سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۶′۵۴.۶۹″ شمالی ۵۱°۲۴′۴۱.۲۸″ شرقی / ۳۵.۷۸۱۸۵۸۳° شمالی ۵۱.۴۱۱۴۶۶۷° شرقی / 35.7818583; 51.4114667

نشان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
جمهوری اسلامی ایران
Emblem of Iran.svg
سیاست و حکومت ایران

سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (مخفف انگلیسی: IRIB) سازمانی رسانه‌ای است که تنها متولی قانونی پخش برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی در جمهوری اسلامی ایران است.[۱] بر اساس قانون اساسی ایران، رهبر رئیس صدا و سیما را انتخاب می‌کند. این سازمان که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران نامیده می‌شد، آن‌زمان هم به شکل دولتی اداره می‌شد. تعداد پرسنل این سازمان تا اواخر سال ۲۰۰۹ در حدود ۴۶٬۰۰۰ نفر تخمین زده‌شده‌است.[۱]

از بسیاری جنبه‌ها، صدا و سیما قدرتمندترین رسانه و نهاد آموزشیفرهنگی در ایران به‌شمار می‌رود.[۲] این سازمان علاوه بر تملک و کنترل رادیو و تلویزیون، مالک شرکت فیلم‌سازی سیما فیلم است، جشنواره‌های فیلم، موسیقی و هنری برگزار می‌کند، کتاب، روزنامه و مجله منتشر می‌کند و از دانشگاه صدا و سیما به عنوان یک بازوی آموزشی بهره می‌گیرد.[۲]

فعالیت‌های صدا و سیما به مرزهای ایران محدود نیست و در کشورهای مختلف جهان دارای تشکیلات است.[۲]

رئیس کنونی این سازمان عزت‌الله ضرغامی است.[۱]

با وجود بودجه سالانه ۱٬۵۸۰ میلیارد تومانی این سازمان در سال ۱۳۹۳، این سازمان یکی از ضررده‌ترین سازمان‌های دولتی در ایران به شمار می‌رود.[۳]

پیشینه[ویرایش]

پیش از انقلاب[ویرایش]

نوشتار اصلی: سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران
نشان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران

در ۴ اردیبهشت ۱۳۱۹، رادیو ایران رسماً توسط محمدرضا پهلوی –ولیعهد وقت ایران– افتتاح گردید و عیسی صدیق نخستین رئیس آن بود.[۴] رادیو روزی ۵ ساعت برنامه داشت و برنامه‌هایی نظیر اخبار داخلی و خارجی، موسیقی سنتی ایرانی و غربی، بحث‌های مذهبی و ورزشی و همچنین اقتصادی و سیاسی پخش می‌کرد.[۴] بنا بر تخمین مرکز آمار ایران، در سال ۱۳۵۵ حدود ۷۶٪ جمعیت شهری و ۴۵٪ جمعیت روستایی به رادیو دسترسی داشتند.[۴]

تلویزیون ملی ایران در روز ۱ فروردین ۱۳۴۶ رسماً افتتاح شد تا بعدتر سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران شکل بگیرد. در آن زمان تجهیزات سخت‌افزاری تلویزیون در اختیار وزارت پست، تلگراف و تلفن بود و محتوای آن توسط اداره تبلیغات و انتشارات تولید می‌شد. در سال‌های بعد گسترش فعالیت‌های رادیوتلویزیونی به سراسر کشور ایجاب می‌کرد تا نهاد یکپارچه‌ای تشکیل شود و از سال ۱۳۵۰ تمامی تأسیسات در اختیار سازمان رادیو و تلویزیون ملی قرار گرفت.[۴] شاه شخصاً رضا قطبی را به ریاست سازمان منصوب کرد و زمان پخش برنامه‌ها به سرعت زیاد شد. در اواخر انقلاب دو شبکه تلویزیونی (برنمه اول و برنامه دوم) فعال بودند و با گسترش تأسیسات، بیش از ۹۵٪ جمعیت شهرنشین و چیزی در حدود ۷۵٪ از جمعیت کشور قادر به دریافت امواج تلویزیونی بودند. پیش از انقلاب در حدود ۴۰٪ برنامه‌های تلویزیون خارجی و وارداتی بودند و برنامه‌های ساخت داخل نیز عمدتاً از برنامه‌های خارجی الگوبرداری شده بودند.[۴]

نشان[ویرایش]

