مقتدی صدر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مقتدی صدر
شناسنامه
زادروز ۱۲ اوت ۱۹۷۳(۱۹۷۳-08-۱۲) ‏(۴۳ سال)
زادگاه نجف[۱]،  عراق
خویشاوندان سرشناس چهارمین فرزند سید محمد صدر
دین اسلام شیعه
اطلاعات سیاسی
حزب سیاسی فراکسیون احرار
سمت رهبر جریان صدر
وب‌گاه رسمی http://www.jawabna.com/

سید مقتدی صدر شخصیت سیاسی و مذهبی اسلام‌گرای عراقی، یکی از رهبران شیعیان عراق و شناخته‌ترین بازمانده خاندان صدر است.[۲]

وی طرفدار ایجاد حکومت اسلامی و از مخالفین حکومت صدام و حضور نیروهای خارجی در عراق بوده‌است. نیروهای شبه نظامی مسلح تحت امر او سابقاً معروف به جیش المهدی در مقاطعی درگیری‌هایی با نیروهای آمریکایی ائتلاف و افراطیون سنی بعثی و حکومت مرکزی داشته‌اند. مهمترین پایگاه طرفداران صدر در استانهای جنوبی عراق بویژه در شهرک صدر محله شیعه‌نشین بغداد است.


زندگی شخصی[ویرایش]

وی چهارمین فرزند آیت الله سید محمد صدر،[۳] مجتهد شجاع با نفوذ عرب عراقی در دهه نود میلادی است؛ پدر مقتدی به همراه دو پسرش برادران مقتدی در دوران رژیم بعثی صدام حسین به خاطر نقش محوری که در مبارزه مردم این کشور داشتند بدست صدام ترور و کشته شدند.[۴] خاندان صدر؛ از جملهٔ این خاندان‌های اصیل و ریشه دار است که علاوه بر عراق دامنهٔ حضور مؤثر خود را به ایران و لبنان نیز گسترانده است؛ نسب خانواده صدر به پیشوای هفتم شیعیان موسی بن جعفر کاظمین منتهی می‌شود. صدرها که در منطقه جبل عامل لبنان سکنی گزیده بودند بعدها به نجف در عراق هجرت کرده و گروهی از آن‌ها نیز راهی ایران شدند.[۵] پسر عموی پدرش، آیت الله سید محمدباقر صدر (از مراجع پیشین تقلید شیعیان عراق) نیز بدلیل مبارزه با صدام شکنجه و کشته شد.سید موسی صدر رهبر سابق شیعیان لبنان که بحثهایی درباره ناپدید شدنش توسط قذافی لیبی وجود دارد نیز پسر عموی پدر مقتدی می‌باشد.[۵] همسر مقتدی صدر، دختر سید محمدباقر صدر و فاقد فرزند است.[۶]

نظر فقهی[ویرایش]

مقتدی صدر به پیروی از پدرش آیت الله سیدمحمد صدر، بر این اعتقاد است که مرجع تقلید بر همه امور مقلدانش ولایت دارد ولایت فقیه و باید در همه امور سیاسی و غیر سیاسی حضور فعال و تعیین کننده داشته باشد و در مواقع حیاتی به مرکزیتی برای هدایت مقلدان مذهبی در دفاع از ارزشهای دینی و ملی بدل گردد و در مسایل حکومتی قضایی اجتماعی شرعی همه امور ارشاد و اعمال نماید همانند پیامبر اسلام و علی بن ابیطالب و نسل آنان. مقتدی صدر مقلد آیت الله سیدکاظم حائری مرجع تقلید عراقی مقیم قم می‌باشد. مقتدی چهار سال برای تکمیل دروس فقهی اجتهاد خود در شهر قم ایران سپری کرد.[۷] اما آیت الله سیستانی [مجتهد و مرجع عالیقدر فعلی شیعیان عراق] در فقه بسیار محتاط و مسایل مذهبی شرعی را از حکومت و سیاست جدا می‌داند(کفالت فقیه) البته او برخلاف مقتدی صدر نماز جمعه برگزار نمی‌کند، زیرا جزو اصولیون است و اصولیون معتقدند زمانی که پیشوای غایب ظهور کرد باید نماز جمعه را برپا داشت.[۸] دربارهٔ عدم تفاهم میان مقتدی صدر و آیت الله سیستانی نظراتی دیگر نیز وجود دارد. برخی معتقدند که مقتدی صدر و گروهش ظاهراً با روش‌های سیاسی آیت الله سیستانی مخالفت می‌کنند اما بدنبال تثبیت مرجعیت عربی خود هستند و ایرانی الاصل بودن ایشان بعنوان مرجع تقلید شیعیان عراق مخالفند براساس این نظریه، مقتدی صدر چندان مایل نیست که یک مرجع غیر عرب، امور مذهبی شیعیان عراق را به عهده بگیرد. اما در مقابل پیروان این نظریه اکثریت دیگری از صاحبنظران وجود دارند که معتقدند مقتدی صدر کمترین تعصب ضد ایرانی ندارد، مقتدی صدر از حامیان آیت الله سیستانی است ولی از اینکه ایشان فعالانه پنجه در پنجه اشغالگران آمریکایی نمی‌افکند و اکنون نیز حاضر نیست در فعالیت‌های سیاسی مداخله گسترده وجدی داشته باشد ودر قبال مسائل روزمره سیاسی موضعگیری نماید چندان خشنود نیست.[۹]

فعالیت سیاسی[ویرایش]

پس از حادثه ترور پدرش ۱۹۹۸ بدست صدام، مقتدای جوان مخفی شد و به زندگی پنهانی و زیرزمینی روی آورد. مقتدی که فردی شجاع بوده و پیش از آنکه پدرش در ترور کشته شود اقدامات امنیتی تشکیلات گسترده پدرش را انجام میداد، فعالیت خود را صرف بازیابی روابط با بخشی از طرفداران پدرش کرد که همچنان پیرو وی باقی‌مانده بودند. این گروه که عمدتاً از جوانان محروم تشکیل شده بود هسته اولیه تشکلی شد که ابتدا با عنوان «جماعت صدرثانی» به طرفداری از مقتدی صدر فعالیت می‌کردند.

