آستانه اشرفیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۷°۱۶′ شمالی ۴۹°۵۹′ شرقی / ۳۷.۲۷° شمالی ۴۹.۹۸° شرقی / 37.27; 49.98

آستانه اشرفیه
Jalaleddin-ashraf-Shrine-3.JPG
کشور  ایران
استان گیلان
شهرستان آستانه اشرفیه
نام(های) قدیمی کوچان
مردم
جمعیت ۴۰،۷۲۶[۱]

آستانه اشرفیه مرکز شهرستان آستانه اشرفیه در استان گیلان است.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

آستانه اشرفیه در ۳۵ کیلومتری رشت واقع است و فاصلهٔ آن تا شهر لاهیجان ۷ کیلومتر است. همچنین از شمال به بندر کیاشهر و به فاصلهٔ ۱۷ کیلومتری قراردارد. این شهر علاوه بر موقعیت جغرافیایی مناسب خاک بسیار حاصل‌خیزی نسبت به شهرهای مختلف گیلان دارد. به دلیل داشتن رود خانهٔ سفیدرود در دل خود. زیرا این رودخانهٔ با ارزش، آبرفت‌های خوبی را با خود می‌آورد. به همین دلیل باغ‌های کشاورزی در کنارهٔ سفیدرود در این شهر به وفور دیده می‌شود. یکی از مزیت‌هایی که رودخانهٔ سفید رود به این شهر می‌دهد، عدم سیلاب در این شهر است. زیرا باوجود باران‌های فراوانی که در طول زمستان و پاییز می‌بارد؛ سفیدرود آب‌ها را به سمت خود کشیده وبه دریا می‌راند. همچنین در کشور قزاقستان نیز شهری به این نام وجود دارد

دهستان[ویرایش]

دهستان‌های چهارده، کیسم ((کماچال))نیاکوه (kisom)، دهشال، دهسر، کورکاء، دهکاء از جمله دهستانهای شهرستان آستانه اشرفیه می‌باشد.[نیازمند منبع]

کشاورزی[ویرایش]

بادام زمینی، ابریشم، برنج، چای و حبوبات از مهمترین محصولات آستانه هستند که سه محصول بادام، ابریشم و برنج آستانه از شهرت جهانی برخوردار است و از مرغوبترین انواع آن است.

۹۰ درصد بادام زمینی کشور در آستانه اشرفیه تولید می‌شود.در حالی که در ایران بادام زمینی فقط به صورت آجیل استفاده می شود در کشورهای پیشرفته از این محصول برای تولید حدود ۲۰۰ محصول آرایشی ، بهداشتی و غذایی استفاده می شود. مصرف بادام زمینی برای پیشگیری از بیماری های قلبی – عروقی – سرطان و آلزایمر بسیار مؤثر است.

وجه تسمیه[ویرایش]

این شهر در گذشته کوچان نامیده می‌شد. کوچان یعنی محل زندگی کوچ‌ها. کوچ از ساکنان قدیمی گیلان به شمار می‌روند و در بسیاری از متون باستانی نامشان با بلوچ‌ها آمده. بلوچ‌ها در قرن‌های دوم و سوم هجری از گیلان کوچیده و به جنوب شرقی ایران رفتند و کوچ‌ها به منطقه جلگه‌ای و دو سوی سپیدرود آمدند و گروهی در کوچسفهان امروز و گروهی دیگر در آستانه امروز یا کوچان پیشین ساکن شدند و نام خود را بر این دو ناحیه نهادند.[نیازمند منبع] و پس از تدفین پیکر سید جلال‌الدین اشرف که نوشته‌اند پسر موسی کاظم بوده در این شهر، نام آن به آستانه اشرفیه تبدیل شد.

اماکن شاخص[ویرایش]

دکتر محمد معین، استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی و پدیدآورنده فرهنگ معین از مشاهیر آستانه اشرفیه است.[۲]

آرامگاه محمد معین[ویرایش]

آرامگاه محمد معین، گردآورنده فرهنگ فارسی معین ، ادیب و لغت‌شناس ایرانی در این شهر در کنار حشمت‌رود قرار دارد.

ساحل و بازار[ویرایش]

از مکان‌های تفریحی آن پارک ساحلی و مناظر زیبای حاشیهٔ رودخانهٔ سفید رود است. دوشنبه بازار و پنچشنبه بازار این شهر مکانی مناسب برای اجتماع مردم و خرید مایحتاج هفته است و از شهرها و روستاهای همجوار در این روز به این مکان می ایند. در گذشته روزهای بازار این شهر فقط پنجشنبه بود اما پس از ورود محمد رضا شاه پهلوی به دستور وی دوشنبه نیز روز بازار این شهر شد.

