چاقی

داده‌ها در دیگر منابع
مقایسه ابعاد انسان به ترتیب معمولی، اضافه وزن، چاق
آی‌سی‌دی-۱۰	E66
آی‌سی‌دی-۹	278
دادگان بیماری‌ها	9099
مدلاین پلاس	003101
ای‌مدیسین	med/1653
سمپ	C23.888.144.699.500

فَربِهی

چاقی یعنی داشتن مقادیر زیادی چربی بافتی در بدن. چاقی بیش از یک نگرانی در حیطه زیبایی است. در واقع چاقی باعث افزایش ریسک بیماری‌هایی مانند دیابت، فشارخون بالا و غیره می‌شود . معمولاً پزشکان برای تشخیص چاقی در افراد، از فرمولی براساس قد و وزن استفاده می‌کنند که نمایه توده بدن (BMI)نامیده می‌شود. بزرگسالان با نمایه توده بدن ۳۰ یا بالاتر چاق در نظر گرفته می‌شوند. زمانیکه نمایه توده بدن ۴۰ یا بیشتر باشد چاقی بیش از حد یا چاقی شدید و چاقی مرضی نامیده می‌شود . زمانیکه که فرد دچار چاقی مرضی باشد مستعد بیماری‌های جدی است.

وضعیت وزنی BMI

لاغر کمتر از ۱۸٫۵

نرمال ۱۸٫۵-۲۴٫۹

دارای اضافه وزن ۲۵-۲۹٫۹

چاق ۳۰ و بالاتر

امروزه از هر ۳- ۴ بزرگسال ۱نفر دچار چاقی است و چاقی به صورت یک مشکل رو به افزایش همه گیر در آمده‌است. خبر خوب این است که حتی اندکی کاهش وزن می‌تواند باعث بهبود مشکلات و بیماری‌های مرتبط با چاقی و یا پیشگیری از آنها شود.

علائم

علائم مرتبط با چاقی عبارتند از :

• اختلالات خواب
• خروپف
• تنگی نفس و خفگی هنگام خواب
• درد در ناحیه کمر یا مفاصل
• تعریق بیش از حد
• احساس گرمای همیشگی
• خارش و عفونت در قسمت چین‌های پوستی
• احساس قطع تنفس حتی با کمترین کوشش و تحرک
• خواب کم و یا خستگی
• افسردگی

کیفیت زندگی

به طور کلی هنگامی که شما چاق باشید زندگی شما از کیفیت پایین تری برخوردار است. شما نمی‌توانید فعالیت‌ها و امورات روزانه زندگی خود را آن طور که دوست دارید اجرا کنید. در زمان شرکت در فعایتهای خانوادگی دچار مشکل می‌شوید. از مجامع عمومی دوری خواهید کرد وحتی با تبعیض مواجه خواهید شد . موارد دیگری که کیفیت زندگی شما را تحت تاثیر قرار می‌دهند عبارتند از : • افسردگی • ناتوانی • بیماریهای جسمی • مشکلات جنسی • خجالت کشیدن • انزوا و دوری از اجتماع

تست‌های تشخیصی

چنانچه پزشک شما بر این عقیده باشد که شما دچار اضافه وزن یا چاقی هستید، تاریخچه پزشکی و سلامتی شما را با تمام جزئیات مرور خواهد کرد و برخی آزمایش‌ها و تست‌ها را توصیه می‌کند. چنین اقداماتی کمک به تایید تشخیص‌ها و یافتن علل ایجاد کننده چاقی و نیز هر نوع عوارض مرتبط می‌کنند .تست‌ها و آزمایشات مربوطه شامل موارد زیر می‌باشند :

• مروری بر تاریخچه پزشکی و سلامتی. پزشک شما تاریخچه وزنی شما، مواردی که برای کاهش وزن تلاش کردید، میزان فعالیت بدنی و عادات ورزشی شما، الگوی غذا خوردن، داروهای مصرفی، سطوح استرس ودیگر موضوعات مربوط به سلامت شما را مرور و بررسی خواهد کرد. همچنین وی تاریخچه سلامت فامیلی شما را نیز مرور خواهد کرد تا از میزان در معرض بودن برخی شرایط خاص در شما اطلاع پیدا کند .