پس از سقوط صدام در سال ۲۰۰۳، مقتدی صدر اگر چه جوان ۳۰ ساله بود اما اعتقادات سیاسی و مذهبی شیعی و سخنرانی‌های آتشین و شخصیت شجاع مبارز جذاب او که همگی علیه اشغالگران و برای برپایی «حکومت اسلامی» در عراق بود و توانست میلیونها نفر از طیف‌های فقیر ولی پرشور شهرهای شیعی عراق بویژه «شهرک صدر» در حومه بغداد را به سوی خود جذب کند.مقتدی صدر با برخی اقدامات گسترده، موسسات خیریه و دفاتر دینی پدرش در شهرهای مختلف عراق را دوباره فعال ساخت و اشخاص مهم و تأثیرگذاری را که مقلد صدر پدر بودند، سازماندهی کرد و اطراف خود جمع نمود. سپس با تدوین مرامنامه‌ای که در آن به لزوم تشکیل حکومتی براساس احکام اسلامی و اقامه حدود شرعی برای آینده عراق تأکید شده با داعیه رهبری عراق وارد صحنه سیاسی و اجتماعی این کشور شد. او ضمن مخالفت با تجزیه عراق و حفظ یکپارچگی کشور بر اتحاد همه اقوام شیعه، سنی، کرد، ترکمان حتی غیرمسلمان؛ تأکید دارد. تشکیلات جریان صدر با محبوبیت میلیونی بین شیعیان و گستردگی بسیار در مسایل اجتماعی، خدماتی، مذهبی، سیاسی، بین‌الملل، رسانه‌ای و نظامیان قدرتمندش به مثابه یک دولت، پهلو به پهلوی دولت عراق می‌زند.[۱۰]

مقتدا صدر در تابستان سال ۲۰۰۳ با تشکیل شبه نظامیان وفادار قدرتمند شیعه «جیش المهدی» که تعدادشان در زمان اوج به ۶۰ هزار نفر می‌رسید مخصوصا در چند سال اول بعد از صدام، در غیاب دولت مرکزی قدرتمند و حضور اشغالگران، از امنیت عمومی بیمارستانها مدارس خیابانها منازل و اموال مردم محافظت میکردند و خدمات عمومی به شهروندان شیعی داده و با احیای مساجد و نمازجمعه با شرکت دهها هزار نفر برگزار میکردند. صدر در زمانیکه دیگر گروه‌های شیعه از جمله الدعوه و مجلس اعلای حکیم منفعل و ساکت و فرصت طلبانه با آمریکاییها همکاری میکردند بعنوان ناراضی قدرتمند شیعی سالها در برابر نیروهای خارجی ائتلاف آمریکایی اعتراضات فراوانی داشت و بارها در شهرک صدر بغداد، کوت، اماره، کربلا و کوفه جنگید.

حکم دستگیری[ویرایش]

در تاریخ ۳ مارس ۲۰۰۴ میلادی، زمان حضور نیروهای آمریکایی و شورای حکومتی منصوب آمریکا؛ شورایعالی قضایی وقت عراق حکم دستگیری مقتدی صدر، به اتهام صدور دستور قتل عبدالمجید خویی، روحانی غربگرا و میانه رو و پسر سید ابوالقاسم خویی، از مراجع تقلید سابق شیعه را صادر کرد.[۱۱] وی ضمن رد این حکم و در واکنش گفت: حکم جلب من یک حرکت برنامه‌ریزی شده و یک توطئه کثیف است بدلایل بسیاری که برای همگان می‌گویم، از جمله: حکم جلب من از سوی شورای حکومتی صادر شد که اساساً این مسئله مربوط به آنان نمی‌شود.[۹] هیوم مشاور برمر حاکم آمریکایی زمان اشغال عراق، زمانی اشاره داشت که اگر عراقی‌ها صدر را به اتهام کشتار و قتل دستگیر نمایند این مسئله برای ما مفید فایده خواهد بود.[۱۲]این اتهام واهی بهانه تهاجم نظامی آمریکاییها برای سرکوب و کشتن مقتدی صدر در جنگ نجف ۲۰۰۴ شد.


