الیگودرز

الیگودرز آلیورز
کشور	ایران
استان	لرستان
شهرستان	الیگودرز
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	آل گودرز
سال شهرشدن	۱۳۱۷
مردم
جمعیت	۸۷،۹۶۷ در سال ۱۳۹۰
زبان‌ گفتاری	لری بختیاری
مذهب	تشیع
جغرافیای طبیعی
مساحت	۱،۳۰هکتار
ارتفاع از سطح دریا	۱۹۸۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۱۳ درجه سانتی گراد
میانگین بارش سالانه	۲۷۰ میلی متر
روزهای یخبندان سالانه	۱۲۰ روز
اطلاعات شهری
شهردار	لطفی میانجایی
ره‌آورد	عسل، گیاهان دارویی، کشک محلی
پیش‌شماره تلفنی	۰۶۶۴
وبگاه	[www.aligoudarzcity.ir شهرداری الیگودرز]
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهرستان الیگودرز مشرق زیبای لرستان خوش آمدید
الیگودرز روی نقشه ایران °۴۹٫۶۷شرقی °۳۳٫۳۷شمالی / ۴۹٫۶۷;۳۳٫۳۷

اَلیگودَرز مرکز شهرستان الیگودرز در شرق استان لرستان است. شهر الیگودرز در ناحیهٔ کوهستانی و با آب و هوایی سرد در شرق لرستان واقع شده و دیرینگی آن به بیش از ۷۰۰ سال پیش می‌رسد. مردم این شهر به لری بختیاری صحبت کرده و این شهر سکونتگاه مردم بختیاری به شمار می‌آید. الیگودرز در گذشته از چهار محلهٔ ورزندان، مجیان، ده تیرانی و ده محمدرضا تشکیل شده بود هرچند که توسعه اخیر شهر این مرز بندی را نامحسوس کرده است. این شهر از سال ۱۳۳۹ دارای نماینده در مجلس شورای ملی می‌باشد.

موقعیت جغرافیایی

الیگودرز بین ۴۹ درجه و ۴۲ دقیقه طول شرقی و ۳۳ درجه و ۲۴ دقیقه عرض شمالی واقع شده است.از نظر موقعیت نسبی، الیگودرز در نیمه شمالی شهرستان قرار گرفته است.این شهر از طریق محور شمالی با شهرهای خمین، محلات، اراک و از طریق محور جنوبی با شهرهای ایذه و فریدون شهر و کوهرنگ، از طریق محور شرقی با شهرهای داران، گلپایگان و خوانسار و از طریق محور غرب و شمال غربی نیز با شهرهای ازنا، دورود، شازند، بروجرد و خرم‌آباد ارتباط دارد.

راه‌های ارتباطی

شهر الیگودرز از خرم‌آباد ۱۳۵ کیلومتر، از اراک ۱۲۷ کیلومتر، از اصفهان ۲۴۰ کیلومتر و از تهران ۳۸۰ کیلومتر فاصله دارد.این شهر از نظر موقعیت ارتباطی نسبت به محورهای استانی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

مردم

گویش

گویش اصلی و غالب مردم الیگودرز لری بختیاری می‌باشد

محله‌ها

الیگودرز بر پایه ۴ محله اصلی به نام‌های ده محمد رضا، ده تیرانی، ورزندان و مجیان شکل گرفته است. از دیگر محله‌های قدیمی الیگودرز می‌توان به کاظم‌آباد، احمدآباد، شیرخورشید، پونه‌زار و سرجو اشاره کرد. در کنار خط کمربندی نیز محله‌هایی به وجود آمده که اصطلاحاً به آنها پشت خط می‌گویند . همچنین شهرک‌های جدیدی همچون، شهرک چمران، فرهنگیان، الغدیر، جهاد، پارسیان، جوان، پلیس و امام رضا نیز در سال‌های اخیرساخته شده‌اند.^{[نیازمند منبع]}