• ارزیابی سایر و بیماری‌ها. اگر شما مشکلاتی در رابطه با سلامتی داشته باشید پزشکتان آنها را مورد ارزیابی قرار خواهد داد. همچنین سایر مشکلات را نیز چک خواهد کرد مشکلاتی مانند فشار خون بالا و یا اختلالات مربوط به غذا خوردن .

• محاسبه. BMI پزشک شما به منظور تعیین میزان چاقی در شما نمایه توده بدن را محاسبه خواهد کرد. تعیین BMI به تعیین سایر مشکلات احتمالی و درمان مناسب با آنها کمک خواهد کرد .

• اندازه گیری دور کمر. چربی ذخیره‌ای در اطراف کمر که چربی شکمی نامیده می‌شود ریسک ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت و قلب و عروق را افزایش می‌دهد. زنان با دور کمر بالاتر از ۸۸ سانتیمتر و مردان با دور کمر بالاتر از ۱۰۲ سانتیمتر ریسک بالایی در رابطه با ابتلا به بیماری‌های مرتبط با چاقی دارند .

• معاینه کلی بدن. این تست شامل اندازه گیری قد، چک کردن علائم حیاتی مانند ضربان قلب، فشار خون و درجه حرارت بدن، گوش دادن به صدای قلب، شش‌ها و معاینه شکم می‌باشد .

• تست‌های آزمایشگاهی. نوع تست‌های آزمایشگاهی بستگی به وضعیت سلامتی و فاکتورهای خطر در شما دارد. و معمولاً شامل شمارش کامل سلوهای خونی (CBC)، چربی‌های خون، تست‌های عملکرد کبد، گلوکز ناشتا، تست تیروئید و غیره‌است. ممکن است پزشک تست‌های قلبی خاصی مانند الکتروگاردیوگرام را نیز توصیه کند . جمع آوری اطلاعات فوق به پزشک شما در تعیین میزان وزنی که باید کاهش یابد و نیز تعیین وضعیت سلامت و فاکتورهای خطری که در شما وجود دارد کمک می‌کند و نهایتاً پزشک راه درمانی مناسب برای شخص شما را انتخاب خواهد کرد.

درمان و داروها

هدف از درمان چاقی رسیدن به وزن سلامت و حفظ آن به منظور کاهش ریسک بیماری‌ها و افزایش کیفیت زندگی است. شما احتیاج دارید که با یک تیم حرفه‌ای سلامت کار کنید تیمی متشکل از متخصص تغذیه، متخصص چاقی و رژیم درمان که به شما در ایجاد تغییراتی در عادات غذا خوردن و فعالیتهای بدنی کمک خواهند کرد. شما همراه با این تیم به میزان وزن سلامت خود و چگونگی دستیابی به آن پی می‌برید . هدف ابتدایی کاهش ۵ تا ۱۰ درصد از وزن اولیه در طول ۶ ماه‌است . شما تنها با کاهش ۵ تا ۱۵ درصد از وزن کل خود می‌توانید احساس بهتر و بهبود سلامتی خود را حس کنید . به عنوان مثال در فرد چاقی با ۹۱ کیلوگرم وزن کاهش ۴٫۵ تا ۱۳٫۶ کیلوگرم وزن کافی است تا مزایای کاهش وزن نمایان شود .

روش‌های درمان تخصصی

راه‌های زیادی برای درمان چاقی و رسیدن به وزن سلامت وجود دارد . نوع روش درمانی بستگی به سطح چاقی شما، وضعیت کلی سلامتی شما و میزان اراده و میل شما در شرکت در برنامه کاهش وزن دارد .