جیش المهدی در جنگ نجف در دو انتفاضه سال ۲۰۰۴ که آمریکاییها برای دستگیری و کشتن مقتدی اقدام نمودند که وفاداران بیشمارش از او و حرم علی بن ابیطالب در قبرستان وادی السلام و کوچه ها و خیابانها، دفاع و مقاومت سختی کرد و تلفات زیادی بر آمریکاییها وارد آورد، بطوریکه آمریکاییها او را فردی خطرناک و از او بسیار بیمناک بودند.[۱۲] هرچند مقتدی به وحدت مسلمانان شیعه و سنی معتقد است حتی در سال ۲۰۰۴ در پی اتحاد با جنگجویان ناراضی تسنن فلوجه علیه آمریکاییها بود ولی انتقامجویی‌هایی نیز از افراطیون سنی بعثی مخصوصاً بعد از انفجار تخریب ۲۰۰۶ اماکن مقدس شیعه حرمین عسگریین سامرا انجام داد که با حمایت و دفاع فراگیر جیش المهدی از مناطق شیعه نشین همراه بود.[۱۳] همچنین صدر در پی اختلاف مواضع عملکرد با حکومت مرکزی شیعه[نوری المالکی] برای ایجاد حکومت اسلامی در بصره بهار ۲۰۰۸ با نوری مالکی ارتش عراق درگیر شد که باعث جنگ خونین تلفات زیادی گردید.[۱۴] بعد از مقاومتها و رایزنیهای میانجیگران نهایتاً سال ۲۰۰۸ او فعالیت نظامی جیش المهدی را بخاطر مصلحت حفظ حاکمیت شیعه منحل کرد.[۱۵] او در حال حاضر شبه نظامیان «سرایا السلام» (گردانهای صلح) را دارد که اعضایش همان جیش المهدی سابق هستند؛ مقتدی صدر با انشعابها و جدایی‌هایی هم مواجه شد که عواملی چون قدرت طلبی و رقابت با مقتدی و حمایتهای ایران را مؤثر می‌دانند؛ گروه‌هایی مانند «عصائب اهل الحق» و «حرکت النجبا» و «فضیلت» از آن جمله‌اند؛ این گروه‌ها خود را صدری می‌دانند اما تابع مقتدی نبوده و زیرمجموعه او نیستند و رقابت دارند.[۱۶]

در شیعیان مذهبی عراق که حدود ۶۰ ٪ جمعیت عراق را تشکیل می‌دهند، در عرصه سیاست در مثلث قدرت: الدعوه-صدر-حکیم؛ مقتدی صدر بسیار تأثیرگذار و با نفوذ می‌باشد، هم در شوراهای استانی دارای نمایندگان بسیار بوده و هم در پارلمان عراق با فراکسیون «احرار» حضور دارد. او ۲۸ کرسی نماینده در آخرین انتخابات پارلمانی ۲۰۱۴ بدست آورد که با احتساب جریانهای وابسته تعدادشان به ۳۴ کرسی می‌رسد. او سهم چند وزیر و معاون را در دولت شیعی عراق نیز دارد.[۱۷]

مقتدی صدر و تشکیلاتش اندکی با مجلس اعلای شیعیان حکیم، سپاه بدر رقابت تاریخی دارد. خاندان حکیم نیز از نظر فقهی محتاط بوده نزدیک به فقه آیت الله سیستانی و ایرانی الاصل بزمان طبابت شاه عباس صفوی دارند.[۱۸][۱۹] و دنباله روی از سیاستهای ایران نیز مشهود است.[۱۲] نیروهای جیش المهدی مقتدی صدر در واقعه مشکوک نیمه شعبان کربلا ۲۰۰۷ با سپاه بدر مجلس اعلای حکیم درگیر جنگ شدید خیابانی بین الحرمین شدند که نهایتا به معاهده صلح انجامید؛ صدریها معتقدند که بدر یک نیروی نظامی مجاهد بود اما هنگامی که در فرایند سیاسی وارد شد ادغام در پلیس وزارت کشور عراق، متأسفانه گذشته و سوابق خود را انکار و از بسیاری اصول و مبانی خود عدول کرد، آن هم فقط به این دلیل که می‌خواست در فرایند سیاسی وارد شود. نمی‌توان بدر را با جریان صدر مقایسه کرد مگر می‌توان یک فیل را با یک مورچه مقایسه کرد؛ بدر و مجلس اعلا یک سازمان بسیار کوچک است که از محبوبیت گسترده در عراق برخوردار نیست. اما جریان صدر مردمی و گسترده در عراق است که در مقابل اشغالگری مقاومت می‌کند و به دنبال گسترش شریعت و دین مبین اسلام است.[۲۰] این دو گروه قدرتمند شیعه عراق در حال حاضر متحد و در ائتلاف یکدیگر بوده و در مسایل سیاسی امنیتی اجتماعی دولتی عراق همکاری برادرانه دارند.[۲۱]

