مردم فیلی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از فیلی)
پرش به: ناوبری، جستجو
فیلی
Lotf Ali Khan.jpg
Zarrinkoob.jpg
Shahbazi.jpg
جمعیت کل
حدود۵٬۰۰۰٬۰۰۰ نفرالی 6٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر[نیازمند منبع]مجموع تقریبی جمعیت مناطق فیلی نشین
مناطق دارای جمعیت قابل توجه
 ایران

استان های لرستان ، ایلام ، قزوین و خوزستان[۱]

 عراق استان های میسان ، دیاله و استان واسط[۲]

 کویت [نیازمند منبع]

زبان‌ها

گویش های متعدد زبان لری فیلی شامل ( شوهانی ، بالاگریوه‌ای ، سیلاخوری ، فیلی ، مهکی ، مکی ، کلهری )[۳]

دین

شیعه ، یارسان

گروه‌های قومی مرتبط

کرد ها و دیگر اقوام ایرانی تبار

فِیلی گروهی از عشایر لر و ایرانی‌تبار هستند که عمدتاً در لرستان حضور دارند.[۴][۵][۶] مردم فیلی در باختر ایران و جنوب خاور کردستان عراق نشیمن دارند. در ایران بیشتر در استان‌های لرستان و همدان و ایلام، زندگی می‌کنند. دو طایفه اصلی فیلی عبارت‌اند از ایل کرد و محکی.[۷] در لغت نامه دهخدا فیلی طایفه ای از لُران لُرستان یعنی طوایف اطراف خرم آباد فیلی ذکر شده است[۸] در برهه ای از تاریخ به دلیل تسلط ایل فیلی تبار ساکی بر مناطق لر کوچک که از لرستان و ایلام و نیز قسمتهای از جنوب شرق کشور عراق متشکل بود ، به کلیه ساکنان این منطقه فِیلی گفته می شد. عشایر لر ایران به چهار دسته ، لک و زند و ممسنی و فیلی تقسیم می‌شود. عشایر فیلی در نزدیکی خرم آباد، که بخشهایی از آن به طور فصلی به جایی با فاصله سه روز پیاده روی تا بغداد مهاجرت کردند.[۹]

زبان[ویرایش]

فیلی ها به گویش های متفاوتی سخن می گویند که معروفترین آنها گویش خرم آبادی،گویش چگنی یا چگنیونه،گویش لری بالاگریوه و گویش لری شوهانی است.[۱۰]

زیستگاه[ویرایش]

در ایران فیلی‌ها ساکن شهرهای اسلام آباد غرب، گیلانغرب، کرمانشاه، ملکشاهی، ایلام، ایوان، شیروان و چرداول، صالح آباد، موسیان، بدره؛ دهلران، آبدانان، الشتر، کوهدشت، دلفان، اندیمشک و دو طرف کبیرکوه می‌باشند.

در عراق فیلی‌ها ساکن مناطق بغداد؛ استان دیاله؛ شهربان (مقدادیه فعلی)؛ بدره؛ زرباطیه؛ جاسن؛ کوت، عزیزیه، زهایرات، بعقوبه و هم چنین شهرهای شیخ سعد؛ علی شرقی؛ علی غربی و کوفه هستند.[۱۱] از ابتدای تأسیس دولت عراق تا به امروز، امور ثبت احوال و شناسنامه به ویژه در شهرهای مرکزی و جنوب عراق و در شمال بغداد و برخی از استانهای تحت سیطره اداره ثبت احوال از مهمترین امور می‌باشند. برای نمونه؛ اگر فرزندان خانواده‌ای فیلی، تحصیلات متوسطه خود را به اتمام برسانند و خواهان ورود به دانشگاه باشند. بدون تردید باید خانوادهٔ او از صفر شروع می‌نمودند و هرچه سند قدیمی را از دوران عثمانی در دست داشتند، جمع می‌نمودند و همراه با آن فیش پرداخت آب بها و برق را همانند اسنادی به آن دانشگاه ارایه می‌دادند تا فرزند آنان را برای ادامه تحصیل قبول می‌نمودند. هنوز هزاران فیلی در ایران و دولتهای دیگر و صدها هزار از آنان در داخل عراق، شناسنامه دریافت نداشته‌اند. در بین آنان کسانی وجود دارد که رژیم صدام چندین بار او را تاراج نموده‌است. و هنوز حقوق بازگشت را ندارند.[۱۲]