پل خشتي نياكو نماد هنر معماري و توانمندي گيلانيان[ویرایش]

اين پل كه قدمت آن به قرن هشتم هجري بر مي گردد در گذشته بر سر راه رشت به لاهيجان در روستاي نياكو واقع شده بود .

پل خشتي كه در اصطلاح محلّي « خشت پل » گفته مي شود 50 متر طول و 5 متر و 80 سانتيمتر عرض دارد .

در دو طرف پل جان پناهي به عرض 27 سانتي متر و ارتفاع 60 سانتي متر قرار دارد .

سنگ فرش كف پل با 470 سانتي متر قطر استحكام بسيار زيادي دارد به طوري كه پس از سالها عبور انسانها و وسايل نقليه قديمي و جديد هنوز پا بر جاست . بلندي طاق اصلي پل خشتي نياكو تا سطح آب 6 متر است كه 2 طاق كوچكتر در دو طرف اين دهانه استحكام پل را بيشتر مي كند .

اين پل كه در فهرست آثار ملّي ايران ثبت شده است پس از ساخته شدن جاده ارتباطي جديد رشت به لاهيجان از مسير اصلي خارج شده است و هم اكنون در داخل روستاي نياكو از توابع شهرستان آستانه اشرفيه مورد استفاده مردم اين روستا قرار مي گيرد .

با توجه به اهميت ميراث فرهنگي به نظر مي رسد بايد براي حفظ اين اثر معماري از خطر تخريب ، تلاشهاي بيشتري صورت بگيرد . [۳]

آثار تاریخی[ویرایش]

مهم‌ترین اثر تاریخی و دیدنی این شهر همان بقعه سیدجلال‌الدین اشرف است. این بنا را ظاهراً نخستین‌بار در ۳۱۱ق/۹۲۳م گوهرشاد خانم دختر کیارستم بنا نهاد و زینت کرد. به روایت نویسنده کتاب سفرنامه استرآباد و مازندران، در ۱۲۷۵ق/۱۸۵۸م هنگامی که می‌خواستند این آستانه را که خراب شده بود دیگربار بسازند به کتیبه‌ای دست یافتند که در آن نام گوهرشاد خانم را که در سال یاد شده این بنا را تعمیر کرده و ساخته، آمده بوده است.  اما این روایت را دیگر اسناد تاریخی تأئید نکرده‌اند. پس از ۱۲۷۵ق/۱۸۵۸م چندبار دیگر بنای این بقعه گرفتار سیلاب‌های سفیدرود گردید و یکسره از میان رفت. [۴]

آخرین‌بار در ۱۳۵۰ش این بقعه را که خراب شده بود به‌طور کلی تجدید بنا کرده‌اند، گنبد قدیم را از بین برده و گنبد جدیدی بر روی آن ساخته‌اند. در نقشه فعلی، مسجدی که معروف به مسجد جنب حرم است. در حد شمالی امام زاده قرار دارد. مساحت فعلی آن ۸۸/۰۴۹‘۳ مـ ۲ است که از این مقدار ۰۱۶‘۱ مترمربع آن موقوفه مدرسه جلالیه است.

در ساختمان این امامزاده سابقاً مناره‌ای نیز وجود داشته است، اما در بنای فعلی آن مناره وجود ندارد. در بازسازی نهایی ضریح جدیدی نیز برای آن ساخته و ضریح قدیم را به امامزاده آقاسیدمحمد برده‌اند.

از دیگر بناهای تاریخی این شهرستان، بقعه آقا سید محمد بن امام جعفر صادق علیه‌السلام در آستانه اشرفیه، بقعه آقاسیدحسن‌ بن امام موسی‌کاظم علیه‌السلام در دهکده سیاه کوچه آستانه، بقعه آقاسیدمحمدبن امام‌رضا علیه‌السلام در کماچال آستانه، بقعه آقاپیر مزار در نیاکوی آستانه و چندین بقعة دیگر در روستاهای این شهرستان و نیز مسجد دهشال است. [۵][۶]

دانشگاه‌ها[ویرایش]

دانشگاه مهر آستان دانشگاه مهر آستان داری رشته‌های مهندسی کامپیوتر شاخه نرم‌افزار و سخت‌افزار، مهندسی برق، مهندسی مخابرات ICT، حسابداری و مدیریت و همینطور مهندسی صنایع است که از طریق آزمون سازمان سنجش و آموزش کشور اقدام به پذیرش دانشجو می‌کند.