روش‌های درمان عبارتند از :

• رژیم غذایی

• ورزش و فعالیت بدنی

• تغییرات رفتاری

• داروهای تجویزی جهت کاهش وزن

• جراحی

معمولاً کاهش وزن از طریق تغییراتی در سبک زندگی (تغییر رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی و تغییرات رفتاری ) امکان پذیر است. در موارد بسیار جدی و با اصلاح شیوه زندگی از دارو درمانی و جراحی نیز به عنوان درمان کمکی استفاده می‌شود.

رژیم غذایی

کاهش دریافت کالری روزانه و سالم غذا خوردن به منظور دستیابی به وزن سلامت ضروری هستند. کاهش وزن پیوسته و آرام ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته مطمئن ترین میزان کاهش وزن و بهترین راه جهت برگشت همیشگی وزن کاهش یافته‌است. از رژیم‌های غیرواقعی مانند برخی رژیم‌های بسیار کم کالری ناگهانی اجتناب کنید زیرا کاهش وزن ماندگاری را به نبال ندارند. استراتژی‌های متفاوت و زیادی وجود دارند که همگی باعث کاهش دریافت کالری می‌شوند .

راه‌های مختلف کاهش وزن به منظور غلبه بر چاقی عبارتند از :

• کاهش دریافت کالری: کلید کاهش وزن کاهش کالری دریافتی است. پزشک شما عادات غذا خوردن شما را بررسی می‌کند و میزان کالری معمول مورد مصرف شما را تخمین می‌زند. بر خلاف تصورتان متوجه خواهید شد که مقادیر زیادی غذا می‌خوردید و برنامه غذایی شما حاوی مقادیر بالایی فست فود و شیرینی‌ها و نوشابه‌های حاوی شکر است. پزشک شما میزان مورد نیاز کالری روزانه شما را برای رسیدن به کاهش وزن تعیین خواهد کرد و معمولاً این میزان کالری بین ۱۲۰۰ تا ۱۶۰۰ کالری است .

• احساس سیری با غذاهایی با کمترین محتوای کالری: و چگالی کم در ایجاد نقش سیری موثر است . هر یک از غذاها به ازای حجم مشخصی از غذا مقادیر معینی کالری دارند. برخی غذاها مانند دسرها، شیرینی‌ها، و غذاهای فرایند شده چگالی بالایی از انرژی دارند. بدین معنا که حجم کوچکی از این غذاها مقادیر بالایی کالری دارند . در مقایسه برخی از غذاها مانند میوه‌ها و سبزیجات چگالی کمی از انرژی دارند. این نوع غذاها حجم بزرگی از غذا را با کمترین کالری فراهم می‌کنند. با خوردن چنین غذاهایی، هم احساس گرسنگی فروکش می‌کند و هم احساس رضایت بیشتری در مورد وعده غذایی وجود خواهد داشت و در عین حال کالری کمتری دریافت می‌گردد.

• اجرای یک رژیم غذایی سالم مانند یک رژیم غذایی بر اساس هرم استاندارد غذایی: برای این که رژیم غذایی سالمی داشته باشید باید بیشترغذاهای گیاهی بخورید مانند میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل و سبوس دار. همچنین بیشتر از پروتئین گیاهی مصرف کنید مانند لوبیا، عدس، سویا. از گوشت‌های بی چربی استفاده کنید و هفته‌ای دو بار از غذاهای دریایی استفاده کنید. نمک و شکر را محدود کنید. از لبنیات کم چرب استفاده کنید. از منابع چربی سالم مصرف داشته باشید مانند دانه‌های روغنی، زیتون، کانولا و روغن دانه‌های روغنی. برخلاف رژیم‌های ناگهانی و غیر اصولی، زمانیکه که شما یک رژیم غذایی سالم را به عنوان برنامه کاهش وزن خود انتخاب می‌کنید می توانید برای مدت زمان طولانی آن را دنبال کنید. رژیم غذایی بر اساس هرم غذایی یک از راه‌های داشتن یک رژیم غذایی سالم و طولانی مدت است. بدین معنا که نیازی به محدودیت شدید غذاها و گرسنگی‌های شدید وجود ندارد . هرم غذایی تمرکز بر مقادیر بالای میوه‌ها و سبزیجات دارد که حتی در حجم‌های بزرگ مقادیر اندکی کالری دارند. انتخاب‌های سالم دیگری که مقادیر متوسط بقیه قسمت‌های هرم غذایی را تشکیل می‌دهند عبارتند از غلات کامل سبوس دار، منابع بدون چربی پروتئین مانند حبوبات، ماهی و لبنیات کم چرب و چربی‌ها غیر اشباع سالم.

