شهرستان کوهدشت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان کوهدشت
تصویری از شهرستان کوهدشت
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان لرستان
مرکز کوهدشت
سال شهرستان شدن ۱۳۶۸
مردم
جمعیت ۲۱۸،۹۲۱ نفر
زبان‌های گفتاری لکی،[۱][۲] لری[۳][۴]
مذهب شیعه،[۵]
اهل حق[۶][۷]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۳۹۰۴ کیلومتر مربع[۸]
شهرها
کوهدشت، چقابل، گراب،
کونانی، درب گنبد
تعداد بخش‌ها
مرکزی، درب گنبد ،رومشکان،
طرهان، کونانی


شهرستان کوهدَشت یکی از شهرستان‌های استان لرستان است که در غرب این استان قرار گرفته و آب و هوای معتدل کوهستانی دارد.

مرکز آن شهر کوهدشت است و کار مردمش بیشتر کشاورزی و دامپروری است. ساکنان کوهدشت به زبانهای لری ولکی مکالمه می‌کنند. این شهرستان با ۲۱۸،۹۲۱ نفر جمعیت سومین شهرستان استان لرستان، پس از خرم‌آباد، بروجرد است.

شهرها و بخش‌ها[ویرایش]

مردم‌شناسی و زبان[ویرایش]

مذهب مردمان این شهر شیعه و تعدادی نیز اهل حق هستند. از حیث طایفه و تیره‌های موجود در این شهرستان تنوع فراوانی وجود دارد که با گویش‌های مختلف لکی و لری تکلم می‌کنند. که شامل: (۱-آدینه وند ۲- آزادبخت ۳- ایتیوند ۴- اولادقباد ۵- امرایی ۶ - بازوند ۷- پادروند ۸- چهار قلعه ۹- خوشناموند ۱۰- دراویش که خود دو گروه هستند الف: دراویش بلوران و دراویش داود رشید، میشنان و رود بار ۱۱ - رومیانی ۱۲ - ریکا ۱۳- رئیسوند ۱۴- رشنو ۱۵- زالی ۱۶- زیو دار ۱۷- سادات که خود ۵ گروه هستند (سادات درب گنبد – سادات کره لان – سادات ابوالوفا – سادات زرون – سادات آتش بگی) ۱۸- سوری ۱۹- شیراوند ۲۰- شاهیوند ۲۱- ضرونی ۲۲- عبدولی ۲۳- قرعلیوند ۲۴- کوشکی ۲۵ - کونانی ۲۶- کاکاوند ۲۷ - گراوند ۲۸- گرمه‌ای ۲۹- میربگ ۳۰ - مهکی ۳۱- نورعالی ۳۲- خلیفه (جز ایتیوند می‌باشند). ۳۳-طولابی و (تعدادی آهنگر نیز ذر سطح منطقه پراکنده‌اند).(عده‌ای نیز از لوطی‌ها و کولیها زندگی می‌کنند).[۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]awj چهل درصد مردم به لکی و بقیه به لری تکلم می‌کنند.[۱۶]

جغرافیای کشاورزی شهرستان کوهدشت[ویرایش]

مهمترین شاخص‌های شهرستان کوهدشت در بخش‌های مختلف اقتصادی بر اساس ارزیابی اداره کل آمار معاونت بر نامه ریزی استانداری استان لرستان در شهریور ۱۳۸۸ ماه به شرح ذیل می‌باشد. کل مساحت اراضی کشاورزی شهرستان ۱۹۱٬۵۷۲ هکتار، معادل ۲۵ درصد اراضی زراعی استان که از آن ۱۹۲۹۷ هکتار آبی و ۱۷۲۲۷۵ هکتار دیگر دیم می‌باشد که سالانه ۱۵۴۱۴۵ هکتار از آن زیر کشت محصولات کشاورزی می‌رود؛ میزان ۳۰۹۲۰۵ تن تولید یعنی ۷/۱۶د تولید محصولات زراعی استان و هم‌چنین با ۲٬۳۹۴ هکتار سطح باغات مثمر با تولید سالانه ۲۸۰۰۰ تن یعنی معادل ۵/۱۲ درصد تولید باغات استان و با دارا بودن ۶۵۰ هزار واحد دامی با تولید ۲۵ هزار تن محصولات دامی را به خود اختصاص داده‌است. هم‌چنین بیش از ۹۰ درصد باغات انار استان لرستان در شهرستان کوهدشت وجود دارد که عمدتاً در بخش طرهان و بخش کونانی به ویژه منطقهٔ زیرتنگ سیاب، چقاپیت سفلی چقاپیت علیا، گراب و رودبار قرار دارند.

اقلام زراعی که در این شهرستان کشت می‌شود، عبارتند از گندم، جو، برنج، ذرت، چغندرقند، نخود، عدس، کلزا، سبزیجات، محصولات جالیزی، میوه جات سردرختی از قبیل انار، سیب، انگور، هلو، شلیل، انجیر و زردآلو، توت است. همچنین طبق تحقیقات به دست آمده زمین‌های کشاورزی مستعد وشرایط آب وهوای مناسب ، شرایط کشت زعفران وپسته را نیز داراست. دامپروری نیز به شیوه‌های صنعتی و سنتی در این شهرستان رواج کامل دارد.

