سیب‌زمینی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سیب زمینی)
پرش به: ناوبری، جستجو
سیب‌زمینی
Patates.jpg
انواع رقم سیب‌زمینی در رنگ، اندازه و شکل‌های مختلف
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): آستریدها
راسته: بادنجان‌سانان
تیره: بادنجانیان
سرده: بادنجان
گونه: سیب‌زمینی
نام علمی
Solanum tuberosum
لینه
گل سیب زمینی

سیب‌زمینی یا به فارسی افغانستان کچالو گیاهی است از تیرهٔ سیب‌زمینیان که دارای برگهای مرکب و بریده و گلهای سفید یا بنفش است.*[۱] میوهٔ آن کوچک، کروی، قرمز، سته و سمی است؛ ولی دارای ساقه‌های زیرزمینی خوراکی است که حاوی اندوختهٔ نشاستهٔ فراوان است گلهایش پنج قسمتی (۵ گلبرگ بهم چسبیده و ۵ کاسبرگ بهم چسبیده‌است). تعداد پرچمها نیز ۵ است که بهم متصل شده و یک لولهٔ بساکی را ساخته‌اند و مادگی از وسط آن خارج شده‌است. این گیاه دارای رقمهای مختلف است که آنها را به زودرس، دیررس و میانه‌رس تقسیم می‌کند و برحسب استفاده این گیاه به سیب زمینی خوراکی، علوفه‌ای و صنعتی (جهت استفاده الکل یا نشاسته یا قند) تقسیم می‌شود.

در حال حاضر هر ساله در حدود ۳۳۰ میلیون تن سیب زمینی در سراسر جهان تولید می‌شود. چین، هند و روسیه بزرگ‌ترین تولیدکنندگان سیب زمینی هستند.

گیاه‌شناسی[ویرایش]

سیب‌زمینی با نام علمی سولانوم تیوبروزوم از نظر گیاه‌شناسی به خانواده سولاناسه تعلق دارد که در این خانواده، گیاهان مهم دیگری نظیر گوجه‌فرنگی، بادنجان و فلفل نیز وجود دارند. بر اساس مطالعات انجام شده گونه‌های مختلف سیب‌زمینی از شیلی تا جنوب ایالات متحده و از سطح دریا تا ارتفاع ۴۸۰۰ متری پراکنده شده‌اند اما در این‌گونه‌ها از نظر مورفولوژیکی یا به عبارت دیگر تیپ گیاه، برگ، گل وغیره تنوع زیادی مشاهده می‌شود. در سیب‌زمینی تعداد کروموزوم پایه درجنس سولانوم، دوازده می‌باشد. سیب‌زمینی گیاهی علفی و چندساله است، اما در کشاورزی به عنوان یک گیاه یک‌ساله مورد کشت و کار قرار می‌گیرد. این گیاه معمولاً از طریق غده‌های بذری تکثیر می‌شود و از جوانه‌های روی غده بذری انشعابات و اندام‌های هوایی ایجاد می‌شود و ریشه‌ها از پرایموردیای روی جوانه‌ها بوجود می‌آیند. روی این انشعابات و اندام‌های هوایی، ساقه، شاخ و برگ، استولون، ریشه، گل آذین و نیز نسل بعدی غده‌ها شکل می‌گیرد. البته سیب‌زمینی از طریق کشت سلول، مریستم، بافت، جوانه، اجزای غده، بذر حقیقی، برگ یا برش‌های ساقه نیز ممکن است تکثیر شود.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

دانشمندان آمریکایی به این نتیجه رسیده‌اند که سرمنشأ کلیه انواع سیب زمینی‌های امروزی را می‌توان به یک گیاه واحد که بیش از هفت هزار سال قبل در پرو کشت شد ردگیری کرد.*[۲]

سیب زمینی در حوالی سال ۱۵۷۰ توسط فاتحان اسپانیایی از آمریکای جنوبی به آن کشور منتقل شد و کشت آن در سراسر اروپا رواج یافت. سیب زمینی بعداً توسط مستعمره نشین‌های بریتانیایی به آمریکای شمالی منتقل شد.