• رژیم‌های غذایی مایع : این نوع رژیم‌ها منجر به کاهش وزن سریع در مدت زمان کوتاهی می‌شوند . آنها تنها حاوی ۶۰۰ تا ۸۰۰ کالری در روز هستند. این نوع رژیم غذایی بسیار کم کالری را در زمانی که شما نیاز به کاهش وزن سریع به دلیل بیماری زمینه‌ای دارید، پیشنهاد می‌شود. به عنوان مثال پیش از یک جراحی و یا زمانیکه دچار مشکلات شدید چاقی هستید. نکته اساسی آنست که این رژیم را به صورت خود سرانه اجرا نکنید. حتما استفاده از این نوع رژیم به منظور جلوگیری از عوارض، احتیاج به نظارت دقیق دارید. همچنین دریافت ویتامین و یا مکمل بر اساس نیاز بدن شما ضرورت انکار ناپذیر می‌باشد. از طرف دیگر، زمانی که از طریق یک رژیم غذایی بسیار کم کالری سریعاً وزن از دست می‌دهید احتمال برگشت سریع وزن در هنگام قطع رژیم وجود دارد. به منظور جلوگیری از برگشت وزن بعد از یک رژیم غذایی بسیار کم کالری، بایستی تغییراتی در برنامه معمول غذایی خود و نیز میزان فعالیت بدنی و عادات خود ایجاد کنید .

• جایگزین کردن وعده‌های غذایی . بدین معنا که یک یا دو وعده غذایی را با محصولات کم کالری جایگزین کرده و وعده سوم را نیز کم چرب و کم کالری می‌کنند و از میان وعده‌های سالم استفاده شود. در مدت زمان کوتاهی این نوع رژیم غذایی کمک به کاهش وزن می‌کند و چنانچه باعث محدود کردن کالری ونیزدریافت غذاهای سالم در شما شود انتخاب خوبی خواهد بود . به خاطر داشته باشید که این نوع رژیم‌ها عادات غذایی سالم و تغییر سبک زندگی را به شما آموزش نمی‌دهند. بنابراین چنانچه منجر به کاهش وزن شوند حفظ وزن کاهش یافته برای مدت طولانی کار مشکلی خواهد بود .

مراقب رژیم‌هایی با محدودیت شدید باشید: ممکن است توسط رژیم‌های موقتی که وعده کاهش وزن سریع و آسان را می‌دهند وسوسه شوید. واقعیت خلاف این است و هیچ نوع غذای جادویی وجود ندارد. رژیم‌های خاصی مانند رژیم‌های کم کربوهیدرات در کوتاه مدت منجر به کاهش وزن می‌شوند ولیکن نتایج طولانی مدتی به همراه ندارند. ممکن است که با رژیمی با محدودیت‌های شدید وزن شما کاهش یابد ولی زمانی که رژیم خود را قطع کنید وزن کاهش یافته بر می‌گردد. به منظور کاهش وزن و البته حفظ آن باید عادات غذایی سالم را را فراگرفته و برای همیشه آنها را اجرا و رعایت کنید

افزایش فعالیت بدنی

افزایش فعالیت بدنی و یا ورزش نیز از بخش‌های ضروری درمان چاقی است. افرادی که قادر به حفظ وزن کاهش یافته در بیش از چندین سال هستند ورزش منظم دارند حتی ورزش ساده‌ای مانند پیاده روی. هدف از فعالیت بدنی و ورزش سوختن کالری بیشتر است – گرچه ورزش مزیتهای دیگری نیز دارد. میزان سوختن کالری بستگی به تکرر، مدت زمان و شدت فعالیت شما دارد .

