تپه چغا گاوانه

تپه چغا گاوانه
نام	تپه چغا گاوانه
کشور	ایران
شهرستان	اسلام‌آباد
اطلاعات اثر
کاربری	تپه
دیرینگی	دوران پیش از تاریخ ایران باستان
دورهٔ ساخت اثر	دوران پیش از تاریخ ایران باستان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت	۸۳۸
تاریخ ثبت ملی	۱۹ تیر ۱۳۴۸

تپه چغا گاوانه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در اسلام‌آباد غرب، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۹ تیر ۱۳۴۸ با شمارهٔ ثبت ۸۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مشخصات تپه

تپه چغاگاوانه با ارتفاعی حدود 25 متر در وسط شهر اسلام آباد غرب بین خانه های مسکونی قرار دارد . 9 قسمت از 10 قسمت تپه ضمن خیابان کشی و خانه سازی از بین رفته است. وسعت کنونی آن حدود 000/10 متر مربع می باشد. در کاوشهای انجام شده در تپه دو طبقه مختلف پیدا شده که حدود 100 تا 150 سال با هم اختلاف زمانی دارند. ساختمان هر دو طبقه با خشت خام بنا شده است و تنها بر حسب ضرورت گاهی از آجر برای کف اتاقها و پلکانها استفاده کرده اند. اتاقهای طبقه اول وابسته به طبقه پائینی بود. ظاهراً ساکنان طبقه اول با اندک دخل و تصرفی از اتاقهای طبقه بالا استفاده کرده اند. از نظر اصول فنی ساختمان طبقه دوم پیشرفته تر از طبقه اول است. ساختمان با 45 درجه انحراف در جهت شمالی – جنوبی پی ریزی گردیده، دیوارهای آنها با روکشی از گچ می باشد ولی در طبقه دوم در برخی از دیوارها به جای گچ رنگ قرمز را با ترکیبی از گل اّخرا مورد استفاده قرار داده اند. در مرکز هر طبقه اتاق بزرگی با 5 درگاه ورودی وجود دارد. در اتاقهای طبقه اول یک درگاه بیشتر وجود ندارد.

تصویر جلد بروشور راهنمای چغا گاوانه

مشخصات ساختمان های موجود در تپه

اين بنا شامل مجموعه اي از اتاق ها است که احتمالاً بخش‎ ‎شرقي آن محل سکونت حاکم و بخش غربي آن مرکزي براي کارهاي اداري و صنعتي بوده است‎. ‎در داخل برخي از اتاق ها، کوره هاي سفالگري شناسايي شد. همچنين در داخل يکي از اتاق‎ ‎ها (اتاق شماره پنج) تعدادي لوح گلي با خط ميخي بابلي به دست آمد‎.‎برخي از‎ ‎اين لوح ها خام و برخي ديگر حرارت ديده بودند. در پاي ديوار شمالي اين اتاق، سه‎ ‎اجاق در يک رديف قرار داشت. احتمالاً اين اجاق ها براي پختن لوح ها ساخته شده‎ ‎بودند. در اتاق هاي شماره شانزده و‎ ‎هفده نيز تعدادي مهر از جنس عقيق، استخوان، سنگ و ... به دست آمده . با لايه نگاري که در سال 78-1377 ش توسط کاميار‎ ‎عبدي صورت گرفت. آثاري از دوره هاي نوسنگي جديد و مس و سنگ قديم و عصر آهن تا دوره‎ ‎اشکاني شناسايي شد‎.‎

حفاری های انجام شده

در سال 1936 م، «اريک‎ ‎اشميت» طي بررسي غرب ايران موفق به تهيه عکس هوايي از اين محوطه تاريخي‎ ‎شد‎. ‎پس از آن در سال 1346 خورشیدی هيأتي از مرکز باستان شناسي ايران اقدام به‎ ‎گمانه زني اين تپه نمود. در نتيجه اين گمانه زني آثاري از دوره مس و سنگ تا عصر آهن‎ ‎شناسايي شد‎.‎ در سال 1349 خورشیدی نیز هيأتي به سرپرستي محمود کردواني اقدام به کاوش در‎ ‎اين محوطه نمود. با انجام اين کاوش ها، مجموعه بنايي از عصر آهن‎ II ‎ ( حدود 900 – 800‏‎ ‎ق. م) شناسايي شد‎. این مجموعه چهار هزار ساله به تازگی توسط کامیار عبدی بازنگری و مطالعه شده و نتایج آن به همراه ترجمه الواح توسط گری بکمن، متخصص زبان‌های باستانی منتشر شده‌است. طبق اظهار باستانشناسان این مجموعه شامل ۵۶ لوح گلی نسبتا سالم و ۲۸ قطعه شکسته‌است که به (خط میخی) نوشته شده و مربوط به دوره بابل قدیم (حدود ۳۸۰۰سال پیش) است. این مجموعه ارزشمند پس از ۳۰سال فراموشی، در جریان کاوش‌های جدید در منطقه چغاگاوانه در سال‌های ۷۶تا ۷۹مجددا مورد بازنگری و مطالعه قرار گرفت.

حفاری در مرکز تپه

حفاری در مرکز تپه یا شهر باستانی که محل سکونت حاکم یا سلطان بود صورت گرفته است زیرا یک عدد تیغه مفرغی با خط میخی بابلی در قسمت شرقی تپه در طبقه اول بدست آمده که روی آن نوشته «کاخ دای» که کلمه دای آخر نام صاحب کاخ است. گویا قسمت غربی مرکز کارهای اداری و صنعتی و قسمت شرقی محل سکونت بوده است. ساکنان در طبقه اول دو کوره سفالگری احداث کرده اند که در نوع خود قابل توجه است.

اشیاء یافت شده در تپه

در کف یکی از اتاقها تعدادی لوح گلی با خط میخی بابلی بدست آمده تعدادی از آنها حرارت دیده و تعدادی هم خام بودند. در اتاق مذکور مجسمه سفالی حیوانی شبیه گرگ به طول 4 سانتیمتر و مجسمه سفالین کوچک دیگری احتمالاً « الهه کریشنا » به طول 7 سانتیمتر و یک پیکان مفرغی به طول 6 سانتیمتر پیدا شده یک آویز طلا به نقش خورشید و یک مهر استوانه ای با 3 ردیف خط میخی بابلی مربوط به هزاره دوم ق.م پیدا شده که بر روی آن نقش زنی با لباس چین دار بلند و کلاه مدور که در برابر یکی از خدایان ایستاده و خدای مزبور دارای لباس بلند و بر روی چهار پایه نشسته است. متن نوشته مهر چنین است: «سامی توم دختر تالری خدمتگزار خدای اداد»

آثار آتش سوزی در تپه

آثار سوختگی سراسری در روی تپه هویداست، که باید ناشی از حملات آشوریان باشد . گویا شهر خالی از سکنه و مردم بوده و در زمان حملات آشوریان احتمالاً از حمله آگاه بوده اند.

شباهت با دیگر تمدن ها

اشیاء بدست آمده با اشیاء شوش شباهت فراوان دارد و ظروف سفالین با سفالهای لرستان متعلق به قوم کاسی مقایسه می شود. در کل تمدن چغاگاوانه با در نظر گرفتن جوانب مختلف با تمدن عیلام گرایش بیشتری دارد که نمونه آن کشف چند مجسمه عیلامی (الهه کریشنا)، دلیل بر این مدعاست..

جستارهای وابسته

• فهرست آثار ملی ایران
• سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری