شبه‌نظامی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تصویری از یک بسیجی ایرانی با سردوشی «لبیک یا خامنه‌ای» در نماز جمعهٔ ۲۴ فروردین ۱۳۹۷
تجارت «الماس‌های خونین» در جنگ داخلی سیرالئون توسط گروه‌های شورشی و جنگ‌سالاران برای خرید سلاح به منظور ادامه جنگ، به بهای جان صدها هزار نفر تمام شد.[۱]
مجسمه یادبود کاپیتان جان پارکر، فرمانده نیروهای شبه نظامی ماساچوست، در طی جنگ انقلابی آمریکا

شبه‌نظامی (میلیشیا یا میلیس) (به انگلیسی: Militia)[۲] به نیروی مسلحی گفته می‌شود که از شهروندان عادی تشکیل شده‌ باشند.[۳] واژه شبه نظامی یک تعریف کلی از نیروهای به پا خواسته از مردم بومی همان منطقه و جنگ‌سالار است. اما در شرایط مختلف، ممکن است کارآمدی دیگری نیز از خود بروز دهد. هدف از تشکیل این‌گونه نیروها در شرایط مختلف، متفاوت است،[۴] این نیروها می توانند به عنوان سرباز به جنگ‌ها اعزام شوند و در کنار سربازان دیگر برای کشور و یا هدفشان نبرد مسلحانه انجام دهند. اما عموماً در سرزمین هائی که حکومتی نوپا دارند یا در شرف برپائی حکومتی جدید و متفاوت هستند، تشکیل شده، و با هدف تقویت نیروی دفاعی تضعیف شده در اثر انقلاب، شورش، و هرگونه بی نظمی متعاقب آن، و برقراری نظم و امنیت در سطح شهرها، و یا اجرای قوانین اضطراری یا خدمات شبه نظامی در مواقع اضطراری است و به این‌گونه نیروها مزد دائمی داده نمی‌شود و مدت خدمت رسمی ندارند. به این ترتیب، شبه نظامیان می توانند به صورت نمونه‌های مسلح یا شبه غیرنظامی‌باشند.

در زبان‌های اروپایی به شبه نظامیان «میلیشیا» می‌گویند. اصطلاح میلیشیا را در پارسی در معانی نادقیق دیگری نیز به‌کار برده‌اند: برای نمونه: به افرادی که به صورت پاره‌وقت یا در زمان نیاز به آن‌ها با یک سازمان نظامی همکاری می‌کنند.[۵] میلیشیا گفته می‌شود.

برخی از مواردی که واژه "شبه نظامی" برای آنها استفاده می شود[ویرایش]

  • برخی از مواردی که واژه "شبه نظامی" برای آن‌ها استفاده می‌شود عبارتند از:
  • نیروهای شبه نظامی درگیر خدمات دفاعی، برای دفاع از مردم عادی در سطح شهر ها، برای کنترل اجرای نظم و قوانین جدید.[۴]
  • همه نیروهای واجد شرایط دریافت سلاح در سطح جامعه، که به لحاظ فکری با نیروهای میلیشیا هم فکر هستند.
  • زیرمجموعه ای از این نیروها که صرف نظر از تعهد قانونی، دعوت به همکاری می‌شوند.
  • یک نیروی مردمی و غیر دولتی، که لزوما به‌طور مستقیم توسط قدرت حاکم حمایت و یا تحریم نمی شود.
  • یک نیروی مسلح نامنظم که رهبر آن را قادر به کنترل نظامی، اقتصادی و سیاسی بر یک قلمرو فرامنطقه ای در یک حکومت مستقل می‌کند (نگاه کنید به: جنگ‌سالار).
  • یک ارتش رسمی و سازماندهی شده ذخیره، متشکل از سربازان شهروندی. که در کشورهای مختلف به نام‌های مختلفی خوانده می‌شوند، مانند نیروی احتیاط ارتش، گارد ملی، و یا نیروهای دفاعی دولتی نامیده می‌شود.
  • نیروهای پلیس ملی در چندین کشور سابق کمونیست مانند اتحاد جماهیر شوروی و کشورهای پیمان ورشو، بلکه در SFR غیرقانونی یوگسلاوی نیز حضور دارند.
  • این اصطلاح در روسیه و سایر کشورهای سابق کشورهای مستقل مشترک المنافع به سر می برد، جایی که آن‌ها به عنوان "میلیشیا" شناخته می‌شوند.[۶][۷]