به منظور افزایش سطح فعالیت بدنی : • ورزش کنید. یکی از بهترین روش‌های کاهش چربی بدن از طریق ورزشهای هوازی منظم است مانند پیاده روی، دوچرخه سواری، بالا رفتن از پله‌ها و یا شنا. افراد دچار اضافه وزن و چاق جهت جلوگیری از چاقی بیشتر و یا به منظور کاهش وزنی ملایم و سبک، بایستی حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی با شدت متوسط داشته باشند. به منظور کاهش وزن معنی دار به ۲۵۰ تا ۵۰۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی نیاز می‌باشد. باید به صورت تدریجی مقدار فعالیت بدنی را همزمان با بهبود تحمل فرد و قوای جسمانی اش افزایش داد. برای سهولت بیشتر می توان میزان فعالیت ذکر شده را در چندین قسمت طی روز انجام داد طوریکه فرد تنها ۵تا ۶ دقیقه در هر قسمت ورزش کند. برای اینکه ورزش مداومی داشته باشید می‌بایستی اهداف واقع بینانه‌ای برای خود ترسیم کنید. پزشک شما می‌تواند در برنامه ریزی ورزشی مناسب با شرایط و موقعیتتان به شما کمک کند .

فعالیت بدنی روزانه خود را افزایش دهید: گرچه ورزش منظم هوازی موثرترین راه سوختن کالری و کاهش وزن اضافی است ولیکن هر نوع حرکت بیشتر نیز کمک به سوختن کالری خواهد کرد. هر نوع تغییر ساده در طول روز می‌تواند به رسیدن به هدف تان شما را یاری کند. ماشین خود را دور از مرکز خرید مورد نظرتان پارک کنید. باغبانی کنید، به صورت دوره‌ای از جای خود بلند شده و دوری در اطراف منزل بزنید و یک قدم شمار به همراه داشته باشد تا بتوانید میزان قدم‌ها خود را در طی روز حساب کنید.

رفتاردرمانی

به منظور کاهش وزن و حفظ آن باید تغییراتی در رفتارها و عقاید خود نسبت به غذا و ورزش ایجاد کنید .برنامه تعدیل رفتارها و عقاید، کمک به ایجاد تغییر در سبک زندگی می‌کند. این برنامه شامل بررسی عادات کنونی شما به منظور یافتن علل چاقی در شما است . زمانیکه متوجه می‌شوید کدام یک از عادات شما تلاش‌های شما برای رسیدن به کاهش وزن را خراب می‌کند، قدمی در جهت خلق سبک زندگی سالم برخواهید داشت .

راه‌های مختلفی برای تغییر رفتارهای ناسالم وجود دارد .گاهی اوقات تعدیل رفتاری، درمان رفتاری نامیده می‌شد و شامل جلسات مشاوره می‌شود .

• جلسات مشاوره . درمان توسط متخصصین تغذیه و روانشناسی کمک به تشخیص علل روحی روانی مرتبط با خوردن می‌کند. جلسات مشاوره مشخص خواهند کرد که چرا شما پرخوری می‌کنید و به شما آموزش خواهند داد که چگونه با استرس مقابله کنید همچنین شما فرا می‌گیرید که چگونه اجرای رژیم و فعالیت بدنی خود را کنترل کنید و برحرص و ولع خوردن غلبه کنید . مشاوره از طرق مختلفی مانند جلسات حضوری، تلفنی، ایمیل و برنامه‌های اینترنتی میسر است. این جلسات می‌توانند به صورت انفرادی و یا گروهی برگزار شوند .