نشان صدا و سیما شامل نشان جمهوری اسلامی ایران در رأس و دو نوشتهٔ «لا» به عربی است که در طراحی آن از المان‌های شیعی استفاده شده‌است. زمانی که این آرم در اوایل انقلاب طراحی شد، نمادی از «نه‌گفتن» به شرق و غرب (نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی) و به طور خاص ایالات متحدهٔ آمریکا و اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی بود. این دو لا در وسط به شکل یک شبکه به یکدیگر می‌رسند و در محل تلاقی آن‌ها نماد یک چشم قرار دارد. در زیر نماد، عبارت صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با خط نستعلیق نوشته شده‌است.[۱]

مدیران[ویرایش]

ردیف رئیس دوره ریاست آغاز پایان
۱ صادق قطب‌زاده Sadegh Ghotbzadeh.jpg ۱۳۵۸ ۱۳۶۱
... سید محمد موسوی خوئینی‌ها(سرپرست) ۱۳۶۱ ۱۳۶۳
۲ محمد هاشمی ۱۳۶۳ ۱۳۷۳
۳ علی لاریجانی Ali-Larijani.JPG ۱۳۷۳ ۱۳۸۳
۴ عزت‌الله ضرغامی ۱۳۸۳ تاکنون

بر اساس اصل یکصد و هفتاد و پنجم قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران رئیس صدا و سیمای ایران مستقیماً توسط رهبر جمهوری اسلامی منصوب می‌شود. مدت ریاست این فرد منصوب به‌طور سنتی ۵ سالاست و در پایان هر دوره می‌تواند از سوی رهبر ایران یک بار تمدید شود.

نظارت[ویرایش]

شورای نظارت بر صدا و سیما نهادی متشکل از نمایندگان قوای سه‌گانه کشور است که بر فعالیت این سازمان نظارت دارند.

مکان[ویرایش]

ساختمان اداری صدا و سیما در خیابان ولیعصر، تهران.

محل ساختمان مرکزی صدا و سیما در خیابان ولی‌عصر تهران نرسیده به چهارراه پارک وی و در محدوده‌ای است که اصطلاحاً جام‌جم خوانده می‌شود. ساختمان شبکه دو سیما در میدان آرژانتین قرار دارد. البته دفاتر و استودیوهای دیگری به صورت ثابت و سیار در مناطق مختلف کشور فعالیت دارند.

منابع مالی[ویرایش]

  • نیمی از کل هزینهٔ سالانهٔ سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران هر سال در قانون بودجه مشخص می‌شود و نیمی دیگر از راه‌هایی دیگر ازجمله راه‌های زیر گفته تامین می‌شود:
  • فروش زمان پخش رادیو و تلویزیونی به تبلیغات بازرگانی
  • دریافت هزینه آبونمان از تمام مشترکان برق در ایران
  • دریافت مبلغی با عنوان عوارض توسعه شبکه صدا و سیما از فروش هر دستگاه تلویزیون
  • دریافت مبلغ از تیم‌های ورزشی مورد نمایش در اوقات خاص
  • درآمد حاصل از انتشارات سروش
  • درآمد حاصل از انتشار مجلات
  • درآمد حاصل از روزنامه جام جم
  • درآمد حاصل از شرکت صنعتی سیما چوب
  • درآمد حاصل از شرکت صوتی و تصویری سروش
  • درآمد حاصل از شرکت سروش رسانه

منابع انسانی[ویرایش]

منابع انسانی صداوسیما غالباً از راه‌های زیر گفته تأمین می‌شود:

تولیدات[ویرایش]

بنا بر گزارش سالانه سال ۱۳۸۴، صدا و سیما در این سال ۶۰٬۷۶۴ ساعت برنامه تلویزیونی تولید و ۱۷۵٬۷۵۶ ساعت پخش نموده‌است که ۷۳٪ آن تولید داخلی بوده‌است. در این سال همچنین ۲۰۴٬۶۱۵ ساعت برنامه رادیویی تولید و ۲۶۸٬۳۷۳ ساعت پخش شده‌است که ۸۰٪ آن داخلی بوده‌است. آمار پخش برنامه نسبت به سال پیش خود در تلویزیون ۴٪ و در رادیو ۵٪ افزایش نشان می‌دهد.[۵]

مراکز[ویرایش]

صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران دارای مراکز وابسته زیر می‌باشد:

سازمان صدا و سیما در لندن، پاریس، برلین، مسکو، آنکارا، سارایوو، بیروت، باکو، دوشنبه، دمشق، نیویورک، کوالالامپور، پرتوریا، دهلی، کابل، اسلام‌آباد، پکن و بروکسل دارای دفتر نمایندگی است. هم چنین بنا دارد در شهرهای دیگری چون قاهره،توکیو نیز بزودی دفترش را راه‌اندازی کند.