آموزشکده فنی امام جعفر صادق (ع)

دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستانه اشرفیه

دانشگاه پیام نور آستانه اشرفیه

تأسیسات فرهنگی و اجتماعی[ویرایش]

آستانه اشرفیه دارای مؤسسات گوناگون فرهنگی و اجتماعی است. براساس آمار موجود این شهر دارای تأسیسات برق، آبرسانی، تلفن خودکار، ۹ درمانگاه دولتی، یک بیمارستان ، یک آزمایشگاه و یک داروخانه است. تعداد پزشکان آن در کل شهرستان در حال حاضر ۶ نفر است. این شهر در مسیر راه اسفالته استان گیلان به مازندران قرار دارد و از طریق راه اسفالت با شهرهای رشت ، لاهیجان ، بندر کیاشهر ، لنگرود و بندر انزلی مرتبط است.

در این شهرستان (به استثنای بندر کیاشهر) ۷۲ مدرسه ابتدایی، ۳۰ مدرسه راهنمایی، ۱۱ دبیرستان و هنرستان و یک آموزشگاه بهورزی وجود دارد. همچنین در بندر کیاشهر یک دانشسرای تربیت معلم، تأسیس شده است. در شهر آستانه، ۲ حوزه علمیه ، یکی در مسجد جامع و دیگری در مسجد بازار قرار دارد که جمعاً در این ۲ مدرسه حدود ۶۰ طلبه به آموزش علوم دینی اشتغال دارند. در این شهر ۲ کتابخانه عمومی وجود دارد. کتابخانه فرهنگ و هنر در ۱۳۳۱ش بنیان نهاده شده و در حال حاضر ۲۷۰‘۵ جلد کتاب دارد.

تأسیسات دیگر این شهر، یک ورزشگاه، ۴ مهمانخوانه و یک مهدکودک است.

صنعت[ویرایش]

در سطح شهرستان ۴ کارگاه صنعتی وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها کارخانه تولیدی پارچه سیمین بافت است که در ۴ کیلومتری آستانه اشرفیه در روستای نازک‌سرا قرار دارد. نیز یک کارخانه پلاستیک‌سازی در جاده کمربندی آستانه و یک کارخانه فرغون‌سازی در ۳ کیلومتری جاده بندر کیاشهر قرار گرفته است. شرکت تولیدی گیلان مرغ نیز از مؤسسات با اهمیت این شهرستان است که به زودی آماده بهره‌برداری مجدد می‌گردد. همچنین در آستانه اشرفیه تعداد زیادی کارخانه چوب‌بری و برنج‌کوبی وجود دارد. در ۱۳۶۳ش در شهر آستانه، ۸۹۱‘۵ رأس گوسفند ، ۳۲۱‘۱ رأس بز و بزغاله، ۹۶۵‘۳ رأس گاو و گوساله پرورش یافته است.

آداب و رسوم[ویرایش]

چادر واوینی[ویرایش]

مدتی پس از مراسم اسباب واچینی و قبل از عقد، مادر داماد همراه با عمه داماد و چند نفر همسایه و یک نفر خیاط به خانه عروس می‌روند و چادر عقد عروس را برش داده و با نخ کوک می‌زنند. این مراسم برای اعلام نزدیکی جشن عقد و اجازه به عروس که لباس‌هایش را برای مراسم عقد آماده کند.[۷]

از دیگر آداب و رسوم قابل ذکر این شهر مراسم پنجشنبه بازار است که روزهای پنجشنبه هر هفته گروهی از روستاییان اطراف را به آن‌جا می‌کشاند. اما هنگامی که رابینو از این شهر بازدیده کرده است. در این روزها که روز مبادله کالا بین شهر و روستا بود، روستاییان برای تهیه لوازم زندگی به شهر آمد و شد داشتند. [۸][۹]

منابع[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  2. «محمد معین؛ کاوشگر واژه‌ها». بازبینی‌شده در ۷/۱۳/۲۰۱۱. 
  3. کمپین حمایت ار هویت شهر آستانه اشرفیه
  4. سفرنامه استراباد و مازندران و گیلان، به کوشش مسعود گلزاری، ج۱، ص۱۶۳، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۵ش.. 
  5. ستوده، منوچهر، ج۲، ص۱۷۹-۱۹۲، از آستارا تا استارباد، تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۱ش.. 
  6. ایرانشهر، ج۲، ص۱۳۸۹.. 
  7. پی سی آنلاین | اخبار
  8. رابینو، هـ ل، ج۱، ص۶۷، ولایات دارالمرز ایران، گیلان، ترجمه جعفر خمامی‌زاده، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۰ش.. 
  9. پاینده، محمود، ج۱، ص۲۳۲، آئین‌ها و باورداشت‌های گیل و دیلم، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۵ش.. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

عکسی از حرم سید جلال الدین اشرف