مسایل سیاسی، ۱۸۹ مقاله مربوط به سکس و روابط جنسی، ۱۳۶ مقاله مربوط به مذهب، ۹۳ مقاله پیرامون حقوق بشر، ۵۹ مقاله در ارتباط با هنر، ۵۱ مقاله مربوط به رسانه و روزنامه‌نگاری، ۱۹ مقاله دانشگاهی و ۱۳ مقاله متفرقه بوده‌است. از این میان، بیش‌ترین حجم به مسایل سیاسی و بیش از همه به «انتخابات ۸۸» و «جنبش سبز» اختصاص دارد.[۲۵]

آمار کنونی[ویرایش]

آمار کنونی ویکی‌پدیای فارسی:

ویکی‌پدیای فارسی
  • شمار نوشتارها:  ۴۹۳٬۲۶۴
  • شمار کاربران:  ۵۷۲٬۳۴۳
  • شمار مدیران:  ۲۹

  • شمار پرونده‌ها: ۳۷٬۵۹۲
  • شمار صفحات:    ۳٬۲۵۷٬۴۱۰
  • شمار ویرایش‌ها: ۲۱٬۹۵۰٬۸۶۲

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانوشت‌ها و منابع[ویرایش]

  1. «رتبه‌بندی پربازدیدترین سایت‌های فارسی‌زبان در سایت الکسا». بازبینی‌شده در ۲۵ آبان ۱۳۹۳. 
  2. «رتبه‌بندی پربازدیدترین سایت‌های مرجع فارسی‌زبان در سایت الکسا». بازبینی‌شده در ۲۵ آبان ۱۳۹۳. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ List of Wikipedias
  4. «Word War III»(انگلیسی)‎. واشنگتن پست، ۱۰ اوت ۲۰۰۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 26 January 2013. بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۰۸. 
  5. وب‌گاه آفتاب
  6. مجلهٔ اینترنتی کاپوچینو
  7. سیاههٔ نخستین ویرایش ویکی‌پدیای فارسی
  8. سیاههٔ تغییر «دائرةالمعارف» به «دانشنامه» در صفحهٔ نخست ویکی‌پدیای فارسی
  9. http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=صفحهٔ_اصلی&diff=1955466&oldid=1929072
  10. همگی ارقام استفاده‌شده در این نمودار از همین وب‌گاه (ویکی‌پدیا) گرفته شده‌است.
  11. رشد نزولیِ این نمودار نشان می‌دهد شمار نوشتارهایی که روزانه به ویکی‌پدیای فارسی اضافه می‌شود، در طول زمان، رشد چندانی نداشته‌است.
  12. Yasseri, Taha, Robert Sumi and János Kertész. “Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis”. پلاس وان 7, no. 1 (2012-01-17). doi:10.1371/journal.pone.0030091. Archived from the original on 26 January 2013. Retrieved 2012-03-27. 
  13. قفقازی الاصل، جمالی مهموئی و اسدی، عامل‌های انگیزاننده و بازدارنده مشارکت در ویکی‌پدیای فارسی، ۱۰۲.
  14. قفقازی الاصل، جمالی مهموئی و اسدی، عامل‌های انگیزاننده و بازدارندهٔ مشارکت در ویکی‌پدیای فارسی، ۱۰۳.
  15. قفقازی الاصل، جمالی مهموئی و اسدی، عامل‌های انگیزاننده و بازدارندهٔ مشارکت در ویکی‌پدیای فارسی، ۱۰۳ و ۱۰۴.
  16. قفقازی الاصل، جمالی مهموئی و اسدی، عامل‌های انگیزاننده و بازدارندهٔ مشارکت در ویکی‌پدیای فارسی، ۱۰۴.
  17. Middle East Internet Usage and Population Statistics
  18. ASIA INTERNET USAGE AND POPULATION
  19. INTERNET WORLD USERS BY LANGUAGE
  20. آمار ویکی‌پدیای فارسی، بنیاد ناسودبر ویکی‌مدیا، بازیابی در ۲۰ اکتبر ۲۰۰۸
  21. ««ویکی‌پدیای فارسی» فیلتر و رفع فیلتر شد». ۱۱ مهر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ مهر ۱۳۸۹. 
  22. «سایت «ویکی‌پدیا فارسی» فیلتر و رفع فیلتر شد». ۱۱ مهر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ مهر ۱۳۸۹. 
  23. پرونده:Wiki fa after the filtering.JPG - ویکی‌پدیا
  24. پرونده:WhoCare.png - ویکی‌پدیا
  25. سیاست، سکس و مذهب، موضوع فیلترینگ در ویکیپدیا www.dw.de

پیوند به بیرون[ویرایش]