الیگودرز

الیگودرز آلیورز
الیگودرز °۴۹٫۶۷شرقی °۳۳٫۳۷شمالی / ۴۹٫۶۷;۳۳٫۳۷
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	لرستان
شهرستان	الیگودرز
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	آل گودرز
سال شهرشدن	۱۳۱۷
مردم
جمعیت	۸۱،۲۵۰
زبان‌ گفتاری	لری بختیاری
مذهب	تشیع
جغرافیای طبیعی
مساحت	۱،۳۴هکتار
ارتفاع از سطح دریا	۱۹۸۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۱۳ درجه سانتی گراد
میانگین بارش سالانه	۲۷۰ میلی متر
روزهای یخبندان سالانه	۱۲۰ روز
اطلاعات شهری
شهردار	علی محمد ملک محمودی
ره‌آورد	عسل، گیاهان دارویی
پیش‌شماره تلفنی	۰۶۶۴
وبگاه	شهرداری الیگودرز
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهرستان الیگودرز مشرق زیبای لرستان خوش آمدید

اَلیگودَرز مرکز شهرستان الیگودرز در شرق استان لرستان است.شهر الیگودرز در ناحیهٔ کوهستانی و با آب و هوایی سرد در شرق لرستان واقع شده است. دیرینگی شهر الیگودرز به بیش از ۷۰۰ سال پیش می‌رسد. گویش اغلب مردمان این شهر لری بختیاری است. الیگودرز در گذشته از چهار محلهٔ ورزندان، مجیان، ده تیرانی و ده محمدرضا تشکیل شده بود هرچند که توسعه اخیر شهر این مرز بندی را نامحسوس کرده است.

موقعیت جغرافیایی

الیگودرز بین ۴۹ درجه و ۴۲ دقیقه طول شرقی و ۳۳ درجه و ۲۴ دقیقه عرض شمالی واقع شده است.از نظر موقعیت نسبی، الیگودرز در نیمه شمالی شهرستان قرار گرفته است.این شهر از طریق محور شمالی با شهرهای خمین، محلات، اراک و از طریق محور جنوبی با شهرهای ایذه و فریدون شهر، از طریق محور شرقی با شهرهای داران، گلپایگان و خوانسار و از طریق محور غرب و شمال غربی نیز با شهرهای ازنا، دورود، بروجرد و خرم‌آباد ارتباط دارد.شهر از نظر تقسیمات سیاسی در بخش مرکزی و در محدوده دهستان خمه واقع شده است.

راه‌های ارتباطی

شهر الیگودرز از خرم‌آباد ۱۳۵ کیلومتر، از اراک ۱۲۸ کیلومتر، از اصفهان ۲۳۳ کیلومتر و از تهران ۳۸۰ کیلومتر فاصله دارد.این شهر از نظر موقعیت ارتباطی نسبت به محورهای استانی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

ریشهٔ نام

در وجه تسمیه الیگودرز روایت‌های گوناگونی وجود دارد. از آن جمله، روایت ساکنان بومی شهر است. بر مبنای این روایت، واژه الیگودرز، ترکیبی از واژه (آل) به معنی خاندان و گودرز است. بر این اساس مردم الیگودرز خود را به گودرز پهلوان یکی از شخصیت‌های معروف شاهنامه نسبت می‌دهند که با گذشت زمان، ترکیب آل گودرز کم کم به الیگودرز تبدیل شد.وجود طایفه گودرزی در این شهر، این باور را تشدیدکرده‌است.نشانه‌های تاریخی نیز نشان می‌دهد که در محدوده شهر الیگودرز در حدود هفده قرن پیش از میلاد، تمدن‌هایی وجود داشته‌است. البته در تپه‌های شمال غربی آثاری کشف شده‌است که به دوران پیش از اشکانیان و هخامنشیان تعلق دارد. برخی دیگر نیز وجه تسمیه آن را از واژه آلیورز یا آل ورز دانسته اند. در گذشته این منطقه بخش عمده ای از گندم غرب ایران را تولید می‌کرد و به خاطر پر بار بودن محصول گندم ها به رنگ قرمز در می‌آمدند به همین خاطر عده‌ای معتقدند این نام ترکیبی از کلمهٔ آل به معنای قرمز و ورز به معنای کشت است. همچنین این نام را آمیزه‌ای از دو واژه اَل به معنای عقاب و گودرز دانسته‌اند. بهترین وجه تسمیه ای که با توجه به آواشناسی و تاریخ و همچنین مستندات کشف شده از مکانهایی مانند روستای گورچین بر نام این شهر مترتب میباشد، واژۀ (ایل گودرز) میباشد، یعنی مکانی که ایل و عشیرۀ گودرز که احتمالاً منظور همان گودرز کشواد است، در این مکان ساکن بوده اند. وجود مقبره ای که به نام اکبر علی در این شهر موجود است، کاملاً مطابق با نحوۀ ساخت مقابر پیشدادیان می باشد. برخی دانشمندان اظهار می کنند که ایل یک واژۀ مغولیست، در صورتیکه قدمت این تواریخ به سالها پیش از بوجود آمدن قوم مغول بر میگردد.