سیب زمینی نخستین بار توسط سرجان ملکم در اواسط پادشاهی فتحعلی‌شاه قاجار به ایران آورده شده‌است، برای همین در ابتدا به آن «آلوی مَلکَم» می‌گفتند. نخستین جایی که در ایران سیب زمینی کاشته شد، روستای پشند در استان البرز بوده‌است.[۲] به همین دلیل همچنان سیب زمینی پشندی در ایران معروف است.

خواص غذائی و داروئی[ویرایش]

سیب زمینی سرشار از بتاکاروتن (پیش ساز ویتامین آ) است که وقتی پخته می‌شود به آسانی جذب می‌شود. ساقه و برگ‌های سیب زمینی حاوی سمی بنام سولانین است، بنابراین نباید آن را مصرف کرد.

مهم‌ترین ماده اصلی موجود در سیب زمینی نشاسته‌است که معمولاً ۹ تا ۲۵ درصد آن را تشکیل می‌دهد، از این رو برای تأمین انرژی ماده مفیدی است که نسبت به غلات کمتر تحت تأثیر آفات قرار می‌گیرد و پرورش آن آسان‌تر است.

سیب زمینی تقویت کننده قلب، محکم کننده لثه، مسکن درد و زخم معده است. سیب زمینی در بین سبزیجات حاوی ویتامین ث بالایی است و برای تأمین ویتامین ث مورد نیاز برای جلوگیری از خونریزی لثه مفید است، ولی نکته بسیار مهم این است که در اثر ماندن در انبار و پخت نامناسب مقدار زیادی از ویتامین ث آن به هدر می‌رود. سیب زمینی علاوه بر ویتامین ث حاوی مواد مفید دیگری مثل پتاسیم، فسفر، آهن و منیزیم است.

سیب زمینی حاوی مقدار زیادی ویتامین ب۶ است. یک فنجان سیب زمینی پخته ۲۱ درصد ب۶ مورد نیاز روزانه شما را تأمین می‌کند. می‌دانید که بسیاری از آنزیم‌های بدن خصوصاً آنهایی که در تبدیلات پروتئینی درگیر هستند به ب۶ محتاج هستند، در نتیجه برای تولید سلول‌های جدید احتیاج به ب۶ داریم. ب۶ برای ورزشکاران بسیار حیاتی است و به آمادگی و بازسازی بدنشان کمک می‌کند. پس بهتر است حتماً در رژیمشان از آن استفاده کنند. ب۶ در جلوگیری از سرطان نیز مفید است. پس بهتر است بزرگسالان و افراد مسن حداقل هفته‌ای یک بار سیب زمینی را جایگزین دیگر مواد نشاسته‌ای کنند.

سیب زمینی به خصوص تازه و پوست نکنده آن حاوی مقادیری پروتئین و ویتامین به خصوص ویتامین ث است. سیب زمینی اگر برای مدتی طولانی انبار شده یا برای مصرف پوست کنده شده باشد تا حدودی خواص غذایی خود را از دست می‌دهد. با این حال سیب زمینی سرخ کرده همچنان حاوی پتاسیم و ویتامین ث است. ویتامین ث یک آنتی‌اکسیدان است و به تولید پروتئینی به نام «کلاژن» که تشکیل دهنده استخوان، غضروف مفاصل، عضلات و رگ‌های خونی است کمک می‌کند. سیب زمینی مهم‌تر از هر چیز منبع نشاسته (کربوهیدرات) و همچنین مقداری مواد معدنی مانند پتاسیم و کلسیم است.

سایر خواص سیب زمینی:

  • سیب زمینی ادرار را زیاد می‌کند، در نتیجه برای کلیه و مثانه مفید است.
  • سیب زمینی حاوی آنزیم‌هایی است که برای التیام زخم‌های معده بسیار مفید است و برای تسکین مواضع متورم خارجی، پخته آن را گرم بر روی محل آسیب دیده می‌گذارند که موجب التیام خواهد شد.
  • ضماد خام آن را روی محل سوختگی و پلک ورم کرده می‌گذارند (البته باید کاملاً استریل باشد) و بسیار تسکین دهنده‌است.