دلایلی که مشوق رژیم حزب بعث عراق بودند تا با بغض و کینه با کردهای فیلی برخورد نماید عبارتند از:

  • دلایل سیاسی، دینی، اقتصادی: بعد از پیماننامهٔ مارس (آذار) سال ۱۹۷۰ بین دولت بعث عراق و کردها، دولت حزب بعث وعده‌های خود را بجای نیاورد، دولت حزب بعث اهدافی را دنبال نمود تا بنیاد و شالوده‌های دموگرافی و حتی کثرت جمیعت مردم کرد را کاهش دهد. به خصوص آن که کردهای فیلی در صفوف مبارزاتی جنبش کرد قرارگرفته بودند و از رهبران این جنبش بودند. این نیز بدون شک، تأثیر فراوانی در رژیم بعث داشت و تهدید بزرگی بر روان و روحیهٔ حزب بعث عراق به شمار می‌آمد. به همین دلیل، آغاز به اخراج کردهای فیلی نمودند. در کنار آن، مسئلهٔ دین، نقش مهمی را در اخراج نمودن و نابودی این قشر داشت. چون که اقلب کردهای فیلی دارای مذهب شیعه بودند و صدام نیز از شیعیان متنفر بود. یکی دیگر دلایل اقتصادی بود. بعد از آن که یهودیان و ارمنیان در کشور عراق نماندند، اقتصاد کشور به تمامی در ید تجار و بازرگانان کرد فیلی بود. این بود که حزب بعث عراق از همان ابتدای قبضه نمودن قدرت، نیتش را به اجرا در آورد و شروع به اخراج و نابود نمودن بازرگانان کرد فیلی نمود و تمامی داراییها و اموال آنان را نیز مصادره نمود.[۱۳]

دادگاه عالی جنایی عراق جنایتهای رژیم بعث در دهه ۸۰ میلادی در مورد کردهای فیلی نظیر کشتار جمعی و کوچ اجباری کردهای فیلی در دهه ۸۰ میلادی را ژنوساید اعلام کردند.[۱۴]

پهلوان[ویرایش]

پهلوان واژه‌ای است در معنی منتسب به پهلی/پهلو: پهلو+ان یعنی از تبار پَهل/پار/فَیل. کاربرد این واژه امروزه به شکلی گسترده درباره ساکنان ایلام و هم تبارانشان در فلات ایران هم چون بدره در همسایگی ایلام در استان واسط است. فیلی تلفظ عربی پهلی (پهلوی و پاری) می‌باشد.[نیازمند منبع]

تاریخ[ویرایش]

باستان[ویرایش]

معاصر[ویرایش]

گروهی از فیلی‌ها در زمان کریم‌خان زند او را تا فارس همراهی کردند و در همانجا ساکن شدند. پس از کریم خان عدّه زیادی از این طایفه به همراه لطفعلی‌خان زند در بمِ کرمان کشته شده و بقیّه از بیم کینه آغامحمّدخان قاجار به مرور در ایل قشقایی ادغام گردیدند و تدریجاً به زبان ترکی قشقایی تکلّم کردند. تا شروع حکومت ناصرالدّین شاه که از زندگی عشایری دست کشیده، به شیراز مراجعت و در محلّ کنونی دروازه سعدی ساکن می‌شوند و در زمان مشروطه با آزادی خواهان هم صدا می‌گردند. دستگاه حاکم زمان به بریدن سر دو نفر از بزرگان فیلی به نام حسنقلی خان و امامقلی خان مبادرت می‌نمایند که شرح این ماجرا در کتاب فارس و جنگ بین‌الملل نوشته آدمیت به تفصیل آمده‌است واین فامیل بزرگ از آن زمان تاکنون در شیراز و خارج ازکشور با شهرت‌های فامیلی: فیلی، فیلی زاده، فیلی قشقایی، فیلی شیرازی و فیلی صفایی معروف می‌باشند.[۱۵]

منطقه‌ای[ویرایش]

