نرم‌تنان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از نرم‌تن)
پرش به: ناوبری، جستجو
نرم‌تنتان
محدوده زمانی: ادیاکارن یا کامبرین تا امروزه
ماهی مرکب، Sepioteuthis sepioidea
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: نرم‌تنان
لینئوس، ۱۷۵۸
رده‌ها

سپرپایان (Caudofoveata)
بی‌لاکه‌ای‌ها (Aplacophora)
چندلاکه‌ای‌ها (Polyplacophora)
تک‌لاکه‌ای‌ها (Monoplacophora)
دوکفه‌ای‌ها (Bivalvia)
ناوپایان (Scaphopoda)
شکم‌پایان (Gastropoda)
سرپایان (Cephalopoda)
Rostroconchia
Helcionelloida
† ?Bellerophontida

نَرم‌تَنان (mollusca) دومین شاخه بزرگ از سلسلۀ جانوران هستند. جانوران این شاخه دارای ریخت‌شناسی بسیار متنوع هستند و اعضای آن ساختار دهانی کیتینی به نام سوهانک دارند و تقارن دوطرفی و بندبند بودن بدنشان به‌طور کامل یا تقریباً از بین رفته است؛ بدن آنها دارای پوسته‌ای صدفی‌ است که از ترشحات جُبه به‌ وجود آمده است. فرهنگستان زبان فارسی در مصوبات تازه خود برای شاخه‌های جانداران پسوند «-تباران» را در نظر گرفته و بنا بر این شیوه بندپایان را «نرم‌تن‌تباران» نیز نامیده است.[۱]

شاخه نرم‌تنان شاخه‌ای پرتنوع و موفق است و شامل جانورانی چون هشت‌پا، حلزون‌ها و ماهی‌های مرکب می‌شود. نرم‌تنان از سده‌ها پیش برای انسان از نظر مواد خوراکی و تجارت مروارید اهمیت داشته‌اند. نیش برخی از نرم‌تنان ازجمله هشت‌پای حلقه‌آبی و عروس دریایی می‌تواند کشنده باشد.

نرم‌تنان سر و پا و آب‌شش‌های مجزا دارند و به این خاطر از شاخه کرم‌های حلقوی پیشرفته‌ترند. بدن نرم‌تنان به به بخش‌های اصلی سر، پا، توده احشایی و جُبّه تقسیم می‌شود. جبه آن‌ها موادی را ترشح می‌کند که تشکیل صدفی اهکی می‌دهد. هر چه صدف بزرگ‌تر و سنگین‌تر باشد حرکت جانور کندتر است. بیشتر نرم‌تنان زبانی دندانه‌دار دارند که سوهانک نامیده می‌شود.

شاخه نرم‌تنان دارای هفت رده است که بیشتر آن‌ها در آب زندگی می‌کنند. این رده‌ها عبارتند از شکم‌پایان، سرپایان، ناوپایان، سپرپایان، دوکفه‌ای‌ها، گهواره‌های دریایی، بی‌لاکه‌ای‌ها، تک‌لاکه‌ای‌ها و چندلاکه‌ای‌ها.

از این هفت رده، تنها دو رده شکم‌پایان و دوکفه‌ای‌ها جانوران خشکی‌زی دارند.

هرچند نرم‌تنان در زمره کاواکه‌داران coelomates هستند اما کاواکه coelom (حفره اصلی بدن) آن‌ها بسیار کوچک است و حفره اصلی بدن آن‌ها که خون در آن گردش می‌یابد خون‌کاواکه hemocoel نامیده می‌شود. دستگاه گردش خون نرم‌تنان از نوع باز است یعنی به جای خون‌رسانی از طریق رگ‌ها اندام‌های داخلی در حفره‌ای پر از خون قرار می‌گیرند و شمار رگ‌ها در بدن آن‌ها زیاد نیست.

دفع فضولات بدن آن‌ها از طریق دو کلیه انجام می‌شود. نرم‌تنان دو جنس مخالف دارند و باروری در آن‌ها می‌تواند درونی یا بیرون باشد. دستگاه عصبی نرم‌تنان دربرگیرنده گره‌های عصبی ganglia سری، جنبی، و پایی است. نرم‌تن‌ها هم‌چنین اندام‌های حسی هم‌چون چشم، شاخک و غیره دارند.

جانوران مهم در رده‌های نرم‌تنان[ویرایش]

رده‌ها و جانوران غیرمنقرض:


منابع[ویرایش]

  1. واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر یازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب

بیولوژی و بیوشیمی خاک: دکتر علی اکبر صفری سنجانی. دانشگاه بوعلی سینا

  • آبوت، آر. توکر (۱۳۵۷)، دوکفه‌ای‌ها و حلزون‌های دریایی، ترجمهٔ منوچهر مهرنوش، انجمن ملی حفاظت منابع طبیعی و محیط انسانی.

Brusca & Brusca (1990). Invertebrates. Sunderland، Mass. : Sinauer Associates.