خواص سیب زمینی برای سلامتی[ویرایش]

خواص سیب زمینی برای تقویت حافظه[ویرایش]

مطالعات دانشمندان نشان می دهد که خوردن کربوهیدرات های ساده مانند سیب زمینی پخته، موجب تقویت حافظه می شود و این اثر نیم ساعت پس از صرف کربوهیدرات کاملاً مشهود است. به اعتقاد محققان، در کربوهیدرات ها موادی وجود دارد که موجب می شود امواجی که به مغز فرستاده می شوند، تقویت شده و به این ترتیب بازده حافظه بیشتر شود.

سیب زمینی و کاهش اشتها[ویرایش]

سیب زمینی هم زمان دارای قندهای دیرجذب و فیبر است و به این دلیل یکی از مهم ترین غذاهای سیر کننده است. همچنین سیب زمینی تقریباً بدون چربی بوده و در مقایسه با دیگر غذاهای دارای کربوهیدرات بالا، بسیار سیر کننده است. سیب زمینی از نوع خاصی نشاسته تشکیل شده که در برابر آنزیم‌های گوارشی مقاومت می‌کند. به این دلیل، هضم سیب زمینی سخت‌تر از سایر کربوهیدرات هاست. این امر، منجر به سرکوب اشتها شده و احساس گرسنگی را کاهش می دهد. خوردن سیب زمینی تا حدود ۴ ساعت می تواند در انسان احساس سیری ایجاد کنند. از سوی دیگر فیبرهای موجود در سیب زمینی در معده حجیم شده و جای زیادی می‌گیرند و این امر میل به خوردن و احساس گرسنگی را کاهش می‌دهد. اگر می‌خواهید لاغر شوید سیب زمینی را به صورت آب پز، بخار پز یا تنوری بخورید، چرا که سیب زمینی پخته شده نسبت به سیب زمینی سرخ شده کالری بسیار کمتری دارد به طورثی که در هر ۱۰۰ گرم سیب زمینی پخته شده ۸۵ کالری وجود دارد و حال آنکه سیب زمینی سرخ شده حاوی ۴۰۵ کالری می‌باشد.

خواص سیب زمینی در کاهش خستگی[ویرایش]

اگر زیاد احساس خستگی می‌کنید و به خستگی می توانید خود را از رختخواب جدا کنید، برای رفع این مشکل می توانید از سیب زمینی استفاده کنید، سیب زمینی دارای مقدار قابل پتاسیم بوده و در مصرف آن رفع و کاهش احساس خستگی موثر است. بدن انسان برای فعال سازی محرک‌های عصبی به حرکت در آورنده عضلات، به پتاسیم نیاز دارد. برای این منظور، سیب زمینی را با پوست حلقه حلقه کنید و داخل آب بیندازید. اجازه دهید یک شب تمام بماند. صبح از این محلول تقویت‌کننده و تونیک طبیعی میل کنید.

خواص سیب زمینی برای کاهش فشار خون[ویرایش]

مصرف منظم سیب زمینی می تواند در باعث کاهش فشار خون شود. مطالعه ای بر روی ۱۸ فرد مبتلا به فشار خون بالا که به اضافه وزن نیز دچار بودند، انجام شد. میزان بیشینه و کمینه فشارخون این افراد به طور منظم مورد ارزیابی قرار گرفت. پس از مصرف سیب زمینی، میانگین فشارخون کمینه ۴.۳ درصد و فشار خون بیشینه ۳.۵ درصد کاهش یافت، در حالی که وزن افراد ثابت مانده و بر اثر خوردن سیب زمینی چاق تر نشدند. برای انجام این تحقیق از سیب زمینی پخته شده در فرو بدون روغن استفاده شد. نکته مهم در این مطالعه این بود که در سیب زمینی سرخ شده و چیپس به دلیل این که با حرارت بالا و روغن زیاد آماده می شوند، بسیاری از ترکیبات مفید تخریب شده و تنها نشاسته، چربی و برخی از مواد معدنی باقی می مانند. استفاده از روش بخارپز و همچنین پختن سیب زمینی در فر، بهترین روش برای طبخ آن بوده و مواد مغذی آن را حفظ می نماید.