گستره[ویرایش]

سیمای جمهوری اسلامی ایران دارای ۲۲ شبکه ملی، ۱۰ شبکه بین‌المللی و ۳۴ شبکه محلی است.[۶]

شبکه‌های جام جم ۱، ۲ و ۳ که همگی زیرمجموعه این سازمان هستند برای ایرانیان مقیم اروپا، آمریکا، آسیا و اقیانوسیه برنامه پخش می‌کنند. شبکه‌های خبری عربی زبان العالم و شبکه عربی الکوثر و شبکه خبری انگلیسی زبان پرس تی‌وی و شبکه اسپانیایی زبان هیسپان تی وی از دیگر شبکه‌های تلویزیونی سازمان صدا و سیمای ایران هستند که در سطح جهانی برنامه پخش می‌کنند. همچنین شبکه‌های سحر ۱ و ۲، روزانه سی و هشت ساعت برنامه برون مرزی به شش زبان اردو، انگلیسی، بوسنیایی، ترکی آذربایجانی، فرانسه و کردی پخش می‌کند. صدا و سیما همچنین شش ایستگاه رادیویی برون‌مرزی به بیست و پنج زبان گوناگون را اداره می‌کند. مانندزبان‌های: عربی،چینی،بنگلا،ملایو،ژاپنی،اردو،پشتو،کردی سورانی،دری،کردی کرمانجی،ارمنی،روسی،آلمانی،ایتالیایی،آلبانی،بوسنیایی،اسپانیایی،[عبریو]] ... اشاره کرد.

پخش دیجیتال[ویرایش]

پخش دیجیتال شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی با استاندارد DVB-T از آبان ماه سال ۱۳۸۸ از شهر تهران آغاز شد. و به مرور زمان در تمامی کشور راه‌اندازی شد بر اساس گزارش تا با پایان سال ۹۲ حدود ۹۰درصد کشور زیر پوشش شبکه دیجیتال قرار می‌گیرد. و در پایان سال ۹۳ تلویزیون انالوگ خاموش خواهد شد[۷]

شبکه‌های تلویزیونی[ویرایش]

نوشتار اصلی: فهرست شبکه‌های تلویزیونی صدا و سیما


شبکه‌های ملی[ویرایش]

شبکه‌های برون‌مرزی[ویرایش]

شبکه‌های استانی[ویرایش]

شبکه‌های اینترنتی[ویرایش]

  • تلویزیون اینترنتی امام رضا
  • تلویزیون اینترنتی لبیک (ویژه حج و زیارت)

شبکه‌های رادیویی[ویرایش]

شبکه‌های ملی[ویرایش]

شبکه‌های برون مرزی[ویرایش]

شبکه‌های محلی[ویرایش]

شبکه‌های اینترنتی[ویرایش]

مؤسسات وابسته[ویرایش]

مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما[ویرایش]

مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما یکی از چند مرکز پژوهشی سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است و ساختمان آن در شهر قم قرار دارد. نخستین ساختار تشکیلاتی و شرح وظایف این مرکز در سال ۱۳۷۷ تصویب شد و در طول سال‌های اخیر با توجه به گسترش فعالیت‌ها، مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفته است. اهداف سازمانی این مرکز عبارتند از: سامان‌دهی پژوهش‌های اسلامی مورد نیاز صدا و سیما؛ تأمین مطلوب نیازهای پژوهشی برنامه‌های رسانه ملی با مضامین معارف اسلامی؛ اعتلای محتوای برنامه‌های اسلامی رسانه ملی. این مرکز از معاونت‌ها و اداره کل‌هایی در همین راستا تشکیل شده است. این مرکز دارای دو اداره کل زیر می‌باشد: اداره کل پژوهش اداره کل خدمات رسانه‌ای[۹]

انتقادات[ویرایش]

