فهرست طایفه‌های لرستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

فهرست طایفه‌های لرستان به پراکندگی و جزئیات طایفه‌های ساکن و وابسته به این استان می‌پردازد. لرستان، یکی از استان‌های غربی ایران است. این استان ۲۸٫۲۹۴ کیلومتر مربع مساحت دارد و جمعیت آن در سرشماری سال ۱۳۸۵ بالغ بر ۱٫۷۱۶٫۵۲۷ نفر گزارش شده‌است.[۱] این استان سیزدهمین استان ایران از نظر جمعیت می‌باشد و یکی از استان‌های پرجمعیت ایران به شمار می‌رود.خرم‌آباد مرکز استان و بروجرد دومین شهر بزرگ آن است. طبق آمار سال ۱۳۸۵، خرم‌آباد بیست و دومین شهر بزرگ ایران و بروجرد بیست و هشتمین شهر بزرگ کشور است. لرستان سرزمینی کوهستانی است و غیر از چند دشت محدود، سراسر آن را کوههای زاگرس پوشانده‌است.

موقعیت لرستان

منطقه کوهستانی لرستان به دلیل داشتن مراتع فراوان و داشتن اقلیم‌های مختلف از دیرباز از مراکز مورد توجه ایل‌ها و طایفه‌های کوچرو بوده‌است که برای چراندن دامهای خود بین نقاط سردسیر شمال و شرق لرستان و نواحی گرمسیری جنوب و غرب آن در رفت و آمد بوده‌اند. به استثنای شهرهای تاریخی مانندخرم‌آباد، بروجرد و الشتر که در دوره‌هایی رونق یافته و به محیطی چند فرهنگی تبدیل شده بودند، زندگی طایفه‌ای و عشیره‌ای روش غالب زندگی برای بیشتر ساکنان این منطقه بوده‌است. به همین روی، ایل‌ها و تیره‌های فراوانی از لکها، لرها و بختیاری‌ها در لرستان ساکن شده‌اند که برخی از آنان بومیان لرستان بوده‌اندمانند طایفه خورشیدوند که بازماندگان اتابکان هستند و گروههایی نیز در دوره‌های مختلف تاریخی به این منطقه کوچیده و یا کوچانیده شده‌اند.[نیازمند منبع]

ایلات لرستان

یک‌جانشینی عشایر و گسترش زندگی در روستاها و شهرها، باعث دگرگونی در شیوه زندگی مردمان شده‌است. امروزه وابستگی‌های قومی و طایفه‌ای کم رنگ تر شده و با مهاجرت‌های درون استانی و برون استانی، آمیزش با سایر اقوام و نیز با تغییر نام‌های خانوادگی، نشانه‌های وابستگی‌های طایفه‌ای در حال رنگ باختن است.

مثال سازمان ایل در لرستان:

فهرست زیر شامل ایلها و طایفه‌هایی است که در محدوده استان لرستان امروزی یک‌جانشین شده و زندگی می‌کنند. برخی طوایف ساکن استان‌های دیگر هستند که در این فهرست نیامده‌اند.[۲][۳][۴]

طوایف دیگر لر که در محدوده شهرستان ملایر یکجانشین شده‌اند به شرح زیر می‌باشد:[نیازمند منبع]

مهاجرت به لرستان

حمدالله مستوفی در باره مهاجرت اقوام غیر لر به واسطه رونق لرستان در زمان حکومت اتابکان لرستان این گونه می‌گوید:

تومان لر کوچک ولایتی معتبر است و در ذکر مقام لران و سبب وقوع اسم لری برایشان یاد کرده شدند که درکول مارود بودند چون در آن کول مردم بسیار شدند هرگروهی بموضعی رفتند و ایشان را بدان موضع بازخواندند چنانکه در آن، چنگردی اوتری و هر قبیله از لران که در آن کولی مقام نداشتند لر اصلی نباشند. چنانکه کوشکی، کنبلی، روزبهانی، ساکی، سادلرینی، داودی، عباسی، محمد کماری و گروهی (و) جنک رومی که امرای لر و خلاصه ایشانند از شعبه سلغوری اند.