خواص سیب زمینی در کاهش استرس[ویرایش]

سیب زمینی سرشار از ویتامین B6 می باشد. ویتامین B6، در بازسازی سلولی نقش داشته و در کاهش و رفع استرس و اضطراب بسیار موثر است. با خوردن سیب زمینی در بدن هورمون آدرنالین تولید می‌شود که به مغز انسان در برخورد با مقابل استرس و عوامل عصبی کمک می‌کند. توجه داشته باشید که سیب زمینی تنها وقتی مفید است که به شیوه صحیحی طبخ شود، در غیر این صورت ویتامین ها و مواد مغذی آن در حین فرایند طبخ از بین می رود. همان گونه که در بخش های دیگر این مقاله توضیح داده شده است، بهترین روش آماده سازی و طبخ سیب زمینی، بخارپز کردن یا پختن آن در فر می باشد، و برای استفاده از مواد مغذی فراوان سیب زمینی نباید آن را سرخ نمود.

کاهش درد نقرس به وسیله سیب زمینی[ویرایش]

حملات نقرس خطرناک است. خوشبختانه آب سیب زمینی آبپز شده در تسکین درد نقرس موثر است. برای این منظور داخل یک و نیم لیتر آب، چهار عدد سیب زمینی بجوشانید. زمانی که سیب زمینی‌ها به طور کامل پخته شدند آب آن را صاف کرده و داخل یک شیشه بریزید. در طول روز چند مرتبه از این آب بنوشید. اگر علائم مشکل رفع نشد به پزشک مراجعه کنید.

سیب زمینی برای تسکین محل سوختگی[ویرایش]

در صورت بروز سوختگی های موضعی، برای تسکین درد و کمک به بهبودی پوست تان، به جای استفاده از پماد سوختگی می توانید از سیب زمینی استفاده کنید. سیب زمینی دارای خاصیت تسکین دهندگی است و استفاده از آن می تواند باعث تسکین سوختگی‌های سطحی می‌گردد. یک عدد سیب زمینی خام را نصف کنید و روی سوختگی بگذارید. هر بار یک قسمت از سیب زمینی را به آرامی روی جای سوختگی بمالید. در نهایت هم یک پارچه‌ی سبک مرطوب و تمیز روی سوختگی بگذارید.

خواص سیب زمینی برای کودکان[ویرایش]

می توانید از تمام سبزیجات از جمله سیب در رژیم غذایی کودکان یک تا سه ساله استفاده کنید. در واقع سبزیجات دارای مقدار قابل توجهی پتاسیم و فیبر می باشند. با خوردن سیب زمینی، تا ۸ درصد از نیاز روزانه کودک به فیبر تامین می شود که نقش مهمی در رشد، نمو و سلامت کلی کودک دارد. نتایج تحقیقی که در این زمینه صورت گرفته نشان می دهد که کودکان یک تا سه ساله تنها ۶۷ درصد از پتاسیم مورد نیاز و ۵۵ درصد از فیبر مورد نیازشان را مصرف می کنند. همچنین این مطالعه نشان می دهد معمولاً کودکان مقطع ابتدایی، اکثر سبزیجات موجود در وعده ناهارشان را مصرف نمی‌کنند. بنابر این تامین این کمبود پتاسیم و فیبر در غذای کودک می توانید از سیب زمینی بهره بگیرید.

زنان باردار زیاد سیب زمینی نخورند[ویرایش]

داشنمندان معتقدند زنانی که قبل از بارداری سیب زمینی زیاد مصرف می کنند بیشتر در معرض ابتلا به دیابت دوران بارداری قرار دارند. نتایج این پژو هش نشان می دهد که خطر ابتلا به دیابت بارداری در زنانی که قبل از بارداری به طور منظم بین ۲ تا ۴ فنجان سیب زمینی در هفته مصرف می کنند، تا ۷۲ درصد افزایش می یابد.

خواص سیب زمینی برای پوست و مو[ویرایش]

سیب زمینی برای درمان ریزش مو[ویرایش]

عصاره‌ی سیب زمینی، یک درمان موثر برای آلوپسیا یا ریزش موی سر و بدن است. سیب زمینی منبعی از ویتامین های C، B و A بوده و از موهای شما در برابر شکنندگی و آسیب محافظت می‌کند. برای درمان ریزش مو با استفاده از سیب زمینی، ۲ تا ۳ سیب زمینی بزرگ را پوست بگیرید و رنده کنید. سیب زمینی‌های رنده شده را در یک پارچه‌ی کتان جمع کنید و دو طرف آنرا ببندید. پارچه‌ی کتان را روی موهای کم پشت مالش دهید و بگذارید حداقل بمدت ۱۵ دقیقه روی سرتان بماند و سپس با یک شامپوی سرشار از مواد مغذی، سرتان را بشویید. همچنین می‌توانید سیب زمینی‌های رنده شده را با زرده‌ی تخم مرغ و عسل در یک کاسه مخلوط کنید و این ماسک را مستقیماً روی پوست سر خشک بمالید.

خواص سیب زمینی برای از روشنی پوست[ویرایش]

آب سیب زمینی را با آب لیمو به مقادیر مساوی مخلوط کنید. این مخلوط را روی نقاط تیره شده پوست قرار دهید، اگر این روش را به طور مرتب انجام دهید نقاط تیره شده پوست به صورت چشمگیری روشن خواهد شد. البته برای اینکه نتیجه مطلوب حاصل شود، لازم است که این کار به صورت مرتب انجام شود. سیب زمینی همراه با آب لیمو که خصوصیات مشابهی دارد می تواند به صورت طبیعی پوست تیره را روشن کند.

ماسک سیب زمینی برای چین و چروک دور چشم و صورت[ویرایش]

بالا رفتن سن یک فرایند طبیعی است که می تواند مشکلاتی از قبیل خطوط روی پوست، خشکی و چین و چروک پوست را به همراه داشته باشد. برای پیشگیری و مقابله با آثار ناخوشایند افزایش سن در زیبایی و چهره خود، می توانید از انواع ماسک های سیب زمینی استفاده کنید. آب سیب زمینی می تواند به عنوان یک ناجی برای از بین بردن علائم افزایش سن کمک کند. مقداری آب سیب زمینی و کشک را باهم مخلوط کنید توجه داشته باشید که نسبت کشک و سیب زمینی باید به یک اندازه باشد. سپس یک قاشق غذاخوری روغن زیتون را به مخلوط سیب زمینی و کشک اضافه کنید و این ماسک را بر اطراف چشم و پوست صورت خود بزنید و بعد از ۲۰ دقیقه پوست صورت خود را بشویید. این ماسک صورت سیب زمینی باعث از بین رفتن و کاهش چین و چروک صورت می شود و پوست را مرطوب و شاداب می کند، به علاوه روغن زیتون استفاده شده در این ماسک سبب از بین رفتن چین و چروک دور چشم می شود.

ماسک پاک کننده صورت با سیب زمینی[ویرایش]

ابتدا سیب زمینی را رنده کنید و حدود پنج قاشق غذاخوری از آب آن را گرفته در ظرفی بریزید و آن را با یک قاشق غذاخوری جوش شیرین مخلوط کنید و این مخلوط را به مدت ۲۰ دقیقه بر روی پوست صورت خود قرار دهید. با استفاده مرتب از این ماسک منافذ پوست شما به خوبی تمیز می شوند و این ماسک یک نوع ماسک پاک کننده طبیعی پوست صورت می باشد.