مقتدی صدر با نوری المالکی، رهبر حزب الدعوه همپیمان شیعی صدر، اختلافات ریشه دار شدیدی دارد.[۲۲] در موردانتخاب نمایندگان پارلمان و دولت اول عراق ۲۰۰۶، نخست وزیری نوری مالکی نیز توسط ائتلاف شیعیان جریان صدر و حزب الدعوه و حکیم انجام شد و به این دلیل انتخاب شد که نقش مثبت بازی کند و تمامیت ارضی و استقلال کامل عراق را حفظ کند، مالکی موظف بود که اشغالگران آمریکایی را از عراق بیرون کند؛ ولی او قدرت طلب شده از عمل به وعده‌ها و تعهدات خود سر باز زد و تحت فشار سیاستمداران آمریکایی قرار گرفت و متاسفانه با صدر در مقاطعی مقابله و جنگ خونریزی و زندان و سرکوب نمود.[۲۰] اوج اختلاف جنگ بصره ۲۰۰۸ است، بعد از آنکه بریتانیایی‌ها خارج شدند، نیروهای شیعی جیش المهدی مقتدی صدر برای ایجاد حکومت اسلامی عملاً کنترل شهر را در اختیار داشتند البته نفوذیها و خرابکارانی هم بودند که دولت مرکزی مالکی، شیعه همپیمان، با صدر و جیش المهدی درگیر شده و جنگ خیابانی سنگینی درگرفت که بیش از یکهفته ادامه داشته و ناامنی و کشته‌های فراوان برای طرفین داشت که نهایتاً دو طرف آتش‌بس کرده توافق شد که: حکومت و اداره کشور با دولت مرکزی باشد و در عوض جیش المهدی منحل شده اما سلاح صدر دراختیار خودش باشد و مقتدی صدر هم زین پس در عرصه سیاسی فعالیت نماید.[۱۵] در ۲۰۱۰ دولت دوم مالکی، اما این صدر بود که برای حاکمیت شیعه در عراق، با وجود اختلافات شدید، ولی در اتحاد با مالکی به حفظ و ابقای او کمک کرد.[۲۳] در ۲۰۱۳ از سوی حزب تسنن العراقیه، ایاد علاوی شیعه سکولار غربگرا و سپس کارشکنی‌های «مسعود بارزانی» رئیس اقلیم کردستان با جمع کردن امضا علیه المالکی در پارلمان، طرح عدم کفایت نخست وزیر نوری المالکی را کلید زدند که با همصدایی مقتدا صدر با آنان همراه بود.[۲۴] وی می‌گفت: اگر نتوانم آنچه که در حال روی دادن است را تغییر دهم پس نمی‌خواهم با ظالمان بمانم و با متهم کردن دولت نوری مالکی، نخست وزیر عراق به ظلم و فساد ادامه داد: متأسفانه عراق به وسیله گروهی که از خارج آمده‌اند و عطش عجیبی به مال اندوزی دارند اداره می‌شود همچنین نوری مالکی را شخصی دیکتاتور خوانده و وی را مسئول اوضاع امنیتی نابسامان در عراق دانست.[۲۵] او در نهایت نیز با تصمیمی درست که به عملکرد دولت انتقاد داشت و خواستار اصلاح آن و ارائه خدمات به شهروندان عراقی بود، مانع از نخست وزیری سه باره نوری المالکی شد.[۲۴] با اینکه حیدر العبادی نفر دوم حزب الدعوه پیروز انتخابات، نخست وزیر شده است اما مالکی کماکان رهبری «حزب الدعوه» را به عهده خواهد داشت و در پارلمان فراکسیون «قانون» بازیگر مهمی خواهد بود. مالکی در پشت صحنه برخی مناصب را در اختیار دارد و در ۲۰۱۶ تلاش کرده است تا ارتباط جناح خود را با گروه‌های مسلح مختلف عضو بسیج حشد الشعبی را بیشتر کند تا پایگاه قدرت خودش را بسط بدهد، در میان نیروهای امنیتی نیز بسیاری جایگاه خود را مدیون مالکی هستند.[۲۶] به هر ترتیب مقتدی صدر به عنوان جدی‌ترین منتقد شیعی نوری مالکی پس از سقوط صدام، بیشتر از ارتش نیمه جان عراق برای حفظ این کشور، در حال تلاش نظامی بوده و این از طرفی برای مالکی هشدار به حساب می‌آید و او را در حال حاضر یک رقیب بالقوه می‌بیند، تا پس از پایان بحران عراق، فکری به حال بازسازی ساختار قدرت فعلی عراق بشود.[۲۷] رهبر جریان صدر عراق، شخص نوری مالکی را «شیفته قدرت» خوانده و می‌گوید: مالکی یک سوم عراق را به تروریسم و اشغال فروخت و دیگر نباید در امور مربوط به مبارزه و مبارزان مداخله کند. عراقی‌ها دیگر هرگز کشور را در دستان کسی که امانتدار نیست نخواهند گذاشت.[۲۸]

یکی از اتهامهای آمریکا به ایران، اتهام دادن آموزش و شاید اسلحه و پول به گروه مقتدی صدر است.[۲۹] در جنگ نجف ۲۰۰۴ جیش المهدی با آمریکاییها، شخص رهبر ایران مستقیم بصورت نامه تلفنی برای حفظ جان سیدمقتدی صدر به آیت الله سیستانی تأکید و سفارش نمود.[۳۰] علی لاریجانی در ۲۰۰۵ اظهار کرد که مقتدی صدر از نیروهای فعال، پرتوان و خوش‌فکر در عراق و از بیت شریفی است و برای ایران هیچ چیزی مهم‌تر از داشتن همسایه‌ای امن نیست، وی ایران و عراق را متحد طبیعی یکدیگر دانست.[۳۱] او از سال ۲۰۰۷ در شهر قم زندگی می‌کرد.[۲] او چهار سال را در ایران برای تکمیل تحصیلات فقهی خود در حوزه علمیه قم سپری کرد و در سال ۲۰۱۱ به شهر نجف عراق بازگشته است.[۱۴] مقتدی صدر در حالیکه از حمایت ایران از انشعابهای درون جیش المهدی و تضعیف آن ناراحت بود، در ۲۰۰۷ گفت: با اهداف «سیاسی و نظامی» دولت ایران در عراق موافق نیست و ایران باید به این دخالتها پایان دهد.[۲۹] وی همچنین با آیت الله محمود هاشمی شاهرودی که شاگرد سید محمدباقر صدر (پسرعموی پدر مقتدی) بوده همفکری دارد، او در مسافرتهایش به ایران، مجالس و دیدارهایی با مقامات ایرانی دارد.[۳۲] در جنگ بصره ۲۰۰۸ که بین نیروهای جیش المهدی مقتدی صدر و نیروهای دولتی عراق زیرنظر نوری المالکی نخست وزیر که شیعه بودند، ژنرال سلیمانی پادرمیانی کرده با اولویت به حکومت مرکزی، آتش‌بس برقرار نمود.[۳۳] در انتخابات ۲۰۱۰ دولت دوم عراق، ایران با فشار و اصرار بر مقتدی صدر خواستار همکاری او با نوری المالکی بمنظور حفظ حاکمیت دولت شیعه در عراق شد.[۳۴] رهبر جریان صدر، ایران و عراق را دو روح در یک بدن دانسته اما در عین حال بر استقلال کشورش تأکید می‌کند.[۳۵] در جریان انقلاب اصلاحات در پی شعارهای تظاهرات‌کنندگان صدری علیه ایران، به دلیل حمایت ایران از حکومت مرکزی شیعه که از قضا حزب مالکی است؛ مسوول فراکسیون احرار اعلام کرد که: مقتدی صدر شعارهای ضد ایرانی را که سر داده شد، مردود می‌داند و این اقدام از سوی فراکسیون الاحرار و تمامی طرفداران جریان صدر مردود است.[۳۶]

