سنقر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
برای پرنده‌ای به همین نام سنقر (پرنده) را ببینید.
سنقر
سنقر و کلیایی
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان کرمانشاه
شهرستان سنقر
بخش مرکزی
سال شهرشدن ۱۳۰۹[۱]
مردم
جمعیت ۴۴٬۹۵۴[۲]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱٬۶۸۱[۳]
اطلاعات شهری
شهردار صادقی
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۳۸۴۲۲

سُنقُر و کلیایی یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران است. این شهر در ۸۵ کیلومتری شمال شرقی شهر کرمانشاه و در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۳۶ دقیقه شرقی و عرض ۳۴ درجه و ۴۷ دقیقه شمالی واقع شده‌است که ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۶۸۱ متر است.

وجه تسمیه[ویرایش]

سنقر کلمهٔ ای ترکی است که به نام نوعی پرنده شکاری است و به‌تنهایی یا در ترکیبات مختلف در نام شهرها و روستاهای متعدد وجود دارد؛ به عنوان مثال روستای سنقر واقع در دهستان میان‌کوه بخش چاپشلو در شهرستان درگز و سنقرآباد که نام روستاهایی در اطراف کرج، باخرز و کندوان است. و نیز روستای سنقرآباد که در چندکیلومتری اطراف شهر بیستون و در مسیر جادهٔ بیستون به سنقر می‌باشد.[۴] وکلیایی منطقه کرد نشین اطراف سنقر می‌باشد که در اوستای زرتشت از ایشان یاد شده است وبه گویش کردی کلیایی که به سورانی نزدیک است صحبت می‌کنند

زبان[ویرایش]

زبان ترک‌های سنقر، ترکی آذربایجانی با لهجه سنقری است[۵] که به سبب وضعیت زندگی مردم اختلاط زیادی با زبان فارسی و کردی پیدا کرده‌است. کردهای منطقه به گویش کردی کلیائی سخن می‌گویند که از شاخه‌های گویش کردی جنوبی است. این گویش در میان گویش‌های کردی جنوبی نزدیکی بسیاری با گویش کردی قروه وکامیاران و نیز کردی بخش بیلوار از توابع کرمانشاه را نشان می‌دهد. تفاوت عمدهٔ این گویش با کردی سورانی که این دو را از هم متمایز می‌کند، ارگاتیو نبودن کردی کلیائی است که آن را در گروه گویش‌های کردی جنوبی قرار می‌دهد. این گویش همچنین با گویش کردی گروسی نیز شباهت بسیاری دارد.

تاریخ[ویرایش]

در دوره صفویه اسدآباد جزء منطقه سنقر شمرده می‌شده‌است. در زمان شاه عباس صفوی، فرماندار سنقر عثمانیان را از مرز بیرون راند. در دوره افشاریه و زندیه سران ایل کلیایی که خود را از اعقاب صفی خان از خانهای دوره صفوی می‌دانند به حکومت سنقر منصوب بوده‌اند. و از نام قسمت کردنشین این ناحیه از اسم ایل کلیایی ماخوذ و به کلیایی معروف شد. مردم کلیایی اصالتاً از ایل کلهر ایوان‌غرب «هفت مالهٔ بانه سیری ئه یوان» می‌باشند که در سده‌های اخیر به این منطقه آمده‌اند و دلیل محکم تر بر این مدعا، تشکیل حکومت کلهر و سنقر در زمان صفویه در این منطقه می‌باشد. چون دو قسمت سنقر و کلیایی شهرستان را تشکیل دادند این شهرستان سنقر و کلیایی نامیده شد.
البته بخش دیگری از روستاهای این شهرستان در عنوان دهستان فیله کری تقسیم بندی شده‌اند. روستاهای این شهرستان از نظر قدمت باستان‌شناسی بسیار غنی می‌باشند. یکی از مهمترین آثار باستانی کمتر مورد توجه قرار گرفتهٔ این شهرستان کو مادیان کوه می‌باشد. این کوه دارای عجایب خاص خود می‌باشد که از جمله می‌توان به یک چشمهٔ دایمی در بالای کوه و حدود پنج متر پایین‌تر از خط الراًس جغرافیایی این کوه اشاره کرد. در اطراف این چشمه آثار یک قلعهٔ قدیم و حمام به چشم می‌خورد. دورتادور قلهٔ این کوه دارای سنگر بندی و دیوارکشی می‌باشد. به گفتهٔ ساکنان محلی مردم این شهرستان از حمله مغول به این کوه پناه برده و ماه‌ها در برابر حملهٔ ترک‌تازی‌های چنگیز خان مغول مقاومت کرده‌اند که این گفته‌ها با آثار به جا مانده همخوانی دارد. البته شایع است که ترک‌های سنقر یادگاران بایسنقر از نوادگان چنگیز می‌باشند. همچنین در واپسین روزهای جنگ جهانی دوم جمعی از سربازان فراری آلمانی به این کوه پناه برده‌اند و به گفتهٔ ساکنان محلی نظامیان تعقیب‌کننده آلمانی‌ها در دامنهٔ کوه با توپخانه کوه و پناه جویان آن را به توپ بسته‌اند که آثار سنگرهای توپخانه‌های مذکور در ناحیه‌ای به نام بانتخت (به معنی بالای تخت) در شمال روستای سهنله هنوز برجا می‌باشد. دیگر شگفتی این کوه آثار بجا مانده از یک آتشکده و یا معبد و مربوط به دوران هخامنشیان می‌باشد که دلیل ان وجود خشت‌های گلی بسیار بزرگ دیوارها و خاکستر سیاه کف این معبد است که در آخرین دستبرد دزدان آثار باستانی آشکار شده بودند. آثار باستانی بسیار زیادی از این کوه به تاراج رفته و شاهدانی وجود دارند که سکه‌های نقره‌ای با علامت هخامنشیان، گورهای جنینی، سکه‌هایی با خط کوفی و همچنین استخوانهایی مربوط به انسانهای ناندرتال (جمجمه‌های بسیار بسیار بزرگ و استخوان ساق پا (تیبیا) (با طولی حدود یک متر و نیم) پیدا شده در این کوه را به چشم خود دیده‌اند. همچنین شاهدان مجموعه‌داران انگلیسی‌ای را به خاطر دارند که درجستجوی این آثار قبل از انقلاب به روستای سهنله مراجعه و با اشتیاق فراوان ساکنان را ترغیب به راهنمایی و کمک جهت یافتن عتیقه‌های بیشتر می‌نمودند. در این کوه غارهای متعددی و جود دارد که عمده آثار باستانی و استخوان‌های ناندرتال ذکر شده در آنها پیدا شده است؛ ولی تماماً به تاراج رفته‌اند. خوشبختانه اکنون این کوه تحت حفاظت می‌باشد و با راه‌سازی جهت تأسیسات مخابرات به آسانی و با اتومبیل قابل دسترسی است. منظرهٔ زیبای گندمزارها، روستاهی اطراف و آثار سنگربندی‌های قدیمی و آب بسیار خنک و گوارای چشمهٔ این کوه و گل‌های لالهٔ واژگون (در خرداد ماه) و تنوع بسیار زیاد فسیل‌های دریایی و سنگ آهن پراکنده در جای‌جای کوه ارزش بارها و بارها دیدن و سفر کردن را دارد. سرمای شدید و وزش باد بسیار سهمگین در بالای این کوه دیدن از آن را به فصول گرم سال محدود کرده‌است.