ماسک سیب زمینی برای از بین بردن لکه های صورت[ویرایش]

ابتدا یک عدد سیب زمینی را رنده کنید سپس مقداری گلاب به سیب زمینی اضافه کنید و گلاب و سیب زمینی را به خوبی با هم مخلوط کنید تا به صورت خمیر مانند در آید. اگر شما دارای پوست چرب هستید چند قطره آب لیمو به مخلوط سیب زمینی و گلاب اضافه کنید و اگر دارای پوست خشک هستید مقداری عسل به مخلوط سیب زمینی و گلاب اضافه کنید. ماسک سیب زمینی و گلاب را بر روی پوست تمیز صورت خود به مدت ۱۵ دقیقه قرار دهید. با استفاده منظم از این ماسک لکه های تیره پوست شما از بین می روند و پوست سفید و روشنی خواهید داشت.

ماسک صورت سیب زمینی برای جوش و آکنه[ویرایش]

آخرین مورد از خواص سیب زمینی که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت، تاثیر ماسک سیب زمینی برای رفع جوش و آکنه می باشد. ابتدا ۲ عدد سیب زمینی را آب پز کنید. سپس پوست آن ها را بکنید و با کمک گوشت کوب سیب زمینی ها را بکوبید. در مرحله بعد یک قاشق چای خوری آبلیمو و یک قاشق غذاخوری روغن زیتون به سیب زمینی های له شده اضافه کنید و این مواد را به خوبی با یکدیگر مخلوط نمایید در مرحله آخر چهار قاشق غذاخوری شیر را به مخلوط تهیه شده اضافه نمایید و همه مواد را به خوبی با هم مخلوط کنید. سپس ماسک را بر روی پوست تمیز صورت خود بمالید و بعد از ۱۵ دقیقه صورت تان را با آب ولرم بشویید. این ماسک خشکی پوست صورت شما و جوش های صورت را از بین می برد.

احتیاط[ویرایش]

سولانین از ترکیبات گلیکو آلکالوئیدهاست که در سیب‌زمینی با ظاهر شدن رنگ سبز به ویژه در قشر زیر پوست آن مشخص می‌شود. مقدار زیاد این سم موجب مسمومیت می‌شود که با نشانه‌هایی نظیر سوزش گلو، حالت تهوع و تعریق شدید و نفس‌تنگی همراه است. سیب‌زمینی را باید همواره در جای خنک و تاریک نگاه داشت و به هنگام مصرف نیز قسمت‌های سبزرنگ را دور انداخت.[۳] وجود مقدار زیادی از ماده ای به نام سولانین دلیل سبزشدن سیب زمینی است. این ماده که سمی است می‌تواند روی سیستم مرکزی اعصاب تأثیر بگذارد؛ بنابراین سیب زمینی سبز شده را به هیچ شکلی مصرف نکنید.

پانویس[ویرایش]

  1. ^  کچالو از نام هندی آن، «آلو» و پیشوند «کج» یا «کچه» گرفته‌شده (پیشوند «کج» یا «کچه» را به «آلو» اضافه کردند تا از نام «آلو» که نام میوه ایست و قبلاً در فارسی وجود داشته متمایز شود). در ایران به این دلیل به آن «سیب زمینی» می‌گویند که نام فرانسوی آن (Pomme de terre) را ترجمه کرده‌اند.
  2. ^  سایت فارسی بی‌بی‌سی

منابع[ویرایش]

  1. م. کاظمی و س. م. میرهاشمی. سیب زمینی- فناوری تولید، امنیت غذایی. انتشارات تحقیقات و آموزش کشاورزی، ۱۳۹۶. صفحه۱۳–۱۴. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۸۲۴۸-۸۱-۱. 
  2. https://research.cip.cgiar.org/confluence/display/wpa/Iran
  3. «ده ماده غذایی که می‌توانند کشنده باشند». DW.COM. ۲۰۱۵-۰۹-۰۴. بازبینی‌شده در ۲۰۱۵-۰۹-۰۴. 

جستارهای وابسته[ویرایش]