تصویر سراسرنما از شهر

شخصیت‌های سرشناس

مهدی کروبی

• سینا سرلک (خواننده و شاگرد برجسته شجریان)
• احمد کروبی (از روحانیون سرشناس و پدر مهدی کروبی)
• مهدی کروبی (ریاست دوره ششم مجلس شورای اسلامی و نماینده دوره اول مجلس شورای اسلامی مردم الیگودرز)
• فاطمه کروبی نماینده دورهٔ پنجم مجلس شورای اسلامی و دبیر کل مجمع اسلامی بانوان
• مهدی غضنفری (وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران)
• مهرداد صالحی (رئیس بیمارستان امام خمینی تهران و استاد دانشگاه تهران)
• سعید سلطانی (نویسنده و کارگردان)
• محمد تقی توکلی (نماینده فعلی مجلس شورای اسلامی و مدیرکل سابق دفتر برنامه ریزی منابع آب ایران وزارت نیرو و دبیر کمیته تخصیص منابع آب شرکت مدیریت منابع آب ایران)

• ارشد تهماسبی (مدرس و نوازنده تار و موسس نخستین موزه خصوصی موسیقی در ایران)

• {{ رویا زرین )) شاعر معاصر

تاریخ

ریشهٔ نام

در وجه تسمیه الیگودرز روایت‌های گوناگونی وجود دارد.

از آن جمله، روایت ساکنان بومی شهر است. بر مبنای این روایت، واژه الیگودرز، ترکیبی از واژه (آل) به معنی خاندان و گودرز است. بر این اساس مردم الیگودرز خود را به گودرز پهلوان یکی از شخصیت‌های معروف شاهنامه نسبت می‌دهند که با گذشت زمان، ترکیب آل گودرز کم کم به الیگودرز تبدیل شد.

وجود طایفه گودرزی در این شهر، این باور را تشدیدکرده‌است. نشانه‌های تاریخی نیز نشان می‌دهد که در محدوده شهر الیگودرز در حدود هفده قرن پیش از میلاد، تمدن‌هایی وجود داشته‌است.

البته در تپه‌های شمال غربی آثاری کشف شده‌است که به دوران پیش از اشکانیان و هخامنشیان تعلق دارد.

برخی دیگر نیز وجه تسمیه آن را از واژه آلیورز یا آل ورز دانسته‌اند. در گذشته این منطقه بخش عمده‌ای از گندم غرب ایران را تولید می‌کرد و به خاطر پر بار بودن محصول گندم‌ها به رنگ قرمز در می‌آمدند به همین خاطر عده‌ای معتقدند این نام ترکیبی از کلمهٔ آل به معنای قرمز و ورز به معنای کشت است.

همچنین این نام را آمیزه‌ای از دو واژه اَل به معنای عقاب و گودرز دانسته‌اند.^{[نیازمند منبع]}

بهترین وجه تسمیه‌ای که با توجه به آواشناسی و تاریخ و همچنین مستندات کشف شده از مکان‌هایی مانند روستای گورچین بر نام این شهر مرتب می‌باشد، واژۀ (ایل گودرز) می‌باشد، یعنی مکانی که ایل و عشیرۀ گودرز که احتمالاً منظور همان گودرز کشواد است، در این مکان ساکن بوده‌اند.

وجود مقبره‌ای که به نام اکبر علی در این شهر موجود است، کاملاً مطابق با نحوۀ ساخت مقابر پیشدادیان می‌باشد.

برخی دانشمندان اظهار می‌کنند که ایل یک واژۀ مغولیست، در صورتیکه قدمت این تواریخ به سال‌ها پیش از بوجود آمدن قوم مغول بر می‌گردد.

دیرینگی

از تاریخ الیگودرز اطلاع دقیق و کاملی در دست نیست اما از شواهد و ساختمان‌های ساخته شده در این شهر این گونه به نظر می‌رسد که تاریخ این شهر بیش از ۷۰۰ سال نیست.

می‌گویند الیگودرز در قدیم دارای بافت شهری منظم بوده‌است که در زمین‌لرزه سال ۱۲۸۲ در سیلاخور که طبق آمار مرکز ژئوفیزیک دانشگاه تهران بزرگ‌ترین زلزله ثبت شده و به قدرت تقریبی ۸ ریشتر بوده به ویرانه‌ای تبدیل گردیده است.