مقتدی صدر در ۲۰۰۵ در اوج شهرت طی سفر دوره ای به کشورهای منطقه با اشاره به وظیفه جیش‌المهدی در حمایت از اسلام گفته بود:اگر کشورهای اسلامی و همسایه از جمله ایران مورد حمله قرار گیرند، از آن کشورها حمایت می‌کنیم.[۳۱] وی با منش ولایت فقیهی شیعی در مورد تحولات شیعیان منطقه مانند بحرین[۳۷][۳۸] حوثی‌های یمن.[۳۹][۴۰] حرم زینبیه سوریه،[۴۱] نیجریه[۴۲] نیز اظهار نظر و حمایت کرده است؛ وی روابط حسنه با حزب‌الله لبنان دارد[۴۳]

مقتدي صدر ۲۰۱۲ با اعلام موضع‌گيري خود در قبال بهار عربي و تحولات سوريه گفته بود: فرق زيادي ميان آنچه كه در سوريه مي‌گذرد با آنچه در ساير كشورهاي بهار عربي مي‌گذرد وجود دارد. وي از ملت سوريه خواسته بود تا بلندهاي جولان را آزاد كنند و به جنگ داخلي در سوريه نپردازند.بشار اسد رئيس جمهوري سوريه در تقدير از مواضع رهبر جريان صدر در قبال مسائل كشورش نشان دولتي سوريه را به او اعطا كرد.[۴۴] در پي حمايت ايران از بشار اسد و فرستادن گروههاي شبه نظامي شيعه عراقي به سوريه، مقتدي صدر با حضور نظامي مخالفت كرده و كشته شدگان را شهيد ندانست ؛ همچنين بعد از حمله موشكي امريكا به سوريه۲۰۱۷، مقتدی صدر همگان را به عقب‌نشینی نظامی از سوریه فراخواند تا مردم این کشور که خود تنها صاحب تعیین سرنوشتشان هستند، زمام امور را به دست گیرند.او از آمریکا، روسیه و گروه‌های دیگر حتي دوست، خواست از آزار و اذیت سوریه دست بردارند.وی گفت: به نظر من این منصفانه است که بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه به خاطر عشق به سوریه استعفا کرده و از حکومت کناره‌گیری کند تا سوریه از دست جنگ و تروریسم رهایی یابد و زمام امور به دست طرف‌های مردمی بانفوذ داده شود که می‌توانند در سریع‌ترین زمان ممکن سوریه را نجات دهند تا بشار اسد قبل از اینکه زمان از دست برود موضع تاریخی قهرمانانه‌ای داشته باشد.[۴۵]

صدر در فوریه ۲۰۱۴ با صدور بیانیه‌ای، خبر کناره‌گیری خود از فعالیت‌های سیاسی را به دلیل نارضایتی از زیرمجموعه اش بطور رسمی اعلام کرد و اعلام کرد تمام دفاتر کاری وی بجز آنهایی که به امور خیریه اختصاص دارند، بسته خواهند شد.[۴۶] در ۶ آگوست همان سال مسوولان فراکسیون الاحرار وابسته به جریان صدر از رهبر این جریان خواستند از تصمیم خود در کناره گیری از فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی عقب‌نشینی کند که او نیز موافقت کرده به سیاست بازگشت.[۲۴]

پس از تظاهراتها و تحصن تسنن استانهای غرب عراق ضد دولت مرکزی مالکی و در ادامه، ظهور افراط گرایان داعش و سقوط شهر موصل در ۲۰۱۴، به دلیل ناتوانی دولت مرکزی شیعی مالکی؛ مقتدی صدر در کنار فتوای دیگر مرجع شیعیان آیت الله سیستانی، اعلان جهاد داده و فقط به دفاع از «اماکن مقدس» و «شیعیان» اقدام نمود که شبه نظامیان قدرتمند و پرتعداد سرایا السلام منسوب به او بطور مستقل اما در کنار نیروهای بسیج مردمی[حشد الشعبی] و ارتش عراق در حال دفاع مقابل داعش هستند.[۴۷]