دیرینگی

از تاریخ الیگودرز اطلاع دقیق و کاملی در دست نیست اما از شواهد و ساختمان‌های ساخته شده در این شهر این گونه به نظر می‌رسد که تاریخ این شهر بیش از ۷۰۰ سال نیست. می‌گویند الیگودرز در قدیم دارای بافت شهری منظم بوده‌است که در زمین‌لرزه سال ۱۲۸۲ در سیلاخور که طبق آمار مرکز ژئوفیزیک دانشگاه تهران بزرگ‌ترین زلزله ثبت شده و به قدرت تقریبی ۸ ریشتر بوده به ویرانه‌ای تبدیل گردیده است. به مرور زمان و مهاجرت گسترده عشایر و روستاییان اطراف سبب توسعه نا منظم این شهر شد. بر اساس مدارک به دست آمده از حفاری های قلعه مندیش و تپه‌های اطراف شهر قدمت شهر فعلی الیگودرز به بیش از هفتصد سال پیش می‌رسد مردم الیگودرز، مذهب شیعه قدیم (علوی) داشته‌اند و خانقاه آن، مرکز تعلیمات دینی قزلباشان و درویشان بوده است. شاه اسماعیل صفوی در یکی از سفرهای خود از این خانقاه دیدن کرده است.البته در حدود هفده قرن پیش از میلاد شهری با همین نام در همین منطقه وجود داشته که به دلایل نامعلوم از بین رفته است .شهر الیگودرز قبلا زیر نظر گلپایگان و سپس بروجرد بوده است ولی در سال ۱۳۲۷ با تاسیس فرمانداری الیگودرز شهر الیگودرز به عنوان مرکز شهرستان الیگودرز انتخاب شد.

شخصیت‌های سرشناس

مهدی کروبی

• آیت‌الله احمد کروبی (از روحانیون سرشناس و پدر مهدی کروبی)
• مهدی کروبی (ریاست دوره ششم مجلس شورای اسلامی و نماينده دوره اول مجلس شورای اسلامی مردم اليگودرز)
• فاطمه کروبی نماینده دورهٔ پنجم مجلس شورای اسلامی و دبیر کل مجمع اسلامی بانوان
• مهدی غضنفری (وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران)
• سعید سلطانی (نویسنده و کارگردان)
• سینا سرلک (خواننده و شاگرد برجسته شجریان)
• مهرداد صالحی (جراح قلب و استاد دانشگاه تهران)
• محمد تقی توکلی (مدیرکل دفتر برنامه ریزی منابع آب ایران وزارت نیرو و دبیر کمیته تخصیص منابع آب شرکت مدیریت منابع آب ایران)

گردشگری

گهر از فراز سن‌بران

الیگودرز دارای مکان‌های تفریحی بسیاری از جمله دریاچه سد خان آباد، چشمه آسار و سراب شاهمکان در منطقه شول آباد، رود حوضیان، رودخانه ماهیچال، طبیعت اشتران‌کوه و قالی کوه، رودخانه مور زرین در بخش زلقی، غار تمندر، جنگل‌های بلوط و گردو و سرچشمه دورک، گایکان، دره دورک، دشت لاله‌های واژگون در روستای دالانی، دره دایی، دره حیدر، کیگوران و یک راه دسترسی به دریاچه گهر می باشد. و همچنین روستای چقاگرگ که از قدیمی ترین روستا های بربرود است و تپه خلیل خان در آن قرار دارد.در شمال این شهر بقایای قلعه مندیش و درجنوب غربی و شرقی این شهر تپه ها تاریخی وجود دارد، همچنین در ضلع جنوبی شهر پارک جنگلی بنفشه روی تپه یال احداث شده است.