برخی از نیروهای شبیه نظامی شناخته شده[ویرایش]

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[ویرایش]

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قدرتمندترین نیروی سازمانی شبه‌نظامی [۸][۹][۱۰][۱۱] در خاورمیانه است که در نخستین روزهای پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ به فرمان سید روح‌الله خمینی (بنیانگذار و رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران) تشکیل شد. روح‌الله خمینی در دوم اردیبهشت سال ۱۳۵۸ طی فرمانی به شورای انقلاب اسلامی رسماً تأسیس این نهاد را اعلام کرد و شورای انقلاب با تأسیس شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گام اساسی را در جهت سازماندهی این نهاد برداشت.

این سازمان در حال حاضر، دارای تقسیمات سازمانی گستره، در حد یک ارتش کلاسیک بوده، و صرفاً به لحاظ انضباطی، تحت امر فرماندهی نیروهای مسلح ایران است و فعالیت‌های بین‌المللی گوناگونی را با همکاری دیگر گروههای شبه نظامی منطقه ای انجام می‌دهد. در سال‌های گذشته از سوی برخی دولتها و سازمانهای بین‌المللی، اتهاماتی متوجه این سازمان بوده این که جمهوری اسلامی همواره آن‌ها را رد کرده‌است.[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

بسیج نیروها[ویرایش]

بسیج مجموع منابع نیروی انسانی، مواد و خدماتی که یک کشور می‌تواند برای تأمین نیازمندی‌های قابل پیش‌بینی نظامی و غیرنظامی زمان جنگ خود همراه با طرح‌ها و برنامه‌های لازم برای استفاده مؤثر از این ثروت‌ها آماده کند گفته می‌شود.[۱۲]

از توانائی نیروی انسانی و تجهیزات این نیروها در زمان صلح و پس از استقرار کامل حکومت نوپا، استفاده‌های دیگری همچون خدمات سازندگی و کشاورزی و غیره استفاده شود.[۱۳]

ار ایران، پس از حوادث انقلاب ۱۳۵۷ ، و متعاقب آن، ادغام نیروهای مسلح مردمی، ساختار تشکیلاتی مسلح و منظمی بنان بسیج، تحت فرماندهی سپاه تشکیل گردید و از سال ۱۳۵۹ رسمیت پیدا کرد.[۱۴][۱۵]

حشد الشعبی[ویرایش]

حشد الشعبی (به عربی: الحشد الشعبي) که به بسیج عراق نیز معروف است، به نیروهای شبه‌نظامی عراق گفته می‌شود که در کنار ارتش این کشور قرار دارند و با هدف مبارزه علیه داعش سازمان دهی شده‌اند. این نیرو از حدود ۴۰ گروه مختلف تشکیل شده که عمدتاً گروه‌های شیعه هستند اما گروه‌های سنی مذهب و مسیحی و ایزدی نیز در آن حضور دارند. بسیاری از این گروه‌های شیعه قبلاً به‌طور مستقل در عراق و به خصوص علیه نیروهای ائتلاف فعالیت داشته‌اند. در روز ۲۶ نوامبر ۲۰۱۶ با اکثریت آرای مجلس عراق به عنوان یک سپاه جدا از ارتش رسمیت پیدا کرد.[۱۶][۱۷] این گروه از سوی نهادهای جهانی مدافع حقوق بشر چندین بار به دست داشتن در کشتار بیرحمانه غیر نظامیان متهم شده‌است.[۱۸][۱۹]

میلیشیای قبایل افغان[ویرایش]

روزنامه نیویورک تایمز روز ۲۲ نوامبر ۲۰۰۹ در خصوص میلیشیای قبایل افغان نوشت که دولت‌های دو کشور آمریکا و افغانستان می‌خواهند در مبارزه با طالبان از این نیروها برای تأمین صلح بیشتر استفاده نمایند، که وظیفهٔ آن‌ها دفاع از روستاها و مراقبت از پست‌های نگهبانی است.[۲۰]

ریشه یابی[ویرایش]

