اسلام‌آباد غرب

برای دیگر کاربردها، اسلام‌آباد (ابهام‌زدایی) را ببینید.

اسلام‌آباد غرب شاه آباد
اسلام‌آباد غرب °۴۶٫۵۲۷۷۸شرقی °۳۴٫۱۱۱۳۹شمالی / ۴۶٫۵۲۷۷۸;۳۴٫۱۱۱۳۹
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	کرمانشاه
شهرستان	[[شهرستان اسلام‌آباد غرب سایت شهرستان:اسلام آبادنیوز|اسلام‌آباد غرب سایت شهرستان:اسلام آبادنیوز]]
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	ئاروینیاوا، هارون‌آباد، شاه‌آباد
مردم
جمعیت	۸۹٬۴۳۰ نفر
زبان‌ گفتاری	کردی کلهری
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت	۴٫۲ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا	۱۳۳۵ متر از سطح دریا

اسلام‌آباد غرب یکی از شهرهای استان کرمانشاه و غرب ایران است. شهرستان اسلام آبادغرب دومین شهرستان استان کرمانشاه از نظر وسعت و جمعیت می‌باشد.

نام

شهر اسلام آباد در گذشته روستایی به نام هارون آباد بود و یکی از آبادی‌های بخش باوندپور محسوب می‌شد. در سال ۱۳۱۴ نام آن به شاه آباد تغییر یافت و پس از انقلاب ۵۷، اسلام آباد نامیده شد. در حال حاضر شهرستان اسلام آباد غرب بعد از شهرستان کرمانشاه بزرگترین شهرستان استان می باشد

پیشینه تاریخی

اسلام آبادغرب دارای تاریخی بسیار کهن می‌باشد که اسناد و منابع بسیاری این قدمت را ثابت می‌کنند. که یکی از این ادله نام ئاروینیاوا می‌باشد که به اشتباه «هارون آباد» خوانده می‌شود. طبق نوشته‌های عمادالدین دولتشاهی در «کوههای ناشناخته اوستا» این نام زمانی بر این شهر نهاده شده که سرداری به نام «سولوسونو» در این شهر زندانی بوده و پس از رهایی از زندان دست به عمران این شهر زده و نام او به افتخار خدماتش بر این شهر می‌ماند. دولتشاهی اشاره دارد لقب این سردار «ئاروینیا» بوده. همچنین منبع دیگری که به این مطلب اشاره دارد و بسیار از نظر محققان و تاریخدانان حائز اهمیت است کتیبه‌های آشوری است. که در آنها به نقل از کتاب تاریخ ماد اشاره به شهری دارد به همین نام«ئاروینایاوا» که محل آن را جنوب شهر تاریخی الی پی (حوالی کرماشان کنونی در شرق کردستان) خبر داده و به اهمیتش در آن زمان اشاره می‌کند.

همانگونه که در بالا نیز اشاره شد قدمت نام این شهر در الواح و سنگ نوشته‌های آشوری آمده اما دلایل زیاد دیگری برای اثبات این قدمت نیز وجود دارد مثلا «تپه چقاگاوانه» در مرکز این شهر که به گفته باستان شناسان و طبق اعلام میراث فرهنگی قدمت لایه‌های مکشوفه آن به حداقل هشت هزار سال پیش بر می‌گردد. از مهم ترین آثاری که از این تپه بدست آمده لوحه‌های گلی این تپه باستانی می‌باشد. الواح گلی طی کاوشهای شادروان محمود کردوانی در تپه باستانی چغاگاوانه در سال ۱۳۴۹ خورشیدی کشف و به موزه ملی ایران منتقل شد. این مجموعه چهار هزار ساله به تازگی توسط کامیار عبدی بازنگری و مطالعه شده و نتایج آن به همراه ترجمه الواح توسط گری بکمن، متخصص زبان‌های باستانی منتشر شده‌است. طبق اظهار باستانشناسان این مجموعه شامل ۵۶ لوح گلی نسبتا سالم و ۲۸ قطعه شکسته‌است که به (خط میخی) نوشته شده و مربوط به دوره بابل قدیم (حدود ۳۸۰۰سال پیش) است. این مجموعه ارزشمند پس از ۳۰سال فراموشی، در جریان کاوش‌های جدید در منطقه چغاگاوانه در سال‌های ۷۶تا ۷۹مجددا مورد بازنگری و مطالعه قرار گرفت. موضوع بیشتر این نامه‌ها مرتبط با کشاورزی و دامداری از جمله ارسال یا دریافت محموله‌هایی چون جو، روغن و پارچه محاسبه کار انجام شده توسط کارگزاران و حیوانات بارکش است. همچنین در این گل نبشته‌ها نام اشخاص زیادی دیده می‌شود که بسیاری از آنان زنانی هستند که در کارگاه‌های پارچه بافی مشغول فعالیت بوده‌اند. علاوه بر گل نبشته‌ها، به همراه این بایگانی یک مهر استوانه‌ای با نقش یک نیایشگر در مقابل رب النوعی دیده می‌شود که بر تخت نشسته و عصای سلطنتی به شکل دو رعد در دست گرفته‌است. متن میخی روی این مهر اطلاعات مهمی را در زمینه نقوش آن در اختیار باستان شناسان قرار می‌دهد که از جمله آنها می‌توان به شمی توم، دختر نوری ری، خدمتگزار خدای رعداشاره کرد. تپه باستانی چغاگاوانه حاوی بقایای سکونت انسان از حدود هشت هزار سال پیش تاکنون است.