به مرور زمان و مهاجرت گسترده عشایر و روستاییان اطراف سبب توسعه نا منظم این شهر شد.^{[نیازمند منبع]}

بر اساس مدارک به دست آمده از حفاری‌های قلعه مندیش و تپه‌های اطراف شهر قدمت شهر فعلی الیگودرز به بیش از هفتصد سال پیش می‌رسد.

مردم الیگودرز، مذهب شیعه قدیم (علوی) داشته‌اند و خانقاه آن، مرکز تعلیمات دینی قزلباشان و درویشان بوده است. شاه اسماعیل صفوی در یکی از سفرهای خود از این خانقاه دیدن کرده است.

البته در حدود هفده قرن پیش از میلاد شهری با همین نام در همین منطقه وجود داشته که به دلایل نامعلوم از بین رفته است .

شهر الیگودرز قبلاً زیر نظر گلپایگان و سپس بروجرد بوده است ولی در سال ۱۳۲۷ با تاسیس فرمانداری الیگودرز شهر الیگودرز به عنوان مرکز شهرستان الیگودرز انتخاب شد.

جاذبه‌های گردشگری و جهانگردی

گردشگری

الیگودرز دارای مکان‌های تفریحی بسیاری از جمله دریاچه گهر، دریاچه شط تمی، دریاچه سد خان آباد، چشمه آسار و سراب شاهمکان در منطقه شول آباد، رود حوضیان، رودخانه ماهیچال، طبیعت قالی کوه، رودخانه مور زرین در بخش زلقی، غار تمندر، جنگلهای بلوط و گردو و سرچشمه دورک، گایکان، دره دورک، دشت لاله‌های واژگون در روستای دالانی، دره دایی، دره حیدر، کیگوران و یک راه دسترسی به دریاچه گهر می‌باشد. و همچنین روستای چقاگرگ که از قدیمی ترین روستاهای بربرود است و تپه خلیل خان در آن قرار دارد.در شمال این شهر بقایای قلعه مندیش و درجنوب غربی و شرقی این شهر تپه‌ها تاریخی وجود دارد، همچنین در ضلع جنوبی شهر پارک جنگلی بنفشه روی تپه یال احداث شده است. اشترانکوه با مرتفع ترین قله آن «سن بران» به ارتفاع ۴هزار و پنجاه متر از سطح آبهای آزاد، در جنوب غربی شهرستان الیگودرز واقع است. در دامنه جنوبی این قله دریاچه‌ای زیبا و طبیعی با آب شیرین و زلال شکل گرفته که از ذوب برفهای سلسله جبال اشترانکوه و کوه سبز، و آب چشمه‌هایی که به صورت آبراههای متعدد به سمت رودخانه و دریاچه جریان دارند.راه دسترسی به دریاچه گهر از چندین طریق امکان پذیر است که یکی از مهمترین و آسانترین آنها راه قدیمی مالرو و عشایری گدار (دره دزدان) است که در فاصله تقریبی ۲۷کیلومتری جاده الیگودرز به شول آباد، به سمت غرب (پل رودخانه مورزرین) تا آغاز تنگ «هولیون» و «تابله» می‌توان به دو قسمت «بالادره گهر» و «دره گهر» تقسیم کرد. از ویژگیهای «بالا دره گهر» وجود بیدستانهایی است که در ساحل شرقی دریاچه گهر بزرگ گسترده است. در هرحال باید اذعان داشت که راه دسترسی مناسب با کمترین پیاده روی نسبت به راههای دیگر همان مسیر الیگودرز (مورزرین- تابله) به گهر است، که بدلایل مختلف از جمله وجود چشمه ساران متعدد و گوارا و رودخانه خروشان و نیز دسترسی و راحتی مسیر یکی از راههای ارتباطی مناسب به شمار می‌رود.

دریاچه گهر

دریاچه گهر در منطقه حفاظت شده اشترانکوه در بخش زز و ماهروی الیگودرز قرار دارد. این دریاچه کوهستانی به نگین اشترانکوه معروف است و سالانه پذیرای تعداد زیادی گردشگر از داخل و خارج ایران است.