حمدالله مستوفی همچنین در مورد سایر اقوام که از مهاجران در زمان اتابکان به لرستان هستند این گونه می‌گوید:

و از شعب دیگران این اقوام اند؛ کارندی، جنکردی، فضلی، سنوندی، الانی، کاه کاهی و رجوارکی، دری، ویراوند، و مابکی، داری، آبادکی، ابوالعباسی، علوممائی، کچائی، سلکی، خودکی، بندوئی و جز ایشان منشعب شدند اما قوم ساهی ارسان ارکی بیهی اگر چه زبان لری دارند لر اصلی نیستند و دیگر دیهاء مارود، لر نیستند روستایی اند و این طوایف تا شهور سنه خمسین و خمسمائه هرگز سروری علی حده نداشته‌اند و مطیع دارالخلافه بوده در فرمان حکام عراق عجم بوده‌اند.

زبان های ایلات لرستان

ایلات لرستان به دو زبان لری و لکی سخن می گویند. لکها پر جمعیت‌ترین ایلات ساکن غرب و شمال غرب استان لرستان هستند که به صورت طایفه‌های کوچک متعددی گسترش یافته و زندگی می‌کنند. گویش این ایلات لکی می باشد.

ایل باجلوند

ایل باجلوند یا باجلانی اتحادیه ای از پنج طایفه است که عبارتند از:

بارون دوبد گردشگر روسی نیز در حدود دوقرن پیش در جدول بندی طوایف لر کوچک طوایف دالوند و سگوند را به ایل باجلوند نسبت داده است.[۵]

دو ایل باجلوند و بیرانوند بیشتر در بخش زاغه شهرستان خرم‌آباد و بخشی نیز در قسمتی از سیلاخور علیا در نزدیکی شهر بروجرد ساکن شده‌اند اماایل باجلوند تا شمال خوزستان، اندیمشک و اطراف شوش و همچنین بخش کوچکی از دزفول ساکن شده‌اند و گروهی نیز چادرنشین مانده‌اند.[۶]

ایل بیرانوند

ایل بیرانوند در مرکز، جنوب و غرب لرستان و بویژه شهرستان خرم‌آباد ساکن هستند و از بزرگترین ایلات لرستان هستند. این ایل در اتفاقات مربوط به اواخر حکومت قاجار و اوایل حکومت رضاشاه نقش مهمی را در لرستان ایفا نموده‌است. عده‌ای از ایل بیرانوند به دلیل شورش در این زمان به بخش‌های مختلف ایران تبعید شدند. برخی طوایف اصلی ایل بیرانوند عبارتند از:

  • شمس بیرانوند
  • چلویی
  • مارآب
  • برجه
  • زیدعلی
  • بارانی
  • پیرداده
  • کر بیرانوند
  • صفر بیرانوند
  • متش
  • تاری
  • ممصارم
  • میخک
  • حافظ
  • مصطفی‌وند
  • نقی
  • کوسه
  • سپهوند
  • زنجفیل
  • اسکین
  • الماس
  • مراد
  • جمشید
  • جیجه‌ون
  • بزن
  • چغلون

ایل پاپی

ایل پاپی به بالاگریوه نزدیک است. مردم ایل پاپی در اندیمشک، طوایفی از آن در جنوب شهرستان خرم‌آباد و در بخش پاپی این شهرستان ساکن هستند. مهاجرت‌ها و تداخل جمعیتی در سال‌های اخیر، ایل پاپی را به سمت لرستان سوق داده است؛ ولی به طور دقیق خاستگاه و زیستگاه اولیه ایل پاپی خوزستان و سرزمین‌های بختیاری نشین بوده‌است که اغلب آن سرزمین‌ها هم اکنون ترکیبی دوگانه دارند. طوایف عمده ایل پاپی به شرح ذیل است:

  • صاد
  • مرادی
  • ناصرپور
  • مالزیری
  • حیدری
  • یعقوب وند
  • کشوری
  • خدمه
  • خورشیدوند
  • دوزقی
  • مدهنی
  • درویشوند
  • گیمدی وند
  • موزونی

سر سلسله این ایل مراد می‌باشد که فرزندش به نام محمد ناصر با ساخت قلعه ای در شمال شهر اندیمشک که اکنون به نام قلعه محمد ناصر معروف است مرکزیت این طایفه را بنا نهاد. ایل پاپی از نظر گویش و فرهنگ با لرهای بختیاری همخوانی دارد.[نیازمند منبع]

