پارینه‌سنگی

دوران پارینه سنگی یا پالئولیتیک، ریشهٔ یونانی دارد و از (Paleo) به معنی پارینه یا قدیمی و (Litoth) به معنی سنگ گرفته شده است. این دوره نخستسن، ابتدایی‌ترین و طولانی‌ترین مرحله زندگی انسان است؛ از دو میلیون و پانصد هزار تا هژده هزار سال پیش را در بر می گیرد و 99% از تاریخ تکنولوژیکی زندگی انسان را در بر می گیرد. در این دوره روند تکامل فکری، جسمی، فرهنگی و تکنولوژیکی انسان شکل می گیرد. اولین ابزارها به دست گونه‌های نخستین انسانی به وسیله سنگ در این دوره ساخته می‌شود. مکان آن نیز شرق آفریقا در اتیوپی، کنیا، تانزانیا به ویژه ناحیه الدوایی(Olduvai) و در آسیا اندونزی است.

این دوران خود به سه زیر دوره تقسیم می گردد:

• دوره پارینه سنگی زیرین یا قدیم (Lower or Old Paleolithic) که ازحدود دومیلون و پانصد هزار سال پیش شروع و تا یکصد هزار سال قبل ادامه پیدا می کند. در این دوره ابتدا گونهٔ انسانی استرالوپیته کوس (Australopithecus) در دو زیر گونه روبوسبوس (Robustus) و آفرکانوس (Africanus) پدیدار می شود. گونه آفرکانوس با توجه به توانایی در ساخت ابزار هومو هابیلیز (Homo Habilis) یا انسان ماهر نیز نامیده می‌شود که در چاد، جنوب آفریقا، تانزانیا (گاروزی و اولدوای Olduvai) می زیسته است . ابزار که گونه آفریکانوس ساخته است الدوان (Oldowan) نامیده می شود؛ چون نخستسن بار از ناحیه اولدوای تانزانیا به دست آمده است و فقط تبرهای دستی بوده. دومین گونه انسانی که در این دوره پدیدار می شود؛ هومو اراکتوس (Homo Erectus) نام دارد که به معنی انسان راست‌قامت است. این گونه از یک و نیم میلیون تا پانطد هزار سال پیش می زیسته است، از آتش استفاده می کرده است و ابزار ساز بوده و ابزار هایی که به کار برده است آشولین (Acheulean)؛ و لوالوازین (Levalloasien) نام دارد. انسان جاوه و انسان پکن از مشهورترین گونه‌های هومو اراکتوس هستند.

• دوره پارینه سنگی میانی (Middle Paleolithic) از حدود یکصد هزار سال قبل شروع و تا چهل هزار سال پیش ادامه داشته است. انسان نئاندرتال (Neandertal) در این دوره ظهور می کند؛ هر چند که در گذشته گونه مستقلی به شمار می آمد، امروزه از زیر گونه‌های انسان ساپینس (Homospiens) یا انسان هوشمند به شمار می آید و هومو ساپینس نئاندرتالنزیس (Homospiens Neandertalenisis) نامیده می شود. در این دوره سنت ابزارسازی موسترین (Mousterien) پدیدار می‌شود که از ابزارهای پیشین پیشرفته تر است و شامل تراشه‌های سنگی، رنده ها، قلم ها، مته ها، چاقوهای دسته دار و انواع تبر بوده است. در این دوره آیین تدفین وجود داشته است. انسان نئاندرتال به همراه متوفی ابزار، گُل و گِل اخرا دفن می کرده است.

• دوره پارینه سنگی جدید از حدود چهل هزار سال پیش شروع و در هژده هزار سال پیش پایان می گیرد. در این دوره انسان نئاندرتال از بین می رود و انسان هومو ساپینس ساپینس (Homosapiens Sapiens) انسان هوشمند هوشمند که به انسان کرومانیون (Cromangnon) نیز مشهور است پدیدار می گردد. ابزارها شکل تکامل یافته تری پیدا می کنند و تخصصی تر می‌شود و سنت ابزار سازی تیغه ای یا میکرولیت (Microlith) آغاز می شود. سنت ابزار سازی سلوترین (Sloutrean) و بورین(Burin) در اروپا و سنت ابزار سازی برادوستی (Baradousti) در زاگرس و خاور میانه از این جمله است.

• بعد از دوره پارینه سنگی، دوره میان سنگی (Mesolithic) شروع می گیرد که دوره فرا پارینه سنگی (Epipaleolithic) نیز نامیده می شود.از هژده هزار سال پیش اغاز و تا دوازده هزار سال پیش ادامه داشته است. .

تقسیم بندی ارائه شده برای هر کدام از این دوره‌ها بر اساس پیشرفت هایی است که در نوع ساخت ابزارعای سنگی به وجود آمده است.

منابع

Clark, Grahame. World Prehistory in New Perspective, Cambridge University Press, 1977.

Haviland, William. Anthropology, New York; Rinehard and Winston Press, 1985.

عسکری خانقاه، اصفر و محمد شریف کمالی. انسانشناسی عمومی، تهران؛ انتشارات سمت، 1378.

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ پارینه‌سنگی موجود است.