نظام حقوقی شیعه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شیعه
Hadith Ali.svg
عقاید
اصول توحید • نبوت • معاد یا قیامت •
عدل • امامت
فروع نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد • امر به معروف و نهی از منکر • تولی • تبری
عقاید برجسته مهدویت: غیبت (غیبت صغری، غیبت کبراانتظار، ظهور و رجعت • بدا • شفاعت و توسل • تقیه • عصمت • مرجعیت، حوزه علمیه و تقلید • ولایت فقیه • متعه • شهادت ثالثه • جانشینی محمد • نظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوم محمد • علی • فاطمه • حسن • حسین • سجاد • باقر • صادق • کاظم • رضا • جواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابه سلمان فارسی • مقداد بن اسود • میثم تمار • ابوذر غفاری • عمار یاسر • بلال حبشی • جعفر بن ابی‌طالب • مالک اشتر • محمد بن ابوبکر • عقیل • عثمان بن حنیف • کمیل بن زیاد • اویس قرنی • ابوایوب انصاری • جابر بن عبدالله انصاری • ابن‌عباس • ابن مسعود • ابوطالب • حمزه • یاسر • عثمان بن مظعون • عبدالله بن جعفر • خباب بن ارت • اسامه بن زید • خزیمة بن ثابت • مصعب بن عمیر • مالک بن نویره • زید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسد • حلیمه • زینب • ام کلثوم بنت علی • اسماء بنت عمیس • ام ایمن • صفیه بنت عبدالمطلب • سمیه
علما روحانیان شیعه
مکان‌های متبرک
مکه و مسجد الحرام • مدینه، مسجد النبی و بقیع • بیت‌المقدس و مسجدالاقصی • نجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه • کربلا و حرم حسین بن علی • کاظمین و حرم کاظمین • سامرا و حرم عسکریین • مشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیه • قم و حرم فاطمه معصومه • شیراز و شاه چراغ • آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف • ری و شاه عبدالعظیم
مسجد • امامزاده • حسینیه
روزهای مقدس
عید فطر • عید قربان (عید اضحی) • عید غدیر خم • محرّم (سوگواری محرمتاسوعا، عاشورا و اربعین) • عید مبعث • میلاد پیامبر • تولد ائمه • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهله • غدیر خم • سقیفه بنی‌ساعده • فدک • رویداد خانه فاطمه • قتل عثمان • نبرد جمل • نبرد صفین • نبرد نهروان • واقعه کربلا • مؤتمر علماء بغداد • حدیث ثقلین • اصحاب کسا • آیه تطهیر • شیعه‌کُشی
کتاب‌ها
قرآن • نهج‌البلاغه • صحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصار • اصول کافی • تهذیب الاحکام • من لایحضره الفقیه
مصحف فاطمه • مصحف علی • اسرار آل محمد
وسائل‌الشیعه • بحارالانوار • الغدیر • مفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیان • تفسیر المیزان • کتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری) • اسماعیلیان • زیدیه • غلاه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن) • سنت (روایات پیامبر و ائمه) • عقل • اجماع

نظام حقوقی شیعه، یکی از دو شاخه عمده حقوق اسلامی است که با یک سنت نوآوری پیوسته طولانی به طور یکپارچه گسترش یافته‌است. این نظام به دلیل بازبودن به ایده‌های جدید و تشویق استقبال کردن از نقد و مشارکتهای ابتکاری به صورت یک بدنه پر رونق از اندیشه حقوقی رشد کرد. بسیاری از حقوق دانان شیعه در گذشته فیلسوفان برجسته‌ای هم بوده‌اند و عناصر بسیاری از منطق و فلسفه اسلامی از طریق آنان در قانون و علم حقوق اسلامی وارد شد. از سوی دیگر این روند منجر به ظهور تحلیل حقوقی جدید و بسیار دقیق در قانون و حقوق اسلامی شد و از سوی دیگر به توسعه منطق و فلسفه اسلامی هم کمک کرد. آثار حقوقی شیعه خصوصاً آنها که مربوط به دو قرن اخیر اند، نه تنها به دلیل تحلیل حقوقی شان بلکه به دلیل ارزیابی و نقد نقطه نظرهای مشخصی در منطق و فلسفه مورد مطالعه در جهان اسلام ارزش بسیاری دارند.

