هویج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
هویج
BunchCarrots.jpg
هویج، Daucus carota subsp. sativus
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاه
راسته: کرفس‌سانان
تیره: چتریان
گونه: D. carota
نام علمی
هویج وحشی subsp. sativus
انواع هویج

هویج یا گَزَر[۱] (زردک) گیاهی خوراکی و دوساله از خانواده چتریان است[۲]. هویج معمولاً به رنگ نارنجی یا سفید، یا مخلوطی از قرمز و سفید است و تازهٔ آن بافتی خشک و ترد دارد.

هویج یک سبزی ریشه‌دار و یا غده ای خوراکی است که می‌توان آن را خام یا خردشده یا رنده‌شده در سالاد خورد و بیشتر در پخت سوپ‌ها و خورش‌ها کاربرد دارد. بتاکاروتن، دوپاری از ویتامین آ، در هویج به‌ فراوانی یافت می‌شود و رنگ نارنجی خاصّ این سبزی نیز به همین خاطر است. به‌علاوه هویج منبعی غنی از فیبر خوراکی، آنتی‌اکسیدان‌ها و موادّ معدنی به‌شمار می‌رود. همان‌گونه که در تصویر دیده می‌شود، هویج می‌تواند به‌طور مصنوعی در رنگ‌های گوناگونی به عمل بیاید.

تاریخچه[ویرایش]

هم تاریخ نوشتاری و هم پژوهش‌های ژنتیک مولکولی نشان می‌دهد که منشأ واحد هویج اهلی آسیای مرکزی است.[۳] جد وحشی هویج احتمالاً از ایران بزرگ (مناطقی که الان ایران و افغانستان هستند) منشأ گرفته است که همچنان مرکز تنوع هویج وحشی است. احتمالاً در طول قرن‌ها تلخی یک زیرگونه طبیعی تولید شده از هویج وحشی با زادگیری گزینشی کاهش و شیرینی‌اش افزایش یافت و چوبی بودن هسته اش به حداقل رسید؛ و در این مرحله هویج آشنای اهلی تولید شد.[۴][۵] اولین بار هویج نه به خاطر ریشه‌اش بلکه به خاطر برگ‌های معطر و دانه‌هایش کاشته شد. دانه‌های هویج در سوئیس و آلمان جنوبی یافته شده‌اند که به ۲۰۰۰ الی ۳۰۰۰ قبل از میلاد مربوط می‌شوند.[۶]هنوز هم تعدادی از خویشاوندان نزدیک هویج مثل جعفری، گشنیز، رازیانه، شوید و زیره سبز به خاطر برگ و دانهٔ آنها کشت می‌شوند.[۷] اولین مطلب در مورد استفاده از ریشهٔ گیاهان در منابع کلاسیک مربوط به قرن اول است. رومی‌ها یک ریشهٔ گیاهی به نام pastinaca را می‌خوردند.[۸] که شاید هویج یا گیاه نزدیک به آن شقاقل باشد.[۹][۱۰]

A depiction labeled "garden" carrot from the Juliana Anicia Codex, a 6th-century AD Constantinopolitan copy of Dioscorides' 1st-century Greek pharmacopoeia. The facing page states that "the root can be cooked and eaten."[۱۱]

این گیاه در امپراتوری روم شرقی در نسخه‌ای قرن ششم میلادی قسطنطنیه‌ایاز دائرةالمعارف تذهیب شده د ماتریا مدیکا-در مورد علف‌ها و گیاهان دارویی - نوشته پزشک یونانی دیوسکوریدس رسم و توصیف شده است. سه نوع هویج مختلف رسم شده و در متن نوشته شده است: «می‌توان ریشه را پخته و خورد.»[۱۲]

گیاه در قرن هشتم توسط مورها به اسپانیا معرفی شد.[۱۳] در قرن دهم ریشه‌هایی که در غرب آسیا، هندوستان و اروپا می‌روییدند به رنگ بنفش بودند.[۱۴] در همان زمان‌ها هویج‌های مدرن در افغانستان رشد کرده بودند.[۷]سیمئون سث، پژوهشگر یهودی قرن یازدهم[۱۵] مانند ابن العوام کشاورز عرب-اندلسی قرن دوازدهم هم هویج قرمز و هم زرد را توصیف کرده است.[۱۶] هویج اهلی در قرن ۱۴ در چین و در قرن ۱۸ در ژاپن ظاهر شد.[۷]

هویج نارنجی رنگ در قرن هفدهم در هلند ظاهر شد،[۱۷]که مربوط به این واقعیت است که پرچم هلند در آن زمان برنگ نارنجی بود.[۱۴] جان اوبری عتیقه‌شناس این هویج‌های جدید را اینگونه توصیف کرده است: «هویج برای اولین بار در بکینگتون در شهرستان سامرست کاشته شد. بعضی از افراد بسیار پیر آنجا[در ۱۶۶۸] اولین باری را که هویج به آنجا آورده شد را به یاد می‌آورند.»[۱۸]مهاجران اروپایی هویج را در قرن هفدهم به کلونی‌های آمریکا معرفی کردند.[۱۹] هویجی که بیرونش بنفش و درونش به رنگ نارنجی است از سال ۲۰۰۲ در مغازه‌های بریتانیا به فروش می‌رسد.[۱۴]