در دوران پس از اسلام می‌توان به ورود کریم خان به اسلام آباد و پیشواز علی خان ایوانی خان وقت کلهر و ازدواج دخترش شاه پسند(قدم خیر)با کریم خان اشاره کرد که نشان از از اهمیت استراتژیک اسلام آباد دارد.که این مکان هنوز با نام چشمه شاه‌پسند (تیه‌نی شاپسن)در نزدیکی اسلام آباد قرار دارد.

نژاد، طوایف و زبان

نژاد ساکنین شهر کرد و از ایل کلهر می‌باشد. تمامی ساکنین شهر به زبان کردی سخن می‌گویند. البته در ترکیب جمعیتی شهر از طوایف دیگری چون: گوران، زنگنه، سنجابی و... زندگی می‌کنند که کمتر از 10% جمعیت شهر را شامل می‌شوند و اکثریت قریب به اتفاق جمعیت شهر از تیره و طایفه‌های مختلف ایل کلهرند.از ساکنان اصلی این شهرستان می توان به طایفه های: منصوری یامسیوری، نوادگان خانمنصور کلهر، مومه ای، قوچمی، قلخانی، باسکله ای، زینلخانی، رجب (چالاوبکر) و ....که از ایل کلهر ایوان غرب و بیشتر از هفت ماله بان سیری می باشند، که از گذشته های دور در این ناحیه حضور دارند .زبان تمامی ساکنین شهر کردی است و به گویش و لهجه‌های مختلف آن صحبت می‌کنند. همانگونه که اشاره شد غالب جمعیت شهر کلهرند و بالطبع با گویش کلهری صحبت می‌کنند، اما با توجه به وجود طوایف دیگر که به آنها اشاره شد اقلیتی از مردم شهر به لهجه‌های دیگر این گویش چون گورانی و... که از لهجه‌های کردی کلهری محسوب می‌شوند سخن می‌گویند.

دین و آئین

اکثر مردمان شهر مسلمان و بر آئین شیعه اثنی عشری اند. اما اقلیتی از شهر نیز پیرو آئین یا دین یارسان می‌باشند که عموما جزء طوایف گوران، قلخانی و سنجابی می‌باشند و همچنین برخی از ساکنان اهل سنت و تعداد انگشت شماری نیز یهودی و مسیحی می‌باشند.

نام‌های دیگر این شهر

همانگونه که اشاره شد قدیمی ترین نامی که بر این شهر بوده همان «ئاروینیاوا» می‌باشد که هم اکنون نیز بزرگان و ریش سفیدان شهر و منطقه آن را با همان نام می‌خوانند. اما این شهر با توجه به اسقرار حکومت‌های مختلف در این شهر و کلا منطقه در دوران مختلف تاریخی نامهای دیگری را نیز تجربه کرده و بر خود داشته که هیچگاه ماندگار نبوده و تنها از طرف حاکمان بر آن گذاشته شده و مورد اقبال مردم نبوده. از جمله این نامها می‌توان به «مَنَلی» یا «ری مَنَلی» در اوایل اسلام، «زیدیه» در دوران خلافت عباسیان، «شاه آبادغرب» (به کردی = شاباد)، در دوران قاجار یعنی زمان حکومت ناصرالدین شاه، «اسلام آبادغرب» پس از انقلاب ۱۳۵۷ اشاره کرد.

منبع

‎