گورستان خاوران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۳۳′۲۵.۲″ شمالی ۵۱°۳۴′۱۵.۲۳″ شرقی / ۳۵.۵۵۷۰۰۰° شمالی ۵۱.۵۷۰۸۹۷۲° شرقی / 35.557000; 51.5708972

گورستان خاوران، نام گورستانی برهوت در جنوب‌شرق تهران[۱] و در حاشیه جاده خاوران است. این گورستان در کنار چند گورستان مربوط به اقلیت‌های دینی قرار دارد.[۲]

در این گورستان هزاران تن از زندانیان سیاسی و عقیدتی اعدام‌شدهٔ زندان‌های تهران، در تابستان ۱۳۶۷، بصورت مخفیانه و بدون نام و نشان، در گورهای دسته‌جمعی مدفون شده‌اند.[۳][۴] در گذشته این گورستان را لعنت‌آباد[۵] می‌نامیدند، از این گورستان همچنین با عنوان گل‌زار خاوران[۶] نیز یاد می‌شود.

خانواده‌های قربانیان اعدام‌ها، برخی از فعالان سیاسی و دانشجویی و کارگری[۷] به‌طور سنتی در اولین جمعه شهریور و آخرین جمعه اسفندماه هر سال برای یادبود کشتار ۶۷ در گورستان خاوران گردهم می‌آیند.[۸]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

گورستان خاوران، پس از سه‌راه افسریه در جنوب‌شرق تهران، کیلومتر ۱۵ بلوار امام رضا که در واقع سرآغاز جاده تهران-مشهد است، قرار دارد.[۹]

این گورستان از چند بخش که متعلق به اقلیت‌های مذهبی است تشکیل شده‌است. به ترتیب از شرق ابتدا گورستان هندوها و بعد گورستان مسیحیان واقع است و سپس گورستان بهاییان و در کنار آن محل دفن زندانیان سیاسی قرار دارد. گورستان بهاییان دارای امکاناتی مانند محل پارک اتومبیل و غسالخانه و سرویس بهداشتی است، اما قطعه زندانیان سیاسی زمینی بایر و فاقد هرگونه امکاناتی است.[۱۰] پیش از دفن زندانیانیان سیاسی برخی این گورستان را لعنت آباد لقب داده بودند.[۱۱][۱۲][۱۳]

سابقه[ویرایش]

آیت‌الله حسین‌علی منتظری، که هنگام اعدام‌ها از مقامات رده‌بالای جمهوری اسلامی و قائم مقام رهبری بوده‌است، بعدها در خاطرات خود مطالبی دربارهٔ اعدام‌های سال ۶۷ نوشته‌است که نشان می‌دهد اعدام تمامی زندانیان سیاسی که تا آن زمان بر عقیده خود پابرجا بودند، به دستور روح‌الله خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی چند روز پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت توسط ایران، در اواخر تابستان سال ۱۳۶۷ انجام شده‌است.[۱۴][۱۵] و از مصطفی پورمحمدی وزیر کشور سابق دولت محمود احمدی‌نژاد و وزیر دادگستری دولت حسن روحانی به عنوان عضو هیئت سه نفره‌ای نام برده‌است که آن‌زمان هزاران تن از زندانیان سیاسی شامل اعضای سازمان مجاهدین خلق را که در حال گذراندن دوران محکومیت خود بودند مورد بازجویی قرار داده و به تشخیص خود دستور اعدام شمار زیادی از آنان را صادر کردند.[۱۶]

نام و تعداد دقیق اعدام‌شدگان آن سال هنوز کاملاً مشخص نشده‌است. گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد شمار زندانیان سیاسی را که بدین شیوه و به صورت دسته جمعی اعدام شدند، ۱۸۷۹ نفر اعلام کرده‌است، هرچند آیت الله منتظری این رقم را در خاطرات خود بین ۲۸۰۰ یا ۳۸۰۰ نفر دانسته و تأیید می‌کند که رقم دقیق را به‌خاطر ندارد.[۱۷] گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی نیز فهرستی از نامهای ۴۴۸۱ نفر که به گفته آنها به صورت دسته جمعی اعدام و دفن شده‌اند منتشر نموده‌اند.[۱۸]

پروانه میلانی یکی از اولین کسانی بود که در سطح بین‌المللی از طریق مصاحبه با رسانه‌های خارج از ایران و با نوشتن شکواییه‌های متعدد به سران جمهوری اسلامی نسبت به مسلئه اعدامهای دهه ۶۰ افشاگری کرد و در سطح بین‌المللی کشتار زندانیان سیاسی در ایران را مطرح نمود.[۱۹]

