لهجه فارسی کرمانشاهی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

لهجه فارسی کرمانشاهی لهجه ای از زبان فارسی است که ویژهٔ شهر کرمانشاه است.[۱][۲] این لهجه از نظر داشتن ضرب المثل غنی است و واژگان کردی دگرگون شده با پرداخت در جمله های فارسی کرمانشاهی نیز در آن دیده می‌شود.علی لیمویی باور دارد که لهجه فارسی کرمانشاهی قدمتی نزدیک به ۲۰۰ سال دارد.[۳] تفاوت های آوایی، واژگانی و ساختواژی میان فارسی کرمانشاهی و فارسی معیار، به سبب تأثیر کردی کرمانشاهی پدید آمده است.[۴][۵] واژگان کردی با پرداخت ها و سایش هایی دگرگون شده و در جمله های فارسی کرمانشاهی جای می گیرد و به کار می رود.[۶]

ویژگی تلفظ[ویرایش]

در لهجه فارسی کرمانشاهی در بسیاری از موارد واژه‌ها به همان صورت که در زبان فارسی نوشته می‌شوند، خوانده می‌شوند :

  • نان --> نان
  • خانه --> خانه

علامت‌های اسم معرفه[ویرایش]

با اضافه کردن "َ-گه" به اسم

  • مداد َ گهَ (Medâdaga) --> همان مداد
  • مرد َ گهَ (Mardaga)--> همان مرد

استفاده از واژگان کردی[ویرایش]

اساس واژگان فارسی کرمانشاهی واژگان فارسی است که مقداری از واژه‌های زبان کردی با تغییر و تحول به شکلی جدید به آن افزوده شده‌اند.

  • سَیر(Sayr) --> نگاه
  • گله (Gela) --> دانه

فعل[ویرایش]

ماضی بعید[ویرایش]

روش ساختن ماضی بعید در فارسی کرمانشاهی به این صورت است.[۷] بن ماضی + اُوْد (Owd) + شناسه شخصی گذشته

  • رفتُوْدَم (Raftowdam) --> رفته بودم
  • دیدُوْدی (Didowdi) --> دیده بودی

تلفظ "و"[ویرایش]

در تمامی موارد حرف "و" به صورت (W) و با غنچه کردن لب‌ها ادا می‌شود؛ بر خلاف «و» پارسی (V) که با برخورد دندان‌های بالا به لب پایینی ادا می‌شود.

  • نود (Nawwad)

نمونه‌[ویرایش]

لهجه کرمانشاهی تلفظ فارسی معیار
سی کو Sey ko نگاه کن
بشیوانش Beshiwânesh به همش بریز
کُره ولمان بوکو Welemân Boko عزیز جان، ولمان کن!
نشتم neshtam نشستم
تن علی Tone ali تو را به علی قسم
غیری Gheyri مقداری؛ تعدادی (واحد شمارش نامعلوم)
کُره گرفدیدمان بنه قن؟ Kora Gereftidemân Bana Qan عزیزم، ما را نخ درون نبات گرفته‌ای؟ (انگاشته‌ای؟)! (ما را دست انداخته‌ای؟)
هشتمش hash temesh گذاشتمش

پانویس[ویرایش]

  1. ناتل خانلری، پرویز. تاریخ زبان فارسی
  2. «مرگ لهجه ها». روزنامۀ ابتکار، ۶ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۰. 
  3. لیمویی، علی (1389). واژه‌نامک (واژه‌نامه‌ی فارسی کرمانشاهی). کرمانشاه: باغ نی.
  4. بهجو، زهره ، فعل در فارسی کرمانشاهی در مجموعه مقالات نخستین هم اندیشی گویش شناسی ایران، 9 تا 11 اردیبهشت 1380، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نشر آثار، چاپ اول: 1381، ص61.
  5. بهجو، زهره ، فعل در فارسی کرمانشاهی در مجموعه مقالات نخستین هم اندیشی گویش شناسی ایران، ۹ تا ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۰، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نشر آثار، چاپ اول: ۱۳۸۱، ص62.
  6. بهجو، زهره ، فعل در فارسی کرمانشاهی در مجموعه مقالات نخستین هم اندیشی گویش شناسی ایران، 9 تا 11 اردیبهشت 1380، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نشر آثار، چاپ اول: 1381، ص63.
  7. رنجبر، وحید (1388). دستور زبان کردی کرمانشاهی. کرمانشاه: طاق‌بستان ص 67