تقویت بینایی[ویرایش]

در جنگ جهانی دوم، و بعد از اختراع رادار توسط ارتش انگلستان ، نیروی هوایی سلطنتی انگلستان برای گمراه ساختن ارتش آلمان این شایعه را رواج داد که خلبانانشان به این دلیل در شب خوب می بینند که هویج مصرف میکنند این در صورتی است که بتاکاروتن موجود در هویج سبب بهبود بینایی نمی‌شود. [۲۰]

در افسانه‌ها آمده‌است که این سبزی به انسان قدرت بینایی در شب می‌دهد. کمبود ویتامین آ باعث ضعف بینایی می‌شود؛ امّا با بازگرداندن این ویتامین به رژیم غذایی می‌توان مشکل را برطرف کرد.

مواد غذایی[ویرایش]

هویج در رنگ‌های مختلف

هویج دارای ویتامین‌های آ و ب و ث، بتاکاروتن (ماده‌ای که موجب نارنجی شدن آن می‌شود) و مواد معدنی مختلف است. هویج پخته بیشتر از هویج خام آنتی اکسیدان دارد .

Daucus carota subsp. maximus

تولید[ویرایش]

طبق آمار فائو، در سال ۲۰۰۵، چین بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ هویج و شلغم بود. چین دست‌کم یک‌سوم از تولید جهانی این محصولات را برعهده دارد و پس از این کشور، روسیه و ایالات متحده قرار دارند.

تولید هویج و شلغم در سال ۲۰۰۵.
سبز: بزرگ‌ترین تولیدکننده (چین).
زرد: دیگر تولیدکنندگان بزرگ.
قرمز: تولیدکنندگان کوچک

خواص[ویرایش]

مقدار مواد مغذی در ۱۰۰ گرم هویج

انرژی ۴۳ کالری، پروتئین ۱ گرم، کربوهیدرات ۱۰ گرم، فیبر ۳ گرم، چربی ۰ گرم، کلسترول ۰ گرم، سدیم ۳۵ میلی‌گرم، کلسیم ۲۷ میلی‌گرم، آهن ۱ میلی‌گرم، ویتامین ث ۹ میلی‌گرم، ویتامین آ ۲۸۱۲۹ واحد بین‌المللی

منابع[ویرایش]

  1. معرب آن «جَزَر» است.
  2. هویج - دانشنامه رشد
  3. Iorizzo, Massimo; Senalik, Douglas A.; Ellison, Shelby L.; Grzebelus, Dariusz; Cavagnaro, Pablo F.; Allender, Charlotte; Brunet, Johanne; Spooner, David M.; Van Deynze, Allen; Simon, Philipp W. (2013). "Genetic structure and domestication of carrot (Daucus carota subsp. sativus) (Apiaceae)". American Journal of Botany 100 (5): 930–938. doi:10.3732/ajb.1300055. 
  4. Rose, F. (2006). The Wild Flower Key. London: Frederick Warne. p. 346. ISBN 0-7232-5175-4. 
  5. Mabey, R. (1997). Flora Britannica. London: Chatto and Windus. p. 298. ISBN 1-85619-377-2. 
  6. Rubatsky، Quiros & Siman (1999)، ص. 6
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ Simon (2008)، ص. 328
  8. Encyclopedia of Food and Health. Elsevier Science. 2015. p. 387. ISBN 978-0-12-384953-3. 
  9. Zohary, Daniel; Hopf, Maria (2000). Domestication of Plants in the Old World (3rd ed.). Oxford University Press. p. 203. 
  10. Linnaeus later used the word as a scientific name for the genus Pastinaca, which includes parsnips.
  11. Folio 312, Juliana Anicia Codex
  12. Folio 312, 313, 314, Juliana Anicia Codex
  13. Krech, Shepard; McNeill, J.R.; Merchant, Carolyn (2004). Encyclopedia of World Environmental History: O-Z, Index. Routledge. p. 1071. ISBN 978-0-415-93735-1. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ "Carrots return to purple roots". BBC. May 16, 2002. Retrieved December 5, 2013. 
  15. Dalby, Andrew (2003). Food in the Ancient World from A to Z. Psychology Press. p. 75. ISBN 978-0-415-23259-3. 
  16. Staub, Jack E. (2010). Alluring Lettuces: And Other Seductive Vegetables for Your Garden. Gibbs Smith. p. 230. ISBN 978-1-4236-0829-5. 
  17. Otto Banga (1963). Main Types of the Western Carotene Carrot and their Origin. Tjeenk Willink. 
  18. Oliver Lawson Dick, ed. Aubrey's Brief Lives. Edited from the Original Manuscripts, 1949, p. xxxv.
  19. Rubatsky، Quiros & Siman (1999)، صص. 6–7
  20. "Fact sheet for health professionals: Vitamin A". Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. 3 June 2013. Archived from the original on 17 May 2008. Retrieved 8 April 2008.