آبشار آب سفید

آبشارهای الیگودرز

• آبشار آب سفید
• آبشار چکان
• آبشار تاف
• آبشار وارگ
• آبشار برنجه
• آبشار تیندر
• آبشار لوچ
• آبشارهای دورک
• آبشار چونگ شنه
• آبشار دره ماهی
• آبشار مبارک آباد

موقعیت طبیعی

دامنه جنوبی قالی کوه دالانی

الیگودرز در ناحیه کوهستانی زاگرس مرکزی قرار گرفته است و نزدیک به ۲،۱۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و در امتداد شرق به غرب کشیده شده است. در ضلع شمالی و جنوبی شهر اراضی ناهموار با ارتفاعات و قله‌های متعدد پراکنده‌اند به همین دلیل نیز از آب و هوای نسبتاً سرد کوهپایه‌ای برخوردار است.

صنایع دستی و ره‌آورد

صنایع دستی الیگودرز شامل هنرهای سرامیکی، قالی بافی، منبت کاری، سیم بافی، معرق‌کاری، گلیم بافی و جاجیم بافی می‌شود. این شهر دارای منابع غنی معادن سنگ مرمر کبالت منیزیم گرانیت چینی کریستال سرامیک و روی است.عسل و کشکِ محلی از محصولات عمده این شهرستان است که از این فراورده‌ها به عنوان سوغات الیگودرز نیز یاد می‌شود.

مهم‌ترین ارتفاعات

کوه سیاه، کوه سفید، کوه ریواس، کوه میال، مندیش، سیاتیر، امیر کوه، ارتفاعات باجگیران و به علاوه در اطراف شهر کوه‌های دیگری نیز پراکنده‌اند که مهمترین آنها عبارتند از : چهل گز در شمال شرقی، علی بلاغی در شمال و کمربسته در شمال شرقی و همچنین از کوههای دورتر از شهر می‌توان به قالی کوه، اشترانکوه و تمندر اشاره کرد.

نمای اشترانکوه ازالیگودرز

اقتصاد

در گذشته اقتصاد مردم الیگودرز بر پایه کشاورزی بود ولی امروزه صنعت، تجارت و مشاغل اداری و دولتی از پایه‌های اصلی اقتصاد مردم الیگودرز است اگر چه هنوز عده‌ای از شهرنشینان در مزارع اطرف شهر به کشاورزی مشغول هستند.

تولیدات

بخشی از تولیدات الیگودرز عبارتند از غلات، حبوبات، برنج لبنیات دامی، عسل، ماهی قزل‌آلا، سیب زمینی، آرد، ماکارونی، ویفر و بیسکویت است.عسل الیگودرز از بهترین و طبیعی‌ترین عسلهای ایران به شمار می‌رود، چنانکه سوغات ناب این شهر محسوب می‌شود.صنایع دستی آن شامل هنرهای سرامیکی، قالیبافی، منبت کاری، سیم بافی، معرق‌کاری، گلیم بافی و جاجیم بافی می‌شود.

مراکز صنعتی و کارخانه‌ها

• مرکز توسعه فناوری‌های نوین صنعت ساختمان(مدیریت پوریاساری)
• شرکت تعاونی اذین پنجره
• شیشه لرکروک الیگودرز (کارخانه شیشه لرستان)
• سرامیک و چینی مهبان الیگودرز
• مواد شوینده پرن
• شرکت زاگرس بتن
• شرکت عایق فوم گیلانی
• آجر فشاری پژاوه (مدنی)
• کارخانه جات سنگبری
• معادن سنگ چینی و کریستال
• آجر سفال هخامنش
• شرکت مقاوم فولاد الیگودرز
• جهان خودرو
• همارشتن
• سیم‌برش
• استخراج سنگ‌های تزیینی ساختمانی از نوع چینی و کریستال
• سنگ دانه بندی
• پودر میکرونیزه از سنگ
• فرآوری کربنات کلسیم
• شرکت سیناپلاست
• شرکت حجیم پلاست

انتقال آب

نوشتار اصلی: انتقال آب الیگودرز به قم

پس از اجرای طرح انتقال آب از الیگودرز در شرق استان لرستان به قم که رسانه‌های ایران از آن با عنوان کلی و مبهم « طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم» نام می‌برند، شهرستان الیگودرز اکنون تامین کننده اصلی آب مصرفی (شرب، صنعتی، کشاورزی) شهرهای خوانسار، گلپایگان، خمین، محلات، نیم ور، سلفچگان و قم می‌باشد. به گفته فتاح وزیر وقت نیرو این آب یکی از بهترین آبهای دنیا است.