  • واژه میلیشیا (به انگلیسی: Militia)[۲] به نیروی مسلحی گفته می‌شود که از شهروندان عادی تشکیل شده‌ باشند.[۳] به حداقل ۱۶۰۰ سال قبل و در زمان روم باستان بر می گردد و سر جان اسمیت از آن بعنوان برخی اوقات نظامی یاد کرده است.[۲۱]
  • واژه militia از لاتین باستانی آمده است، که در آن به معنای خدمات دفاعی بود، که متشکل از یک محافظ (مسلح) است که می‌تواند volgas militum باشد. لازم به ذکر است که این اصطلاح توسط چندین کشور به معنای "فعالیت های دفاع" استفاده می‌شود.
  • -itia /iːtia/ : a state, activity, quality or condition of being[۲۲][۲۳]
  • militia /mil:iːtia/: Military service[۲۱][۲۴]

منابع[ویرایش]

  1. متهم «الماس‌های خونین» در دادگاه جنایات جنگی لاهه، دویچه وله فارسی
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ "militia, n". Oxford English Dictionary. June 2009. Missing or empty |url= (help)
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. Houghton Mifflin Company, 2000
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ p.7, Sumner
  5. کمیته نجات میلیشیا
  6. Sumner, William Hyslop, An Inquiry Into the Importance of the Militia to a Free Commonwealth: In a Letter from William H. Sumner... to John Adams, Late President of the United States; with His Answer, Cummings and Hilliard, Boston, 1823
  7. Fields, William S.; Hardy, David T. (Spring 1992). "The Militia and the Constitution: A Legal History". Military Law Review. Archived from the original on 2008-04-10. Charles II demobilized the army, keeping only troops that he felt would be loyal to the new regime...Charles's "select" militia was composed only of a small part of the population...
  8. «جواد غفاری «معمار» نقشه ایران برای سوریه». المشرق. دریافت‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۸.
  9. «عراق: درگیری میان شبه‌نظامیان طرفدار ایران و افراد پلیس». خبرگزاری فرانسه. دریافت‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۸.
  10. «۹ شبه نظامی در عملیات سپاه پاسداران در غرب ایران کشته شدند». بازتاب. دریافت‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۸.
  11. [شبه‌نظامی «چهارده شبه‌نظامی سپاه ایران در سوریه کشته شدند»] مقدار |پیوند= را بررسی کنید (کمک). خبرگزاری آناتولی. دریافت‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۸.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ اکبر منتجبی (۴ آذر ۱۳۸۶). «بسیج فعال‌تر می‌شود». شهروند امروز (۵۷): ۴۵.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ انتصاب سردار غلامحسین غیب‌پرور به ریاست سازمان بسیج- farsi.khamenei.ir- 19 آذر 95
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «بیانیه سپاه دربارهٔ فعالیت سیاسی بسیج».
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ حسین بشیریه، انقلاب و بسیج سیاسی،انتشارات دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات چاپ دانشگاه تهران، چاپ هفتم،1387ش، صص78-81
  16. «مجلس عراق نیروهای حشد شعبی را به رسمیت شناخت». بی‌بی‌سی فارسی. ۶ آذر ١٣٩٥.
  17. رسول سیلکه (١٦ ژانویه ٢٠١٧). «ایستگاه‌های سپاه پاسداران در خاور میانه». کردستان و کرد.
  18. فردا نیوز (١٦ دیماه ١٣٩٥). «اتهام جدید عفو بین‌الملل به حشد شعبی عراق». فردا نیوز. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  19. «عفو بین‌الملل حشد شعبی عراق را به ارتکاب جنایت جنگی متهم کرد». مجله اینترنتی جدیدترینها. ١٦ دیماه ١٣٩٥. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  20. استفاده از میلیشیای قبایل افغان در مقابله با طالبان
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ Oxford English Dictionary, March 2002. Oxford University Press.
  22. [۱] بایگانی‌شده در مارس ۶, ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine
  23. "Roots of Style: Radicals of Latin (& Greek) in English (JVS)". Academic.brooklyn.cuny.edu. Archived from the original on 2013-03-27. Retrieved 2014-02-22.
  24. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Charlton T. Lewis 1997 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  • Tsouras, P.G. Changing Orders: The evolution of the World's Armies, 1945 to the Present Facts On File, Inc, 1994. ISBN 0-8160-3122-3
  • فرهنگ هزارواژۀ نظامی، مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر واژه‌گزینی نظامی ستاد کل نیروهای مسلح، بهار ۱۳۹۲.