از لحاظ منابع طبیعی دارای ۲۷۹۰۸۴ هکتار مرتع و جنگل است که ۱۵۹۶۰۹ هکتار آن مرتع و ۱۱۹۴۷۵ هکتار دیگر جنگل می‌باشد. یعنی معادل ۵/۱۴ درصد جنگل و مرتع استان را به خود اختصاص داده است.

آثار تاریخی و جاهای دیدنی[ویرایش]

نقوش صخره‌ای هومیان

این نقوش در شمال شهرستان کوهدشت واقع شده‌اند. نقاشیهای مذکور نقش جادوی و سحر آمیزی داشتند ومعمولا افراد این نقوش رابر روی دیواره غارها ایجاد می نمودندو آرزو وآمال خویش راکه همانا شکار بود بر روی دیواره‌ها نقش می‌کردند تا شاید در عالم واقع بهتر بتوانندبه آنها دسترسی پیداکنندبعلاوه با ایجاد این نقوش که در زندگی آنها مهم بودبا این عمل امید به فراوانی آنها رادر عالم واقع تسهیل می نمودندنقوش صخره‌ای میرملاس و هومیان ازجمله آثار بی نظیر درسطح کشور است که نشان از دیرنیکی و باستانی بودن این خطه دارد نقوش دره میرملاس با نقشی لنگرکشتی آغاز می‌شود پس نقشهایی از میادین شکار گوزن به صورتهای فردی و جمعی است تعداد آنها در دره میرملاس ۱۸ و در هومیان ۱۰ نقش است که عمدتاً به رنگ سیاه اخرایی و زرد رنگ طراحی و اجرا شده‌اند. در هومیان (هومیون)، نقشی از گوزن و شکارچی اسب سوار با تیر و کمان به صورت زیبا و کاملی وجود داشته که گذشت زمان قسمتی از سوار و اسب شکارچی را خراب کرده است. این آثار مربوط به دوره پارینه سنگی می‌باشند.

معبد سرخ دم لکی

این محوطه درقسمت شمالی دشت کوهدشت به فاصله ۶ کیلومتر از مرکز شهر ودر دامنة کوه چنگری واقع شده است. آثار موجود در آن نشان می‌دهد که وضعیت کوه در نحو انتخاب مکان نقش اساسی را ایفا نموده است. بطوریکه حصار مکشوفه بنابر وضعیت کوه ساخته شده و در کنار پرتگاههای کوه عملکرد تدافعی آن را مشخص تر نموده است. این محوطه علاوه برحصار از تختگاه، شاه نشین و منازل مسکونی تشکیل گردیده که شاه نشین آن مسلط بر همه قسمتهای حصار است. در این محوطه سنگهای حجاری شده با نقش شیر بالدار و درخت زندگی و همچنین قطعات سفالی از نوع سفال لعابدار با نقش کنده زیر لعاب متعلق به قرون ۷ و ۸ هـ. ق و سفالینه‌های هزاره اول بدست آمده است. کاوشهای باستانشناسی در این محوطه از سال ۱۳۷۷ آغاز و تاکنون ادامه دارد. اشیاء بدست آمده علاوه بر چند قطعه سنگ با نقش شیر بالدار یک قطعه تابوت سفالی و یک هاون سنگی، دو کوزه سفالی کوچک و یک سنجاق مفرغی می‌باشند که در حفریات باستانشناسی بدست آمده‌اند. در فاصلة ۳۰ کیلومتری این محوطه در دامنه کوه کر شوراب روستائی به اسم سرخ دم لری وجود دارد که در طی سالهای قبل از انقلاب به سرپرستی آقای اشمیت مورد کاوش قرار گرفته است. این محوطه باستانی (احتمالامربوط سده ۷الی۵ ق. م) است که به شماره ۳۶۳۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

سرخ دم لری

در شرق شهر کوهدشت در دهستان خوشناموند محوطه‌ای باستانی وجود داردکه به واسطه قرمز بودن خاک دامنه کوه به سرخ دم معروف است. این سایت عظیم باستانی که دکتر اشمیت اولین باردر أن حفاری نمود نتایج مهمی را پیش روی محققان گذاشت. کشف معبدی به شیوه وسبک أشوری در این نقطه دلیل برنفوذ وتاثیر هنر أشوری بر منطقه لرستان است. در این عبادتگاه اشیاء نذری که در داخل دیواره معبدکار گذاشته بودند کشف شد، همچنین أیینه‌های برنزی (مفرغی),مهره‌های استوانه‌ای ومجسمه‌های کوچکی از مرد و زن مشاهده وکشف شد. عبادتگاهی که در این مقطع زمانی وجود داشته است متعلق به گروههایی بوده که از سراسر استان در این معبد اجتماع کرده و أداب خاص دینی خود را انجام داده‌اند. اشیا مفرغی سرخ دم لری اینک زینت بخش موزه‌های ملی وشخصی دنیاست.