در دوران دویست سال حکومت والیان فیلی بویژه حسین‌خان سولویزی، تمامی ایل‌های منطقه به نام فیلی معروف بودند ولی پس از اینکه ناحیه پیشکوه به دست محمدعلی میرزا (حاکم کرمانشاه و پسر بزرگ فتح‌علی‌شاه قاجار) افتاد، تنها منطقه پشتکوه در دست والی محلی ماند و از آنجا که نام فیلی با نام خاندان سولویزی گره خورده بود نام فیلی پس از آن تنها به ناحیه پشتکوه اطلاق شد.[۱۶]

خاندان‌ها[ویرایش]

وتمام طوایف پشتکوه مانند سادات سید ابراهیم، سادات سید ناصرالدین، سادات سید فخرالدین، سادات ابراهیم قتال، جایروند، نوروزوند، برامسی، قطبین، نوکرپیر، باپیروند، گل گلی، گرکی، ماسبی و... . از طوایف کرد استان ایلام هستن است که که از قدیم‌الایام ساکن استان ایلام بوده‌اند .[نیازمند منبع]

فیلی‌های زرنه و ایوان از نسل آقا عیسی خان فیلی هستند که فرزند کوچک احمدخان والی است و چون مادر آقا عیسی خان فرزند اقبال خان اقبالی ریش سفید و بزرگ زرنه بوده‌است و به خاطر کدورت حسین قلی خان والی که با عباس قلی میرزا برادر آقا عیسی خان داشته در زرنه ساکن شده‌است.[نیازمند منبع]

پانویس[ویرایش]

  1. http://www.iranicaonline.org/articles/feyli--2
  2. http://www.iranicaonline.org/articles/feyli--2
  3. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-dialects
  4. FEYLĪ, group of Lor tribes located mainly in Luristan.
  5. http://www.vajehyab.com/dehkhoda/لر+فیلی
  6. http://faylee.org/?article=455
  7. FEYLĪ, group of Lor tribes located mainly in Luristan.
  8. دهخدا. «لر فیلی». واژه یاب. بازبینی‌شده در ۵ نوامبر ۲۰۱۳. 
  9. The first category comprises two main and some other groups. One main group is the Lor, made up of four tribes: the Feylī near Ḵorramābād, whose sections migrated seasonally to within three days march from Baghdad; the Lak and Zand, whose winter quarters were in the mountains of ʿErāq (-e ʿAǰam) up to the domain of ʿAlī Šokr; the Baḵtīārī, who lived in ʿErāq (-e ʿAǰam) between Kūh-e Gīlū (= Kūhgīlūya), Behbahān, and Šūštar; and the Mamaysanī (= Mamasanī), who lived in Fārs. The other main group in this category consists of the Kurdish tribes: the Garrūs; the Kalhor; the Mokrī, whose abode stretched from Hamadān to the border of the Marāḡa district; and the Zaʿfarānlū, Saʿdānlū, Kavānlū, and Davānlū Kurds in the north of Khorasan. The remaining groups said in the document to be of Iranian origin are the Jalāyer around Marv-e Šāhīān, the Qarāʾī between Torbat (-e Ḥaydarīya) and (Torbat-e) Jām, the Langar, and the Jolāʾī. (In the other sources the Jalāyer and the Qarāʾī are counted as Turks).
  10. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-dialects
  11. کردان فیلی و انقلاب دههٔ بیست قرن گذشته
  12. فیلیان در برابر سند بخشش بهشتی به نام شناسنامه!
  13. دلایل اخراج و نابودی کردان فیلی چه بود؟
  14. و کرد::
  15. فارس و جنگ بین‌الملل. نوشته آدمیت.
  16. George Nathaniel Curzon. Persia and the Persian Question: Volume 1, p. ۲۷۸;
  17. http://www.iranicaonline.org/articles/feyli--2

پیوند به بیرون[ویرایش]

نگاهی%20به%20جایگاه%20کردهای%20فیلی%20در%20تاریخ%20ایران%20زمین%20/%20گفتگو%20با%20استاد%20محمدعلی%20سلطانی نگاهی به جایگاه کردهای فیلی در تاریخ ایران زمین]