جغرافیا[ویرایش]

شهرستان سنقر و کلیایی در جلگه همواری واقع شده و اطراف آن را رودخانه، سبزه زار، باغات و بیشه‌زار و کوه‌های دالاخانی (به معنی آشیانه عقاب‌ها) مادیان کوه؛، کمر زرد، بوسوار، زن مرد و.... فراگرفته است که تا اواخر تابستان از برف زمستانی پوشیده است.

این شهرستان از مناطق، سراب، فعله گری، کلیایی، کیونانات و فارسینج تشکیل شده‌است.

از روستاهای آن سطر، باوله، فارسینج، گردکانه، حسین اباد، شمسک، قوریچای، تپه‌رش و غیره می‌توان نام برد.

تقسیمات کشوری[ویرایش]

  • بخش مرکزی
    • دهستان آب باریک
    • دهستان باوله
    • دهستان هزارخانی
    • دهستان سراب
    • دهستان گاورود
    • دهستان زیوه
    • دهستان پارسینه (فارسینج)
  • بخش کلیائی ده الیاس
    • دهستان آگاهان
    • دهستان سطر
    • دهستان کونات
    • دهستان سهنله

شهرها: سنقر

شهرها: سطر


اماکن دیدنی[ویرایش]

بقعه تاریخی مالک، امامزاده احمد، سراب (سراب گزنهله)، کوه دالا خانی که در تمام فصول پذیرای کوهنوردان حرفه‌ای و عموم مردم می‌باشد، منطقهٔ خان امیران در جنوب سنقر (روبروی روستای زنگنه) که مشتمل بر بقایای روستای قدیمی خان امیران و نیز چشمهٔ خروشان آن در دامنهٔ کوه می‌باشد وهمچنین غارآهکی در دامنهٔ کوه دالاخانی که اخیراً کشف شده و با عمق دسترسی به اندازهٔ ۱۵۰متر که به می‌توان آن را جزو ۵ غارعمودی ایران به شمار آورد[نیازمند منبع]، از مهمترین گردشگاه‌ها و جاذبه‌های سنقر به شمار می‌آیند. شایان ذکر است که در اطراف سنقر چشمه‌های آب سرد فروانی وجود داردکه چشمهٔ شامکه (کینی شامکه) که در حوالی دهستان زیوه از مهم‌ترین آنها به شمار می‌آید.

مشاهیر سنقر[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در امرداد ۱۳۹۲. 
  2. «جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰». مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۴. 
  3. «پایگاه جستجوی نامهای جغرافیایی». سازمان نقشه‌برداری کشور. بازبینی‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۴. 
  4. هفته‌نامهٔ سینا، سال هفتم، ش.۱۶۴-۱۳۸۷
  5. Michael Knüppel. TURKIC LANGUAGES OF PERSIA: AN OVERVIEW. In Encyclopædia Iranica. Bibliotheca Persica Press, April 15, 2010. Retrieved July 26, 2013. 

منابع[ویرایش]

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳.
جستجو در ویکی‌واژه معنای واژهٔ «سنقر» را در ویکی‌واژه ببینید.