قلعه کوهزاد (وزنیار)

این بنا در شهرستان کوهدشت ودر بخش رومشگان واقع شده است. تمامی قسمتهای برجای مانده بنا از سنگ و ملاط است و قسمت شمالی آن سالم تر از سایر قسمت هاست سبک طاق این قلعه شباهتهایی با قلعه زاخه در همین منطقه دارد. ورودی قلعه به سمت شرق می‌باشد و در قسمت شمال پنجره ایی به ابعاد ۹۰* ۸۰* ۱۰۰ تعبیه گردیده است. طول و عرض آن ۲۰۵* ۸۵/۳ متر و بلندی طاق ۷۵/۲ سانتیمتر است. طول حصار قلعه ۶۰ متر و عرض آن ۲۴ متر و آثار هشت اتاق به خوبی پیداست. موقعیت قلعه بصورتی است که چشم انداز بسیار زیبایی از درة سیمره و منطقه طرهان و رومشکان را در برمی گیرد. این اثر منسوب به آیین مهرپرستی و مربوط به دوره اشکانی (پارتی) می‌باشد که به شماره ۳۷۶۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

قلعه زاغه (زاخه)

این دژ در شهرستان کوهدشت ودر بخش رومشگان واقع شده و تماماً از سنگ ساخته شده است. سبک و نوع طاق آن با سایر آثار موجود در استان متفاوت است سنگهای بکارگرفته شده در این بنا بصورت حجاری شده و قلوه سنگ می‌باشد. دمورگان این اثر را از آثار دوره ایلامی می‌داند اما بنا بیشتر خصوصیات معماری ساسانی را دارد. بیشتر قسمتهای آن در زیر خاک مدفون است. به احتمال زیاد در قسمت جنوبی آن آتشکده‌ای وجود داشته است

پل سی پله (کر و دت)

این بنا در منطقه طرهان شهرستان کوهدشت بر روی رودخانه سیمره در حد فاصل استان لرستان و ایلام واقع شده است. پل در تنگترین بستر رودخانه سیمره، در محلی بنام سی پله Sipela واقع شده است این پل در مسیر یکی از راههای باستانی قرار داشته که سبب ارتباط کرمانشاهان، ایلام و لرستان (سرطرهان) بوده است. پل یاد شده دارای ۴ چشمه طاق بوده که اکنون تنها دو چشمه طاق آن باقی است. پنهای هر پا یه آن ۵/۶ متر و طول آن ۱۷ متر است. اندازه سنگهایی که در پایه به کار رفته ۶۰×۶۰×۱۰۰ سانتیمتر وبعضی نیز بزرگترند. روی هریک از این سنگها علامت مشخصی کنده شده است. مصالح بنا از گچ و سنگ است. در آثار مورخان دوره اسلامی اشاره‌ای به این پل نشده است. این پل سترگ از آثار منحصر به فرد دوره ساسانی بوده وبه شماره ۳۵۱۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

میل خسروآباد (خسروآ) صیدصفربگ

این بنا در بخش کونانی شهرستان کوهدشت واقع شده است. میل خسروآباد یا خسروأ که به نام میل صید صفربگ نیز معروف است. در گورستان قدیمی روستای خسروآباد واقع شده است. بلندای این میل حدود ۶متر و ۶۰ سانتیمتر می باشد قطر پایه آن حدود ۲ متر می‌باشد نمای ظاهری آن دارای انحنا بوده وبه شکل هرمی ۶ وجهی می باشددر ساخت آن از مصالح قلوه سنگ، گچ و.... استفاده شده است. این میل یکی از قدیمی ترین و منحصرترین میل‌های یادبود در لرستان بوده که برای نشان گور بکار برده شده است. براساس شواهد این بنا احتمالا مربوط به دوره زندیه می‌باشد

مقبره داود رشید، یا سیله که مربوط به دوره اشکانیان است.
امامزاده محمد

امامزاده محمد در ۶۰ کیلومتری شمال شرقی کوهدشت واقع شده است. آرامگاه این امامزاده یکی از مهمترین جاذبه‌های زیارتی، تفریحی شهرستان کوهدشت به شمار می‌رود. امام زاده محمد در شهری به نام درب گنبد واقع شده است.

امامزاده ابوالوفاء

امامزاده ابوالوفاء که در ۲۵ کیلومتری شمال شهر کوهدشت واقع شده است. سید محمدابوالوفاء فرزند زید و زید نیز فرزند علی بن حسین می‌باشد.

  • چشم اندازهای زیبای طبیعی شهرستان کوهدشت تنگه‌شیرز که به لحاظ زیباییهای طبیعی از آن به عنوان نگین سبز لرستان نام می‌برنداین تنگه بکر و دست نخورده در ۴۰کیلومتری شمال غربی کوهدشت و در کنار رودخانه سیمره واقع است.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]