او انقلاب اصلاحات ۲۰۱۶ عراق را رهبری کرد که اعتراضات مردمی و درگیریهای چند ماهه طرفداران صدر که با تظاهرات و تحصن و ورود صدها هزار تن از مردم به منطقه دولتی امنیتی خضرا و اشغال پارلمان عراق همراه بود، با اهداف رفع فساد جناحی نوری المالکی در حزب حاکم الدعوه[قانون] و تشکیل دولت وزرای تکنوکرات و بهبود خدمات اجتماعی انجام شده است.[۴۸] در درگیری انقلابیون صدری با نیروهای امنیتی دولتی تعدادی کشته زخمی و بازداشت شدند؛ مقتدی صدر در بیانیه‌ای اعلام کرد: «وای بر حکومتی که فرزندان ملت خود را می‌کشد که سرنوشت صدام و قذافی از آنان دور نیست![۴۹] ای ملت قهرمان صبور باشید که بی شک انقلاب مسالمت آمیز شما پیروز خواهد شد و باید فرقه گرایی و سهمیه بندی سیاسی و فساد ریشه کن شود.»[۵۰] زلمای خلیل زاد سفیر پیشین آمریکا در عراق معتقد است: تشکیل یک دولت ائتلافی اصلاح طلب به رهبری مقتدی صدر می‌تواند این غائله را ختم کند.[۵۱] مقتدی صدر در سخنانی که در جمع هوادارانش در میدان التحریر بغداد ایراد کرد گفت تاکنون بارها تهدید به قتل شده و از پیروانش خواست که اگر او به قتل رسید به اعتراضات مسالمت آمیزشان ادامه دهند. او ضمن خواندن وصیت نامه اش از دولت عراق خواست که بعد از داعش گروه شبه نظامی حشد الشعبی را منحل کند. صدر در فرازی از سخنانش با مخالفت با شرکت فرماندهان حشدالشعبی در انتخابات پارلمانی و شوراهای استانی عراق گفت: به رسمیت شناختن حشد الشعبی به معنای این است که در آینده، عراق تحت حاکمیت شبه نظامیان درآید و چون فرماندهان مهارت سیاسی ندارند پس وجهه جهاد و مجاهدان خدشه دار میگردد.[۵۲] دو ماه بعد در پی دیدار فرماندهان حشدالشعبی با مقتدی صدر، به وی اطمینانهایی داده شد که فرایند سیاسی شدن حشدالشعبی در پساداعش در جهت تقابل با جریان صدر نخواهد بود.[۵۳]

انتقادات[ویرایش]

وی در خطبه‌های نماز جمعه کفن پوش خود در شهر کوفه بارها اعلام کرده است که خواستار اسلامی شدن جامعه و اجرای قوانین اسلامی و ممنوعیت فروش مشروبات الکلی و بی حجابی و دیگر مظاهر ضداسلامی است. با تمام اینها برخی کارشناسان انتقاداتی به این روحانی جوان رهبر جریان صدر و تاکتیک‌های مبارزاتی و عملکردش در عرضه سیاسی عراق وارد می‌کنند، هرچند که وی همواره در نهایت تصمیمی که در راستای منافع ملی عراق بوده، اتخاذ کرده است: محاصره بیت آیت الله سیستانی در ۲۰۰۴ توسط طرفدارانش که جسارت خیزش علیه مجتهد و مرجع عالیقدر نجف را فراهم کرد و تأکید بر تمایزات قومی ملی عربی البته بدون درجه علمی شاخص محسوب شد.[۵۴] انتقامجویی‌های جیش المهدی بعد از تخریب حرمین عسکریین سامرا و مقابله‌های مذهبی و ایجاد رعب وحشت و تسخیر مناطق سنی–شیعی نشین[۱۳] بعداز بمبگذاریهای خونین شهرک صدر۲۰۰۶، تندروی فرقه گرایانه قلمداد شد.[۵۵] درگیری خونین در نیمه شعبان کربلا ۲۰۰۷ با سپاه بدر مجلس اعلای حکیم که این حادثه علی الظاهر عمق اختلاف میان گروه‌های شیعه عراق و تلاش آنها برای تصاحب قدرت را نشان می‌داد.[۵۶] شرکت در طرح عدم کفایت نخست وزیر نوری المالکی ۲۰۱۳ که موجب شد برخی به او اتهام بزنند که به عمق بحران جاری در کشورش توجهی ندارد زیرا به اعتقاد آنها، این اقدام صدر در واقع بازی در زمین عربستان سعودی بود و اظهار نظرهای تند مقتدا علیه مالکی چیزی جز بی‌ثباتی و تفرقه در ائتلاف شیعیان مذهبی و افزایش درگیری‌های مذهبی در عراق به همراه نداشت.[۲۴] موضع متفاوت او در قبال جنگ داخلی سوريه باعث شد تنها روحاني بانفوذ شيعه باشد كه خواستار استعفاي بشار اسد شده است.[۵۷] این درخواست مقتدی صدر از رئیس جمهور سوریه به معنای تایید مخالفان نیست، بلکه صرفا اظهار نظری جهت برون رفت از وضعیت کنونی سوریه می باشد ولی رسانه های غربی عربی بر این بیانیه موج سواری می کنند.[۵۸] انقلاب اصلاحات ۲۰۱۶ علیه فساد جناحی دولت بالاخص شخص نوری المالکی؛ در بحبوحه جنگ با داعش عده‌ای معتقدند که ادامه این روند کشور را به مرحله خطرناکی سوق می‌دهد، بویژه آنکه جنگ علیه تروریسم کشور را به خود مشغول کرده و اعتصابات تظاهراتها می‌توانند بر روحیه نیروهای نظامی اعم از الحشدالشعبی و ارتش تأثیر منفی بگذارد.[۵۹]