عملکرد صداو سیمای ایران با انتقادات فراوانی روبه‌رو بوده‌است. مجید محمدی در کتاب «سیمای اقتدارگرایی، تلویزیون دولتی ایران» به شرح موارد متعددی از انتقادات وارده بر صداوسیما می‌پردازد، از جمله؛ نقض گستردهٔ حقوق پدیدآورندگان، حضور بسیار کمرنگ ایرانیان اهل سنت در برنامه‌های تلویزیون، نادیده‌گرفتن فرهنگ مردم حاشیه کشور و محدود شدن حوزه فرهنگی این رسانه به فرهنگ مناطق مرکزی کشور، تحریک پاره‌فرهنگ‌های موجود در کشور با عنوان مقابله با تهاجم فرهنگی، دخالت گرایش سیاسی مدیریت صدا و سیما در برنامه‌ها به طوری‌که آن را به رسانهٔ حزبی و ستاد انتخاباتی یک جناح سیاسی خاص تبدیل کرده‌است، حضور در انواع مجامع و فیلمبرداری و پخش تصاویر افراد بدون رضایت آن‌ها. سانسور برخی از اخبار مهم کشور؛ مانند قتل‌های زنجیره‌ای، حضور دوربین تلویزیون در همه جا و تصویربرداری کامل از رخدادها و مراسمی که تقریباً هیچ تصویری از آن‌ها پخش نمی‌شود؛ مانند فیلمبرداری کامل دادگاه روزنامه خرداد و ماجرای کوی دانشگاه. که مورد آخر شائبه فعالیت اطلاعاتی و استفادهٔ شخصی مدیران تلویزیون از منابع این سازمان را مطرح می‌کند.[۱۰]

نادیده گرفتن موسیقی[ویرایش]

صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران تنها تلویزیون دولتی در دنیاست که فاقد شبکه تلوزیونی مختص موسیقی است،[نیازمند منبع] صاحبنظران این حوزه معتقدند به دلیل عدم نمایش سازهای مختلف از جمله سازهای سنتی تمایل جوانان ایرانی برای فراگیری موسیقی غربی بیشتر شده و بیشتر دانش آموزان نیز از همان دوران ابتدایی آموزشهای موسیقی عموماً غربی را از آموزشگاههای آزاد دنبال می‌کنند. در سال ۱۳۹۱ زمزمه‌های افتتاح اولین شبکه تلوزیونی موسیقی از سوی رئیس مرکز موسیقی وقت صدا و سیما مطرح شد[۱۱] که کمی بعد و توسط معاونت سیما یعنی دکتر دارابی به دلیل مسائل خاص این حوزه منتفی اعلام شد.[نیازمند منبع]

در حال حاضر بیشتر کارهای موسیقییایی و کلیپ‌های تولید شده در این زمینه از شبکه‌های ماهواره‌ای خارج از ایران پخش می‌شوند که دسترسی به این شبکه‌های موسیقی عامل گرایش حدود ۷۰ درصد از استفاده کنندگان ماهواره در خانواده‌های ایرانی را تشکیل می‌دهد، با اینحال با آغاز تغییرات جدید در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بحثهایی پیرامون افتتاح شبکه‌ای با عنوان «شبکه هنر» جهت پخش آثار موسیقی تولید شده در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران دنبال می‌شود.[نیازمند منبع]

مصاحبه‌گرفتن از زنان دارای آرایش غلیط در تأیید انقلاب و نظام[ویرایش]

تلویزیون دولتی ایران در ایامی مانند روزهای انتخابات، ۲۲ بهمن و روز قدس از زنانی که دارای آرایش‌های غلیظ هستند در تأیید انتقلاب و نظام مصاحبه پخش می‌کند که این موضوع مورد نقد منتقدان بوده است.[۱۲]

تحریم[ویرایش]

کنگره آمریکا در تاریخ غوریه ۲۰۱۳ (میلادی)، صدا و سیمای ایران را به دلیل ارسال امواج پارازیت بر روی امواج ماهواره، مشمول تحریم اعلام کرد. به موجب لغو ارسال پارازیت از سوی ایران بر روی امواج ماهواره به صورت کلی، کنگره آمریکا، این مصوبه را در فوریه ۲۰۱۴ (میلادی) به حالت تعلیق درآورد.[۱۳]

وضعیت حقوقی[ویرایش]

اصل ۱۷۵ قانون اساسی ایران به سازمان صداوسیما اختصاص یافته؛

در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و نشر افکار با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور باید تأمین گردد. نصب و عزل رییس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با مقام رهبری است و شورایی مرکب از نمایندگان رییس جمهور و رییس قوه قضاییه و مجلس شورای اسلامی (هر کدام دو نفر) نظارت بر این سازمان خواهند داشت. خط مشی و ترتیب اداره سازمان و نظارت بر آن را قانون معین می‌کند.

اساسنامه سازمان صداو سیما[۱۴] در ۲۷ مهر ۱۳۶۲ به تصویب مجلس رسید. یکی از مقررات این اساسنامه ماده ۷ آن است که این سازمان را رادیو و تلویزیون انحصاری ایران ساخته‌است:

تاسیس فرستنده و پخش برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی در هر نقطه کشور در انحصار این سازمان بوده و چنانچه اشخاص حقیقی یا حقوقی اقدام به تاسیس یا بهره‌برداری از چنین رسانه‌هایی کنند از ادامه کار آنان جلوگیری بعمل آمده و تحت تعقیب قانونی قرار خواهد گرفت.

