بازوپایان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بازوپایان
محدوده زمانی: اردوویسین و کامبرین - امروزه
Platystrophia
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: بازوپایان
دومریل، ۱۸۰۶
زیرشاخهها و رده‌ها

متن را ببینید.

گونه‌گونی
در حدود ۴۰۰۰ سرده

بازوپایان (Brachiopoda) یکی از شاخه‌های اصلی جانوران بی‌مهره هستند. بازوپایان شاخه‌ای از سلسلۀ جانوران است با بدنی دوقسمتی که یا به‌وسیلۀ پایک (pedicle) ماهیچه‌ای به بستر دریا متصل می‌شوند یا آزادزی هستند و معمولاً یک دریچۀ پایکی شکمی و یک دریچۀ بازویی پشتی دارند و دارای جُبه‌ای (mantle) هستند که حفرۀ جُبه‌ای را می‌پوشاند؛ این جانوران تقارن دوطرفی پشتی‌ـ شکمی دارند و تاجیانۀ (lophophore) آنها دهان را احاطه کرده و پوشیده از شاخک‌های مژه‌دار است

فرهنگستان زبان فارسی در مصوبات تازه خود برای شاخه‌های جانداران پسوند «-تباران» را در نظر گرفته و بنا بر این شیوه بندپایان را «بندپاتباران» نیز نامیده است.[۱]

بازوپایان کف‌زی و دریازی هستند و بدنشان دارای دو کفه می‌باشد و به این خاطر ظاهر ایشان با دوکفه‌ای‌ها همانندی دارد ولی درون این کفه‌ها تفاوت بسیاری بین بازوپایان و دوکفه‌ای‌ها وجود دارد. تفاوت عمده‌ای نیز در تقارن جانبی این کفه‌ها میان این دو گروه وجود دارد. بازوپایان معمولاً به‌وسیله اندام ساقه مانندی به نام پایک به ته‌نشست‌های کف حوضه رسوبی متصل می‌شوند. اندازه بازوپایان معمولاً از ۵ میلیمتر تا ۸۰ میلیمتر است.

پیشینه[ویرایش]

بازوپایان از جمله مهم‌ترین فونای جانوری در دیرینه‌زیستی بودند. این جانداران پس از انقراض عظیم اواخر پرمین هیچ‌گاه دیگر نتوانستند به فراوانی پیشین برگردند، در صورتی‌که دوکفه‌ای‌ها بسیار فراوان‌تر شده‌اند. بازوپایان هم‌چنین از فراوان‌ترین بی‌مهرگان در توالی‌های رسوبی دوونین شمار می‌روند.[۲][پیوند مرده] امروزه ۷۰ سرده (جنس) از آن‌ها بجا مانده است و ۳۰ هزار سرده سنگواره‌ای از بازوپایان شناسایی شده‌است.

بازوپایان معمولاً در گروه‌های جمعی یافت می‌شوند.
Brachiopoda-morphology.png


طبقه‌بندی[ویرایش]

طبقه‌شناسی بازوپایان

طبقه‌های موجود به رنگ سبز و منقرض‌شده‌ها به خاکستری
بر طبق داده‌های ویلیام، کارلسون و برونتون ۲۰۰۰

زیرشاخه رده راسته منقرض
زبانک‌دارشکلان زبانک‌داران زبانکیان نشده
سیفونوترتیدا اردوویسین
آکروترتیدا دوونین
پاتریناتا پاترینیدا اردوویسین
جمجمه‌شکلان کرنیفورما کرانیئیدا نشده
کرمیوپسیدا کربونیفر
تری‌مرلیدا سیلورین
ریکونلیفورما چیلئاتا چیلئیدا کامبرین
دیکتیونلیدینا پرمین
ابوللاتا ابوللیدا کامبرین
کوتورگیناتا کوتورگینیدا کامبرین
استروفومناتا ارتوتتیدینا پرمین
تری‌پلسیدینا سیلوری
بیلینگسلوئیدا اردوویسین
کلیتامبونیتیدینا اردوویسین
استروفومنیدا کربونیفر
فرآوران پرمین
رینکونلاتا پروتورتیدا کامبرین
اورتیدا کربونیفر
پنج‌پارگان دوونین
رینکونلیدا نشده
آتریپیدا دوونین
اسپیریفریدا ژوراسیک
تسیدئیدا نشده
آتیریدیدا کرتاسه
تربراتولیدا نشده

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • Williams, A., Carlson, S.J., and Brunton, C.H.C. (2000). "Brachiopod classification" in v. 2 of Williams, A. et al. Brachiopoda (revised), part H of Treatise on Invertebrate Paleontology (Kaesler, R.L., ed.). Boulder، کلرادو: Geological Society of America and Lawrence، کانزاس: دانشگاه کانزاس (ISBN 0-8137-3108-9)
  1. واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر یازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب
  2. [۱]