ایل دیرکوند

ایل دیرکوند شامل طوایف میر، بهاروند، طایفه خورشیدوند، قلاوند، طایفه بابایی و تیرهای وابسته دیگر است. طایفه‌های یساتیاروند وزینیوند نیز از طایفه‌های بزرگ بخش بالاگرویوه هستند. در کتاب‌های قدیمی در مورد خورشیدوند چنین نوشته‌اند که شاه‌زاده خورشید افرین و سرو وگًل نوشته محمد ابن خاوند شاه بلخی اصل ونشان خورشیدافرین را از کیانیان می‌داند و همچنین وی را از نسل جمشید می خواند که در قله سرو گل (قلا گل) در ۶۵ کیلومتری خرم‌آباد زندگی می کرده‌اند که بعدهای یکی از نوادگان وی به نام شاهنشاه شجاع الدین خورشید سلسله اتابکان لر کوچک رادرسال ۵۷۰ تا ۱۰۰۶ در خرم‌آباد بناء می‌کند ودر سال ۱۰۰۶ به دستور شاه عباس صفوی و والیان لرستان ال خورشید را قتل عام می‌کنند که تنها یک نفر از آنها به میر دریکوند پناه می آورد و دریکوندها از وی حمایت کرده و با والیان می جنگند، به همین خاطر می گویند درکوند برادر روز تنگی است بزرگ درکوند را به همراه یکی از پسرانش به نام حیدر خان از راه کوههای هشتاد پهلو به بختیاری راهی می‌کند.[نیازمند منبع]این طایفه از پنج تیره تشکیل شده است که عبارتند از:

  • خورشیدوند
  • حدروند
  • حیدروند
  • بیدلا
  • شورهای
  • کومنه

طایفه چگنی

طایفه چگنی در بخش‌های ویسیان و چگنی شهرستان خرم‌آباد ساکن هستند.

طایفه طرهان

منظور از طایفه طرهان، طایفه‌های مستقل است که در شهرستان کوهدشت و در منطقه طرهان ساکن هستند و عبارتند از:[نیازمند منبع]

  • طایفه سوری
  • طایفه امرایی
  • طایفه گراوند
  • طایفه کوهنانی
  • طایفه آدینه وند
  • طایفه کوشکی
  • طایفه آزادبخت
  • طایفه رشنو
  • طایفه شیراوند
  • طایفه گرمی

ایل بختیاری چهار لنگ

برخی از ایلات بختیاری در مناطق دورود، الیگودرز و ازنا رفت و آمد دارند یا ساکن هستند و به گویش بختیاری تکلم می‌کنند.[۷] این طایفه‌ها عبارتند از:

  • ممیون (ممیوند)
  • محمود صالح
    • ممزایی
    • محمود صالح
    • عمله جات
    • طوایف میانکوه
  • کنورسی
    • زنگنه
    • کرد
    • ولواسی (ابوالعباسی)
    • بکرد زنگنه
    • جانکی
    • منجینی
    • وایف وابسته به ممبینی
  • زلکی (زلقی)
    • تالی
    • هزاروسی
    • طوایف وابسته به زلقی

طایفه‌های مستقل

  • رُک رُک
  • گله دار
  • تیلاوی
  • حیات غیبی
  • سلگی
  • خزایی
  • پیرحیاتی
  • کریم پیرحیاتی

ایل سادات

  • نام[۸]
    • شهنشی‌وند
    • طاهروند
    • قاسم‌وند
    • خلفوند
    • ندروند
    • شهرخوند
    • مرتضی‌وند
    • جزایری
    • طباطبایی
    • حیات‌الغیب
    • چم‌داوید
  • مکان سکونت
    • خرم‌آباد، حومه خرم‌آباد
    • خرم‌آباد، تجره، چنگایی
    • خرم‌آباد
    • خرم‌آباد، سیلاخور
    • خرم‌آباد
    • خرم‌آباد، در بین طوایف جودکی ومیر
    • دزفول و تعدادی در بین طایفه قلاوند
    • خرم آباد
    • بروجرد
    • چگنی
    • چگنی

لوتی‌ها

  • تیره[۹]
    • للکه
    • بیساوند
    • کنار
    • حیدر
    • شمسه
    • یادگاری
    • مراسل
    • شامری
    • روز بن
  • وابسته به طایفه
    • چگنی
    • خرم‌آباد، کرگاه
    • قلاوند
    • جودکی – میر
    • پاپی - سگوند
    • طوایف سلسله
    • طوایف طرحان و رومشکان
    • میر
    • بیرانوند

پانویس

جستارهای وابسته

پیوند به بیرون