لهجه فارسی کرمانشاهی

لهجه فارسی کرمانشاهی لهجه‌ای از زبان فارسی است که ویژهٔ شهر کرمانشاه است. این لهجه از نظر داشتن ضرب المثل غنی است و واژگان کردی دگرگون شده با پرداخت در جمله های فارسی کرمانشاهی نیز در آن دیده می‌شود. لهجه فارسی کرمانشاهی خاص این دیار است این لهجه‌ درای قدمتی 200 ساله است.

چگونگی رایج شدن زبان فارسی در کرمانشاه

با تشكيل حكومت قاجار در ايران و شكل گيري سازمانهاي اداري و حكومتي در آن زمان و وجود امارتهاي حكومتي نوادگان آنها در نقاط مختلف كشور و رسمي بودن زبان فارسي و سخن گفتن باسوادان (كارمندان و طيف حاكم) به زبان فارسي و عدم آشنايي آنان با زبانهاي محلي، كافي بود تا مردم براي ارتباط برقرار كردن با آنان به زبان فارسي نيازپيداكنند با توجه‌به‌وجود قشر بازاري و بيسواد در ميان مردم و عدم آشنايي آنان با زبان فارسي در بيشتر اوقات آنان با مشكل پائين بودن دايره‌واژگان فارسي روبه‌رو مي شدند و براي جبران آن واژگاني از زبان كردي را در سخن خود مي آوردند بدين گونه‌شخص ديگري اين واژه‌را از يكي ميشنيد و به‌گمان آنكه‌واژه‌اي فارسي است آنرا در مكالمات خود به‌كار مي برد و بدين گونه‌در بين مردم كرمانشاه زبان فارسي رايج شد گونه اي فارسي كه واژگان كردي موجود در آن كم نيست.

نمونه‌هایی از اصطلاح های خاص لهجه

لهجه کرمانشاهی	تلفظ	فارسی معیار
سی کو	Sey ko	نگاه کن
بشیوانش	Beshiwânesh	به همش بریز
می‌تانم	Mitânam	می‌توانم
برِی چِه	Berey Che	برای چه؟
چیجو	Chijoo	چه جور ?
وَخی دیه	Vakhi Diya	برخیز دیگر!
کُره ولمان بوکو	Welemân Boko	عزیز جان، ولمان کن!
بشش بوگو	Beshesh Bugu	بهش بگو
نشتم	neshtam	نشستم
وخیزادم	vakhizâdam	بلند شدم
بری چه	berey che	چرا؟ برای چه؟
تن علی	Tone ali	تو را به علی قسم
وِی میسی	Vey Missi	می‌ایستی؟ می‌مانی؟
غیری	Gheyri	مقداری؛ تعدادی (واحد شمارش نامعلوم)
کُره گرفدیدمان بنه قن؟	Kora Gereftidemân Bana Qan	عزیزم، ما را نخ درون نبات گرفته‌ای؟ (انگاشته‌ای؟)! (ما را دست انداخته‌ای؟)
کُره گرفدیدمان دستگاه؟	Kora Gereftidemân Dastgâh	عزیزم، آیا ما را سرکار گذاشته‌ای؟
کُره بذارمان!	Kora Bezareman	ما را رها کن، ما را بهل
هشتمش	hash temesh	گذاشتمش

ویژگی تلفظ

در لهجه پارسی کرمانشاهی در بسیاری از موارد واژه‌ها به همان صورت که در زبان پارسی نوشته می‌شوند، خوانده می‌شوند :

• نان --> نان
• خانه --> خانه

علامت‌های اسم معرفه

با اضافه کردن "َ-گه" به اسم

• مداد َ گهَ (Medâdaga) --> همان مداد
• مرد َ گهَ (Mardaga)--> همان مرد

استفاده از واژگان کردی

اساس واژگان پارسی کرمانشاهی واژگان پارسی است که مقداری از واژه‌های زبان کردی (و لری) با تغییر و تحول به شکلی جدید به آن افزوده شده‌اند.

• سیل (Seyl) --> نگاه
• گله (Gela) --> دانه

فعل

ماضی بعید

روش ساختن ماضی بعید در پارسی کرمانشاهی به این صورت است. بن ماضی + اُوْد (Owd) + شناسه شخصی گذشته

• رفتُوْدَم (Raftowdam) --> رفته بودم
• دیدُوْدی (Didowdi) --> دیده بودی

تلفظ "و"

در تمامی موارد حرف "و" به صورت (W) و با غنچه کردن لب‌ها ادا می‌شود؛ بر خلاف «و» پارسی (V) که با برخورد دندان‌های بالا به لب پایینی ادا می‌شود.

• نود (Nawwad)