جغرافیای الیگودرز

آبشار آب سفید

آبشارهای الیگودرز

• آبشار آب سفید
• آبشار چکان
• آبشار تاف
• آبشار وارگ
• آبشار برنجه
• آبشار تیندر
• آبشار لوچ
• آبشارهای دورک
• آبشار چونگ شنه
• آبشار دره ماهی
• آبشار مبارک آباد

موقعیت طبیعی

الیگودرز در ناحیه کوهستانی زاگرس مرکزی قرار گرفته است و نزدیک به ۲،۱۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و در امتداد شرق به غرب کشیده شده است. در ضلع شمالی و جنوبی شهر اراضی ناهموار با ارتفاعات و قله‌های متعدد پراکنده‌اند به همین دلیل نیز از آب و هوای نسبتاً سرد کوهپایه ای برخوردار است.

مهم‌ترین ارتفاعات

کوه سیاه، کوه سفید، کوه ریواس، کوه میال، مندیش، سیاتیر، امیر کوه، ارتفاعات باجگیران و به علاوه در اطراف شهر کوه های دیگری نیز پراکنده اند که مهمترین آنها عبارتند از : چهل گز در شمال شرقی، علی بلاغی در شمال و کمربسته در شمال شرقی و همچنین از کوههای دورتر از شهر می‌توان به قالی کوه، اشترانکوه و تمندر اشاره کرد.

دامنه جنوبی قالی کوه دالانی و اشترانکوه

صنایع دستی و سوغات

صنایع دستی الیگودرز شامل هنرهای سرامیکی، قالی بافی، منبت کاری، سیم بافی، معرق‌کاری، گلیم بافی و جاجیم بافی می‌شود. این شهر دارای منابع غنی معادن سنگ مرمر کبالت منیزیم گرانیت چینی کریستال سرامیک و روی است.عسل و کشکِ محلی از محصولات عمده این شهرستان است که از این فرآورده ها به عنوان سوغات الیگودرز نیز یاد می‌شود.

محله ها

الیگودرز بر پایه ۴ محله اصلی به نام‌های ده محمد رضا، ده تیرانی، ورزندان و مجیان شکل گرفته است. از دیگر محله‌های قدیمی الیگودرز می‌توان به کاظم‌آباد، احمدآباد، شیرخورشید، پونه‌زار و سرجو اشاره کرد. در کنار خط کمربندی نیز محله‌هایی به وجود آمده که اصطلاحاً به آنها پشت خط می‌گویند . همچنین شهرک‌های جدیدی همچون، شهرک چمران، فرهنگیان، الغدیر، جهاد، پارسیان، جوان، پلیس و امام رضا نیز در سال‌های اخیرساخته شده‌اند.

اقتصاد

در گذشته اقتصاد مردم الیگودرز بر پایه کشاورزی بود ولی امروزه صنعت، تجارت و مشاغل اداری و دولتی از پایه‌های اصلی اقتصاد مردم الیگودرز است اگر چه هنوز عده‌ای از شهرنشینان در مزارع اطرف شهر به کشاورزی مشغول هستند.

انتقال آب

نوشتار اصلی: انتقال آب الیگودرز به قم

پس از اجرای طرح انتقال آب از الیگودرز در شرق استان لرستان به قم که رسانه‌های ایران از آن با عنوان کلی و مبهم « طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم» نام می‌برند، شهرستان الیگودرز اکنون تامین کننده اصلی آب مصرفی (شرب، صنعتی، کشاورزی) شهرهای خوانسار، گلپایگان، خمین، محلات، نیم ور، سلفچگان و قم می‌باشد. به گفته فتاح وزیر وقت نیرو این آب یکی از بهترین آبهای دنیا است.
در مجموع ظرفیت انتقال و جمع‌آوری آب در این طرح ۲۳ متر مکعب بر ثانیه است در حالی که بیشترین میزان آبی که از سد کرج به تهران می‌آید ۱۱ متر مکعب بر ثانیه بوده و ظرفیت سامانه یادشده بیش از دو برابر آب انتقالی از سد کرج به تهران است.این سامانه سالیانه ۱۸۳ میلیون متر مکعب آب به پشت سد کوچری منتقل می‌کند. ظرفیت نهایی انتقال آب در این پروژه ۵۰۰۰ لیتر در ثانیه است. مقدار انتقال آب برای افق سال ۱۴۱۰ به ۲۴۰ میلیون مترمکعب می‌رسد که مطالعات آن در حال انجام است.

اعتراض‌ها و خسارت‌ها

انتقال آب از شرق استان لرستان و شهرستان الیگودرز به شهرهای خوانسار، گلپایگان، خمین، محلات، نیم ور، سلفچگان و قم باعث پایین رفتن شدید سطح سفره‌های آب زیرزمینی و در نهایت خشک شدن چاه‌های آب این منطقه شده است. بیش از ۶۰ حلقه چاه خشک شده و ۱۷۱ حلقه از چاه های منطقه نیز در آستانه خشکیدن قرار دارند، اما تاکنون حقابه یی برای این روستاها در نظر گرفته نشده است. این طرح درحالی برای استان‌های دیگر هدف گذاری شده است که ۸۹۲ روستای لرستان مشکل آب آشامیدنی دارند و ۶۸ هزار جمعیت روستایی این استان به وسیله تانکر آب رسانی می‌شوند. از سوی دیگر نام‌گذاری این طرح به عنوان مبهم «طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم» و همچنین نام گذاری پروژه ساخت و اجرای این طرح با نام پروژه قمرود باعث واکنش‌هایی در میان مردم استان لرستان شد تا جایی که حجت الله رحمانی نماینده شهرستان الیگودرز هم نسبت به نام‌گذاری این طرح اعتراض کرد و آن را مجعول خواند. خشک شدن چاه‌ها و چشمه‌های شهرستان الیگودرز علاوه بر خسارات بسیاری که به بخش کشاورزی وارد کرده است باعث از بین رفتن مجتمع‌های پرورش ماهی در این شهرستان شده است. پرویز فتاح، وزیر نیروی پیشین دولت نهم مدعی شد که وی مدافع حقوق مردم الیگودرز است.
این پروژه تنها پروژه ایران است که کلنگ آن برای آنکه باعث مطالبه‌ای از سوی مردم لرستان نشود به جای مبدا در مقصد طرح به زمین زده شده است.

مراکزآموزش عالی

• دانشگاه آزاد الیگودرز
• دانشگاه پیام نور الیگودرز
• مرکز آموزش علمی کاربردی الیگودرز
• مرکز آموزش علمی کاربردی جهاد کشاورزی الیگودرز (برناباد)
• تربیت معلم شهید میرشاکی
• دانشکده پرستاری الیگودرز
• مركز آموزش علمي كاربردي شيشه لرستان -اليگودرز
• حوزه علمیه فاطمیه
• حوزه علمیه مهدیه

مراکز درمانی

• بیمارستان امام جعفر صادق
• بیمارستان فارابی الیگودرز (درحال تکمیل شدن)
• درمانگاه ۱۷ شهریور
• درمانگاه تامین اجتماعی
• درمانگاه خاتم الانبیا سپاه پاسدارن
• درمانگاه شبکه بهداشت
• اورژانس شهید ولیان

مراکز صنعتی و کارخانه جات

• شیشه لرکروک الیگودرز
• سرامیک و چینی مهبان الیگودرز
• مواد شوینده پرن
• آجر فشاری پژاوه (مدنی)
• کارخانه جات سنگبری
• معادن سنگ چینی و کریستال
• آجر سفال هخامنش

جستارهای وابسته

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ الیگودرز موجود است.

• استان لرستان
• انتقال آب الیگودرز به قم
• شهرستان الیگودرز