بهترین راه کاهش وزن، رژیم غذایی سالم و ورزش است ولیکن در برخی شرایط خاص استفاده از داروهای کاهش وزن نیز امکان پذیر است. به خاطر داشته باشید که این داروها باید همراه با استفاده از رژیم، ورزش و تغییرات رفتاری دریافت گردند و نه به جای آنها. چنانچه تغییرات ذکر شده را در زندگی خود پیاده نکنید، دارو درمانی موثر واقع نخواهد شد.

در صورتی که با رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی اهداف مورد نظر تامین نشود استفاده از دارودرمانی زیر نظر متخصص مربوطه مفید واقع می‌گردد. جراحی کاهش وزن نیز عموما برای افرادی که دارای چاقی شدید و در خطر هستند استفاده می‌شود.

پیشگیری از برگشت وزن بعد از درمان چاقی

متاسفانه برگشت وزن فرایند معمولی است و ربطی به نوع روش انتخاب شده برای درمان چاقی ندارد. ولیکن این بدان معنا نیست که تلاش برای کاهش وزن امری بیهوده و پوچ است . یکی از بهترین راهها برای جلوگیری از برگشت وزن داشتن فعالیت بدنی منظم است. حساب میزان فعالیت بدنی روزانه خود را داشته باشید چراکه می‌تواند کمک به حفظ انگیزه در شما کند. ازآنجا که بعد از کاهش وزن از قوای جسمانی بهتری برخوردار هستید از پزشک خود در رابطه باافزودن دیگر فعالیتها به برنامه فعالیت بدنی خود و نیز چگونگی افزایش زمان ورزش و فعالیت بدنی خود سوال کنید. بایستی همیشه در مورد وزن خود گوش به زنگ و هوشیار باشید. ترکیبی از یک رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی بهترین راه برای کاهش وزن و حفظ آن به مدت طولانی هستند. چنانچه از داروهای کاهش وزن استفاده می‌کنید این امکان وجود دارد که بعد ار قطع مصرف آن وزن کاهش یافته برگردد نکته مهم آنست که حتی بعد از انجام اعمال جراحی کاهش وزن، در صورتی که به پرخوری و یا مصرف غذاهای غنی از چربی و کالری روی بیاورید، وزن کاهش یافته، برگشت خواهد داشت. سعی کنید با تغییر شیوه زندگی و انتخاب تغذیه سالم و افزایش فعالیت بدنی کاهش وزن مداومی را برای مادام العمر در پیش بگیرید .

منابع

• کیفیت چاقی - رژیم درمانی نوین
• Defining overweight and obesity. Centers for Disease Control & Prevention.http://www.cdc.gov/obesity/defining.html. Accessed Feb. 14, 2011.
• Still CD, et al. Obesity. In: Rakel & Bope: Conn's Current Therapy. 60th ed. Philadelphia, Pa.: Saunders Elsevier; 2008. http://www.mdconsult.com/das/book/body/117958748-3/0/1621/295.html#4-u1.0-B978-1. Accessed Feb. 15, 2011.
• Bray GA. Etiology and natural history of obesity. http://www.uptodate.com/home/index.html. Accessed Feb. 16, 2011.
• Kushner RF. Obesity management. Gastroenterology Clinics of North America. 2007;36:191.
• Duval K, et al. Health-related quality of life in morbid obesity. Obesity Surgery. 2006;16:574.
• Hainer V, et al. Treatment modalities of obesity: What fits whom? Diabetes Care. 2008;31(suppl 2):S269.
• Understanding adult obesity. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. http://www.win.niddk.nih.gov/publications/understanding.htm. Accessed Feb. 15, 2011.
• Bray GA. Overview of therapy for obesity in adults. http://www.uptodate.com/home/index.html. Accessed Feb. 16, 2011.
• Svetkey LP, et al. Comparison of strategies for sustaining weight loss: The Weight Loss Maintenance Randomized Controlled Trial. Journal of the American Medical Association. 2008;299:1139.
• The practical guide: Identification, evaluation, and treatment of overweight and obesity in adults. U.S. Department of Health and Human Services.