در مجموع ظرفیت انتقال و جمع‌آوری آب در این طرح ۲۳ متر مکعب بر ثانیه است در حالی که بیشترین میزان آبی که از سد کرج به تهران می‌آید ۱۱ متر مکعب بر ثانیه بوده و ظرفیت سامانه یادشده بیش از دو برابر آب انتقالی از سد کرج به تهران است.این سامانه سالیانه ۱۸۳ میلیون متر مکعب آب به پشت سد کوچری منتقل می‌کند. ظرفیت نهایی انتقال آب در این پروژه ۵۰۰۰ لیتر در ثانیه است. مقدار انتقال آب برای افق سال ۱۴۱۰ به ۲۴۰ میلیون مترمکعب می‌رسد که مطالعات آن در حال انجام است.

اعتراض‌ها و خسارت‌ها

انتقال آب از شرق استان لرستان و شهرستان الیگودرز به شهرهای خوانسار، گلپایگان، خمین، محلات، نیم ور، سلفچگان و قم باعث پایین رفتن شدید سطح سفره‌های آب زیرزمینی و در نهایت خشک شدن چاههای آب این منطقه شده است. بیش از ۶۰ حلقه چاه خشک شده و ۱۷۱ حلقه از چاه‌های منطقه نیز در آستانه خشکیدن قرار دارند، اما تاکنون حقابه یی برای این روستاها در نظر گرفته نشده است. این طرح درحالی برای استان‌های دیگر هدف گذاری شده است که ۸۹۲ روستای لرستان مشکل آب آشامیدنی دارند و ۶۸ هزار جمعیت روستایی این استان به وسیله تانکر آب رسانی می‌شوند. از سوی دیگر نام‌گذاری این طرح به عنوان مبهم «طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم» و همچنین نام گذاری پروژه ساخت و اجرای این طرح با نام پروژه قمرود باعث واکنش‌هایی در میان مردم استان لرستان شد تا جایی که حتی رحمانی نماینده شهرستان الیگودرز هم نسبت به نام‌گذاری این طرح اعتراض کرد و آن را مجعول خواند. خشک شدن چاهها و چشمه‌های شهرستان الیگودرز علاوه بر خسارات بسیاری که به بخش کشاورزی وارد کرده است باعث از بین رفتن مجتمع‌های پرورش ماهی در این شهرستان شده است. پرویز فتاح، وزیر نیروی پیشین دولت نهم مدعی شد که وی مدافع حقوق مردم الیگودرز است.
این پروژه تنها پروژه ایران است که کلنگ آن برای آنکه باعث مطالبه‌ای از سوی مردم لرستان نشود به جای مبدا در مقصد طرح به زمین زده شده است.

مراکزآموزش عالی

• دانشگاه آزاد الیگودرز
• دانشگاه پیام نور الیگودرز
• مرکز آموزش علمی کاربردی الیگودرز
• مرکز آموزش علمی کاربردی جهاد کشاورزی الیگودرز (برناباد)
• تربیت معلم شهید میرشاکی
• دانشکده پرستاری الیگودرز
• مرکز آموزش علمی کاربردی شیشه لرستان - الیگودرز

مراکز درمانی

• بیمارستان امام جعفر صادق
• بیمارستان فارابی الیگودرز
• درمانگاه ۱۷ شهریور
• درمانگاه تامین اجتماعی
• درمانگاه خاتم‌الانبیا سپاه پاسدارن
• درمانگاه شبکه بهداشت
• اورژانس شهید ولیان

جستارهای وابسته

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ الیگودرز موجود است.

• استان لرستان
• انتقال آب الیگودرز به قم
• شهرستان الیگودرز