ذکر چنین اصلی با عرف اساسنامه‌های سازمان‌های رسانه‌ای سازگار نیست و چنین انحصارهایی فقط در اساسنامه سازمان‌های امنیتی و نظامی به چشم می‌خورد.[۱۵]

محدودیت‌ها و حقوق رسانه‌ای صدا و سیما نیز نامشخص است. در مطبوعات مسئولیت مطالب منتشر شده با مدیر مسئول است[۱۶] و در حوزه کتاب، فیلم و دیگر کالاهای صوتی و تصویری نیز با دولت است که مجوز انتشار آن‌ها را صادر می‌کند. اما به وضعیت حقوق و حدود اختیارات صدا و سیما نه در قانون اساسی و نه در اساسنامه سازمان اشاره نشده‌است. شاید به همین دلیل این سازمان هیچگاه به دادگاه کشیده نشده‌است.[۱۷]

مجلس ششم در همین زمینه برای تغییر اساسنامه صدا و سیما تلاش ناموفقی داشت. مصوبه این مجلس صدا و سیما را ملزم می‌کرد که در صورت توهین، افترا و پخش مطالب غیرواقع، پاسخ شخص ذی‌نفع را پخش کند (مشابه قاعده‌ای که در مطبوعات رعایت می‌شود).[۱۸] اما این قانون با مخالفت شورای نگهبان روبرو شد.[۱۹] مجمع تشخیص مصلحت نظام در ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ یک روز پس از انتخابات ریاست جمهوری دهم این تغییر را در اساسنامه صدا و سیما ایجاد کرد و مراحلی را نیز برای شکایت از سازمان در صورت استنکاف از پخش جوابیه پیش بینی کرد.[۲۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادکرد منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ Structure of Iran's State-Run TV IRIB.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ Kamalipour, “Historical Evolution of Broadcasting”, Iran Today: Life in the Islamic Republic.
  3. صدا و سیما و خبرگزاری ایرنا در لیست ۹ شرکت زیان‌ده دولتی رادیو فردا
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ Sreberny-Mohammadi, Encyclopædia Iranica.
  5. Semati, “Broadcasting”, Iran Today: Life in the Islamic Republic.
  6. «فرکانسهای رادیویی و تلویزیونی مراکز». معاونت امور مجلس و استانهای صدا و سیما. بازبینی‌شده در ۴ ژانویه ۲۰۱۲. 
  7. «پخش دیجیتال تلویزیون تهران همزمان با میلاد امام رضا (ع)». خبرگزاری فارس، ۱۲ مرداد ۱۳۸۹. 
  8. «وبگاه شرکت صوتی و تصویری سروش». سروش. بازبینی‌شده در ۱۵ مهر ۱۳۸۸. 
  9. http://www.irc.ir/old/article/index/show/type/static/id/225
  10. محمدی، ۲۸-۸.
  11. «صدا و سیما و راه‌اندازی شبکه مستقل موسیقی تا پایان 91». hamshahrionline. ۲۰۱۴-۱۰-۱۲. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۱۰-۱۲. 
  12. «آقای رئیس جمهور، راه دیگر اینست». روزنامه جمهوری اسلامی. ۱۸/۰۶/۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۱۰. 
  13. کمپین بین‌المللی حقوق بشر برای ایران" خواستار ادامه تحریم صداوسیما شد دویچه‌ووله فارسی
  14. «اساسنامه سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران». مجله الکترونیکی پیک مدیران. 
  15. محمدی، ۳۳.
  16. قانون مطبوعات ایران، مصوب ۱۳۶۴
  17. محمدی، ۳۹-۲۹.
  18. ماده ۲۳ قانون مطبوعات، مصوب ۱۳۶۴
  19. «اصلاح قانون اساسنامه صدا و سیما به مجمع تشخیص مصلحت ارجاع شد». خانه ملت، وب‌گاه مرکز تحقیقات مجلس، ۷ بهمن ۱۳۸۱. 
  20. مجمع تشخیص مصلحت نظام تشکیل جلسه داد: پیگیری مطالبی مشتمل برخلاف واقع نسبت به هرشخص در صدا و سیما قابل پیگیری است ایلنا

منابع[ویرایش]

فارسی
انگلیسی

پیوند به بیرون[ویرایش]

پخش زنده از طریق اینترنت[ویرایش]