مقتدی صدر، همواره تلاش کرده تا منافع ملی و اسلامی عراق را بر هرچیز دیگری ارجحیت دهد و به دلیل قدرت و محبوبیتش در بافت جامعه عراقی، اغلب توانسته، معادلات سیاسی را در مسیری درست حفظ کند.[۲۴] مقتدی صدر خود را رهبر سیاسی تمامی جریانهای سیاسی عراق اعم از شیعه و سنی و غیره می داند و با توجه به منش عدم دخالت مرجعیت نجف در مسائل سیاسی، خود را تنها رهبر واقعی در مسائل عراق می داند و به دنبال آن است تا همه گروه ها را در اتحاد داشته باشد با توجه به محبوبیت فراوان هواداران در عراق و بازتاب گسترده رسانه ای در دیگر کشورهای منطقه فراتر از عراق در موضوعات مختلف نیز موضعگیری می نماید.[۵۸]


منابع[ویرایش]

  1. ‌ «سید مقتدی صدر». بانک اطلاعات رجال، ۵ ژوین ۲۰۱۲. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ‌ «دموکراسی زیر آتش- نشریه رسائل». دنیای اقتصاد. ۳ آبان ۱۳۸۸. 
  3. «سید محمد صدر - اسوه شجاعت»(فارسی)‎. دانشنامهٔ نیکان. بازبینی‌شده در ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۹. 
  4. «خاندان صدر در عراق رابهتربشناسیم». پایگاه خبری پلاک. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ‌ «خاندانی با سابقه دو قرن مبارزه و اجتهاد/ مرجعیتی که با شهادت گره خورده است». فرهنگ نیوز. ۱۲ آذر ۱۳۹۴. 
  6. ‌ «خاندان صدر، میانهٔ اجتهاد و سیاست». 
  7. ‌ «مقتدی صدر، نماد مقاومت شیعیان عراق علیه اشغالگران». آرمانشهر، ۱۲ خرداد ۱۳۸۳. 
  8. ‌ «آیت الله سیستانی در اوج قدرت است و ستاره مقتدی صدر در عراق در حال افول می‌باشد». ایسنا، ۱۸ دی ۱۳۸۲. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «شخصیت و دیدگاه‌های سید مقتدا صدر و اختلافات او با مراجع تقلید عراق». اندیشه سیاسی، پرسمان دانشجویی. 
  10. ‌ «بررسی توان سیاسی-نظامی "جریان صدر" در عراق». قطره، ۳ تیر ۱۳۹۳. 
  11. حکم دستگیری مقتدا صدر به اتهام دستور قتل عبدالمجید خوئی صادر شد, رادیو فردا
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ‌ «ناگفته‌های پل برمر دربارهٔ عراق». بانک مقالات جهان اسلام. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ‌ «شروع و پایان جیش‌المهدی، گروه نظامی جریان صدر». دست نوشته هام. ۲۷ فروردین ۱۳۹۳. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «خروج مقتدا صدر از ایران پس از چهار سال». مشرق نیوز. ۲۶ مهر ۱۳۹۰. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ‌ «مالکی رو در روی مقتدی صدر، خشمگین از بریتانیا». دیپلماسی ایرانی. ۲۱ فروردین ۱۳۸۷. 
  16. ‌ «ساختار حشد شعبی عراق؛ مهمترین گروه‌های تشکیل دهنده آن». پایگاه اطلاع‌رسانی قربانیان ترور، ۲۲ تیر ۱۳۹۴. 
  17. ‌ «سهم نهایی جناح‌های سیاسی عراق از کرسی‌های پارلمان». ایسنا، ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۳. 
  18. ‌ «خاندان حکیم». سراج، همان‌جا؛ امینی، ج ۱، ص۴۲۱؛ محمدحسین حرزالدین، ج ۲، ص۲۸۷۲۸۸. 
  19. ‌ «نگاهی به زندگینامه سید عبدالعزیز حکیم». عصر ایران، ۴ شهریور ۱۳۸۸. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ‌ «مقتدی صدر مرجع می‌شود؟». پرتال جامع علوم انسانی. 
  21. ‌ «سید عمار حکیم با مقتدی صدر دیدار کرد». خبرگزاری اهل بیت، ابنا، ۲۹ خرداد ۱۳۹۳. 
  22. ‌ «مقتدی صدر پل‌های پشت سرش را خراب می‌کند». خبر آنلاین، ۲۳ خرداد ۱۳۹۱. 
  23. ‌ «پنج بازیگر اصلی سیاست در عراق». ایسنا، ۸ اردیبهشت ۱۳۹۳. 
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ ۲۴٫۳ ۲۴٫۴ «مقتدی صدر کیست؟». خبر آنلاین. ۲۷بهمن۱۳۹۲. 
  25. ‌ «مقتدی صدر: اگر نتوانم شرایط را تغییر دهم در کنار ظلم هم نمی‌مانم/ دولت مالکی دیکتاتوری است». ایسنا، ۲۹ بهمن ۱۳۹۲. 