بزرگداشت یاد زندانیان اعدام شده[ویرایش]

تا چند سال کسی از محل دفن اعدام شدگان خبر نداشت و کسانی هم که خبر داشتند اجازه نداشتند در این محل حضور یابند اما از اواخر دهه ۷۰ هر سال در ماه شهریور خانواده‌ها و دوستان اعدام‌شدگان، و برخی از فعالان سیاسی و دانشجویی و کارگری برای گرامی‌داشت یاد اعدام‌شدگان در گورستان خاوران جمع می‌شوند و به سخنرانی و خواندن سرود می‌پردازند.

خانواده‌های دفن شدگان با تخریب و بازسازی این گورستان مخالف هستند.

وقایع سال‌های ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸[ویرایش]

در سال ۱۳۸۴ تعدادی از خانواده‌های اعدام شدگان به شهرداری تهران اجازه دادند که اقدام به ساماندهی گورستان خاوران کند اما شماری دیگر اعلام کرده‌اند که تنها در صورتی با ساماندهی موافقت خواهند کرد که چگونگی و زمان اعدام مدفون شدگان و محل دفن تک تک اعدام شدگان مشخص شود.[۲۰]

در سال ۱۳۸۷ عده‌ای از اعضای خانواده‌های دفن شدگان در گورستان خاوران از خاکبرداری گسترده با بولدوزر و کاشت درخت در محوطه گورستان خبر دادند. سازمان عفو بین‌الملل از مقام‌های ایران خواست که فوراً به تخریب گورهای بی نام و نشان انفرادی و دسته جمعی در گورستان خاوران پایان دهند. کانون مدافعان حقوق بشر نیز از دولت ایران خواست تا نسبت به بازسازی گورستان خاوران اقدام کند.[۲۱] آیت‌الله منتظری در اینباره گفت: «در رژیم سابق با مرده‌ها دیگر کاری نداشتند. آیا این قبرستان‌هایی که خراب می‌کنند قبرستان کفار بوده است؟ حتی در مورد کفار هم اهانت بر میت جایز نیست»[۲۲]

فیلمهای مستند[ویرایش]

در فیلم مستند خاوران جمعی از خانواده‌های بازماندگان اعدام‌های سیاسی دهه ۶۰ به روایت سیر چگونگی کشتارهای آن دهه و وضعیت تدفین و نگهداری از گورستان خاوران می‌پردازند.[۲۳]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. مراسم یادبود اعدامیان ۱۳۶۷ در گورستان خاوران برگزار شد، بی‌بی‌سی فارسی
  2. گورستان خاوران؛ مدفن بی‌نام و نشان اعدامیان، بی‌بی‌سی فارسی
  3. اعدام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷؛ «غسل خون» ، رادیو فردا
  4. به دورتر بفرستید – تأملی بر عکس‌های دفن‌شدگان در خاوران، رادیو زمانه
  5. دهه شصت؛ 'کردها زیر گلوله‌'، بی‌بی‌سی فارسی
  6. چرا کشتندشان؟، راه کارگر
  7. خاوران: هویت گمشده فرزندان اعدام‌شدگان، دویچه وله
  8. مأموران امنیتی مانع از برگزاری مراسم خاوران شدند، رادیو زمانه
  9. گورستان خاوران؛ مدفن بی‌نام و نشان اعدامیان، بی‌بی‌سی فارسی
  10. BBCPersian.com
  11. راه توده
  12. گویا
  13. بیداران
  14. .متن نامه منسوب به حضرت امام در ارتباط با اعدام منافقین سرموضع در زندانها (سایت آیت الله العظمی منتظری)
  15. سایت آیت الله العظمی منتظری (زمینه‌های صدور نامه ۶/۱/۶۸)
  16. اعتراض به اعدامهای بی‌رویه (سایت آیت الله العظمی منتظری)
  17. اعتراض به اعدامهای بی‌رویه صفحه ۶۳۸(سایت آیت الله العظمی منتظری)
  18. اسامی قربانیان کشتار زندانیان سیاسی در سال ۶۷ در وب‌گاه عصر نو
  19. جنبش دادخواهی ایران در سوگ فقدان پروانه میلانی در وب‌گاه عدالت برای ایران
  20. بی‌بی‌سی
  21. بی‌بی‌سی
  22. رادیو فردا
  23. الگو:تاریخ مستند خاوران