منابع نظام حقوقی شیعه[ویرایش]

تشیع به عنوان یک نظام نظری، تمایل خاصی از اسلام به زنجیره‌ای از تحلیلهای الهیاتی-تاریخی را نمایندگی می‌کند. حدیث ثقلین، سنتی که شیعه و سنی آن را از پیامبر متواتر می‌دانند، که بنا بر آن پیامبر مسلمانان را به پیروی از قرآن و اهل بیت اش پس از خود فرا می‌خواند، در کنار شماری از دیگر سنتها، ریشه و منبع اصلی این گرایش بود که بعدها با استدلالهای دیگر الهیاتی-فلسفی و تاریخی استحکام یافت. تشیع در مسایل مذهبی عموماً نظریاتش را بر اسا دستورهای امامان بنا کرده‌است. فرق اصلی بین مکاتب شیعه و سنی شیوه‌ای ست که آنها سنت پیامبر را در منابع قانونی شان دریافته‌اند. شیعه سنت شان را از خانواده پیامبر و سنت از صحابه او گرفته‌اند. از سوی دیگر، در حالی که مکتب حقوقی سنی از نظریات حقوقی برخی حقوقدانان مدینه و عراق پیروی می‌کنند، شیعه از نظرات امامان اش پیروی می‌کند که بازماندگان پیامبر اند. شیعه دوازده امامی که مکتب رایج کنونی ست، از نطرات دوازده امام شان پیروی می‌کند، خصوصاً ششمی جعفر صادق و به این دلیل نظام حقوقی شان جعفری هم شناخته می‌شود.

قرآن، سنت، اجماع فقهای شیعه و عقل منابع قانون شیعه‌است. قرآن در حس ادبی ظاهری اش، روح و بنیاد قانون شیعی را شکل داده‌است.

سنت، یعنی اظهارت، اعمال و موافقت ضمنی پیامبر و امامان، که باید به تواتر گویندگان قابل اعتماد رسیده باشد. در خصوص قابلیت اعتماد دیدگاه نظری ناقلین بی اهمیت شمرده می‌شود. یک سنت متواتر نقل شده توسط یک غیرشیعه همان قدر عالی و مورد قبول است که مورد یک شیعه راستگو.

اجماع، یعنی یکی بودن دیدگاه همه فقهای شیعه در خصوص یک مسئله حقوقی مشخص، به خودی خود منبع نیست، ولی می‌تواند ابزاری باشد که از طریق آن نظرات امامان می‌تواند کشف شود. کاربرد اجماع به راههای مختلف بالغ بر دوازده مورد توضیح داده شده‌است. محبوب ترین شان در قانون معاصر شیعه اینست که چون اجماع اجماع نظر همه دانشوران شیعه‌است به طور طبیعی شامل نظر دانشورانی ست که در دوره ائمه یا در زمانی بسیار نزدیک به آنان می‌زیسته‌اند. بساری از اینان یاران نزدیک امامان بودند و نظریات آنها را به طور بسیار کاملی می‌دانستند. اجماع این فقهای بسیار اولیه، که بسیاری شان پیروان مطلق امامان بودند نظر امامان را طبیعتاً توضیح می‌دهد.

عقل به عنوان یک منبع شیعه به معنای استدلال طبقه بندی شده از استدلال محض و عملی است. یک نمونه مشخص، بد بودن بی عدالتی و خوبی عدالت است. در اصول فقه شیعه اصلی هست که بنا بر آن کل ما حکم به العقل حکم به االشرع. در تطابق با این اصل، که قضیه موضوعه شناخته می‌شود، قوانین مذهبی باید تنها به حکم عقل وضع شوند.

منابع[ویرایش]