  26. ‌ «قمار بزرگ عبادی». دیپلماسی ایرانی، ۲۵ مرداد ۱۳۹۴. 
  27. ‌ «نوری مالکی در کجای بحران عراق ایستاده است؟!». شفاف، ۱۴ تیر ۱۳۹۳. 
  28. ‌ «سخنان تند مقتدی صدر علیه نوری مالکی». ایسنا، ۱۱ دی ۱۳۹۴. 
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ «گستاخی مقتدی صدر دربرابر آیت‌الله خامنه‌ای». تابناک. ۱۱ فروردین ۱۳۸۷. 
  30. ‌ «عکس/ نامه رهبر انقلاب به آیت الله سیستانی دربارهٔ مقتدی صدر در سال 2004». پارسینه، ۱۵ تیر ۱۳۹۳. 
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ‌ «جیش‌المهدی از کشورهای اسلامی که مورد حمله قرار گیرند حمایت می‌کند». خبرگزاری فارس، ۲ بهمن ۱۳۸۴. 
  32. ‌ «عکس/مقتدی صدر کنار هاشمی شاهرودی، احمد خاتمی و علی خمینی». شفاف، ۳اردیبهشت ۱۳۹۱. 
  33. ‌ «سرلشکر قاسم سلیمانی کیست؟». خبرگزاری میزان، ۲۵ آبان ۱۳۹۴. 
  34. ‌ «مقتدی صدر: درصورت ادامه فشارهای تهران، ایران را ترک می‌کنم». آفتاب، ۵ اردیبهشت ۱۳۸۹. 
  35. ‌ «روایت مقتدی صدر از روابط ایران و عراق». دیپلماسی ایرانی، ۱۸ اردیبهشت۱۳۹۱. 
  36. ‌ «مخالفت «مقتدی صدر» با سردادن شعارهای ضد ایرانی». مشرق، ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  37. ‌ «مقتدی صدر به دولت بحرین هشدار داد/ حمایت عراقی‌ها از انقلاب بحرین». حوزه نت. 
  38. ‌ «مقتدا صدر به شیخ عیسی قاسم: به عراق بیا». العالم، ۱ تیر ۱۳۹۵. 
  39. «جیش المهدی با حوثی‌ها همکاری دارد!». ادیان نیوز، ۱۷ فروردین ۱۳۹۳. 
  40. «مقتدی صدر: عربستان به فکر مشکلات مردم خودش باشد نه از یمن». خاورمیانه. 
  41. ‌ «اسد نشان حکومتی سوریه را به مقتدی صدر اعطا کرد». فرارو، اردیبهشت ۱۳۹۱. 
  42. ‌ «مقتدی صدر: مجاهدان عراقی انتقام شیعیان بنگلادش و نیجریه را از داعش بگیرند». قطره، ۸ آذر ۱۳۹۴. 
  43. ‌ «دیدار مقتدی صدر با سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله در بیروت». شهر خبر، ۲۷فروردین ۱۳۹۵. 
  44. «اسد نشان حكومتي سوريه را به مقتدي صدر اعطا كرد». فرارو. 
  45. «مقتدی صدر: مداخله نظامی آمریکا بی‌فایده است/بشار اسد به خاطر سوریه استعفا کند». ايسنا. 
  46. «کناره گیری مقتدی صدر از سیاست». خرداد نیوز. 
  47. «مقتدی صدر به نبرد با داعش می‌آید». حوزه نیوز، ۱۷ اسفند ۱۳۹۳. 
  48. «جریان مقتدا صدر و اصلاحات دولت عراق». عصر دیپلماسی، ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  49. «گره عراق کورتر می‌شود!/ مقتدی صدر: «معترضان، انقلابی مقدس را هدایت و حمل می‌کنند» / العبادی: «عده‌ای فرصت طلب به کمک داعش آمده‌اند!»». صاحب خبر، ۳ خرداد ۱۳۹۵. 
  50. «مقتدی صدر: این انقلاب است». دیپلماسی ایرانی، ۱ خرداد ۱۳۹۵. 
  51. «سفیر پیشین آمریکا در عراق: توپ در زمین مقتدی است/ چرا آمریکا به حضور ایران در عراق نیاز دارد؟». خبر آنلاین، ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  52. «هشدار «مقتدی صدر» به رهبران «حشد الشعبی»». روزنامه ایران، ۸شهریور ۱۳۹۵. 
  53. «حشدالشعبی “حزب” می‌شود؟ تحلیلی بر دیدار فرماندهان حشد الشعبی با مقتدی صدر». شفقنا فارسی. 
  54. «مقتدای جوان به دنبال مرجعیت». نینوا، ۱۴ بهمن ۱۳۸۶. 
  55. «آنچه بر عراق تا به امروز گذشت». دیپلماسی ایرانی، ۷ اردیبهشت ۱۳۹۳. 
  56. «دست‌های ناپاک منافقین در فاجعه نیمه شعبان کربلا». عصر ایران، ۲۱شهریور۱۳۸۶. 
  57. «درخواست مقتدی صدر از بشار اسد: به خاطر سوریه استعفا بده». عصر ایران، ۲۰فروردين ۱۳۹۶. 
  58. ۵۸٫۰ ۵۸٫۱ «نگاهی به بیانیه اخیر مقتدی صدر علیه بشار اسد». شیعه نیوز. ۳۰ فروردين ۱۳۹۶. 
  59. «مقتدی صدر به دنبال اصلاحات است یا انقلاب؟». دولت بهار، ۲۵ اسفند ۱۳۹۴.