الیپی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

پادشاهی الیپی

 

 

 

۷۱۶ پ.م. – ۶۷۴ پ.م.
 

 

نقشۀ الیپی در سال ۷۱۵ پ.م.
پایتخت نیسابی (کرمانشاه)
دولت پادشاهی
پادشاه
 - ۷۱۶ پ.م. – ۷۰۸ پ.م. دالتا
 - ۷۰۸ پ.م. – ۶۷۴ پ.م. نیبه
دوره تاریخی عصر باستان
 - تأسیس ۷۱۶ پ.م.
 - آغاز حکمرانی تالتا ۷۱۶ پ.م.
 - خراجگذار آشور ۷۱۴ پ.م.
 - شورش پنج استان به رهبری لنین ۷۱۳ پ.م.
 - مرگ تالتا و حاکمیت نیبه ۷۰۸ پ.م.
 - سقوط نیسابی ۶۷۴ پ.م.
جمعیت
 -  ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر 
از مجموعه مقاله‌های:
فرشته بر روی طاق بزرگ، طاق بستان - panoramio.jpg

تاریخ کرمانشاه

درگاه کرمانشاه

پادشاهی الیپی[یادداشت ۱] یا الیپی قلمروی باستانی در غرب رشته کوه زاگرس و پایتخت آن نیسابی (کرمانشاه)، که در غرب آن بابل، در شمال شرقی آن سرزمین ماد، در شمال آن تمدن مانناییان، در جنوب آن تمدن عیلام و در نزدیکی شمال آن شاهراه بین بابل و همدان بود که از بستگان نزدیک عیلامیان بودند و بقایای اقوام گوتی و کاسی در شمال آن قرار داشتند.[۱]

این تمدن در قرن ۹ تا ۶ پیش از میلاد گسترش یافت و براساس شواهد تاریخی این شهر بر اثر یک شاهراه تجاری در اطراف خود بسیار رونق یافت و در میان قرن‌های ۸ و ۷ پیش از میلاد تحت تسلط آریایی‌ها درآمد؛ و پادشاه آن، دالتا[یادداشت ۲] از سال ۷۱۴ پیش از میلاد به سارگن دوم[یادداشت ۳] خراج پرداخت می‌کرد و پس از مرگ پادشاه «دالتا» پسرش «نیبه» از طرف عیلامیان پشتیبانی می‌شد.

تاریخچه[ویرایش]

در سال ۷۱۹ پیش از میلاد ، سوتل پسر هوبو و پدر دالتا ، آخرین رئیس کنفدراسیون الیپی فوت کرد . رؤسای قبایل هم تصمیم گرفتند که بمدت سه سال خودشان ادارۀ سرزمین را برعهده بگیرند ، پس از یک سال عزاداری تالتا برای پدرش سوتل ، خودش ریاست قبیلۀ شان را بر عهده گرفت و بعد از یک سال ، در سال ۷۱۷ پیش از میلاد شورای رؤسای قبایل الیپی ، تصمیم گرفتند که حکومت را از کنفدراسیون متحد به پادشاهی منتخبی تغییر دهند ، با این تفاوت که فقط اولین پادشاه را خودشان انتخاب کنند و پس از او ، فرزندانش بر آن حکومت کنند ، آنها در طی مذاکراتشان ، رئیس قبیلۀ الیپی ، دالتا را بعنوان پادشاه انتخاب کردند . در بهار سال بعد از آن ، سال ۷۱۶ پیش از میلاد ، تالتا در نیسابی تاجگذاری کرد و کنفدراسیون متحد قبایل الیپی پس از ۱۳۷ سال به پادشاهی الیپی تغییر یافت . هرچند که پادشاهان آن ، فرزندان همان رؤسای کنفدراسیون الیپی بودند .

جمعیت[ویرایش]

از آنجا که این سرزمین بسیار آباد بود دارای جمعیت زیادی نیز بود . این کشور در اوایل دهه ۷۱۰ پیش از میلاد دارای حدود ۱،۰۰۰،۰۰۰ نفر جمعیت بوده .

استان‌ها[ویرایش]

فرمانروا[ویرایش]

جنگ یکم الیپی و آشور[ویرایش]

در سال ۷۱۳ پیش از میلاد ، سه سال پس از پادشاه شدن دالتا ، سارگون دوم به الیپی حمله کرد . دلیل این جنگ نامعلوم است ولی احتمال می رود که جزو جنگ های آشور برای کشورگشایی باشد . از قوای طرفین هم اطلاعاتی نیست ، از علل مهم که از این جنگ اطلاعاتی نیست می توان قدیمی بودن این جنگ را گفت ، البته این نبرد اهمیت چندانی نداشت جز این که علت اصلی شورش لنین بود . دالتا پرداختن خراج به آشور را تأیید کرد ، اما بدلیل اوضاع بد الیپی ، تصمیم بر این شد که پرداختن خراج از سال بعد از جنگ صورت بگیرد . همچنین سارگون دوم حمایت اش را نسبت به دالتا و پادشاهی الیپی اعلام کرد .

شورش پنج استان[ویرایش]

هنگامی که قرار بود اولین خراج به آشور پرداخته شود ، یک سال پس از جنگ یکم الیپی و آشور ، پنج استان به مرکزیت شهر هوباهنا و به رهبری لنین ، در سال ۷۱۴ پیش از میلاد شورش کردند و دالتا را نپذیرفتند ، همچنین به آشور خراجی نپرداختند . به همین دلیل سارگون دوم به این پنج استان حمله کرد و آن ها را شکست داد . او در این نبرد شهر هوباهنا را ضمیمۀ خاک آشور کرد و دالتا دوباره پادشاه شد . پس از این جنگ اولین خراج الیپی به آشور پرداخته شد .

لنین[ویرایش]

دوک لنین از هوباهنا، پسر ویپ بود که پس از فوت پدرش در سال ۷۱۴ پیش از میلاد به ریاست قبیلۀ هوباهنا رسید. پدرش ویپ از سال ۷۱۹ تا ۷۱۷ پیش از میلاد، بعنوان ششمین رئیس جمهور و تنها رئیس جمهور شورایی کنفدراسیون الیپی، حکومت کرد. او در سال ۷۱۴ پیش از میلاد به همراه عده ای دیگر از رؤسای قبایل پنج استان غربی الیپی، با حملۀ سارگون دوم برای رفع شورش، درگذشت.

جنگ دوم الیپی و آشور[ویرایش]

هنگام درگذشت دالتا ، پسرش نیبه به سلطنت رسید و در کشور هرج و مرج شد . مقدار این هرج و مرج ها در شهر ماروبیشتی بیشتر از بقیۀ شهرها بود . در این هنگام آشور بطور ناگهانی به الیپی حمله کرد و شهر ماروبیشتی را به تصرف خود در آورد .

این جنگ در سال ۷۰۸ پیش از میلاد رخ داد و در طی آن حکومت الیپی تضعیف شد زیرا از سه شهر مهم آن دو شهر ( ماروبیشتی و هوباهنا ) را از دست داده بود و فقط شهر مرکزی نیسابی زیر حکومت الیپی بود .

یادکرد از الیپی[ویرایش]

از الی‌پی بار اول مشروحاً در منابع آشوری، ذیل وقایع سال شانزدهم سلطنت سلمنصر سوم یاد شده، ولی در درپوش نیمه خراب دروازهٔ آشور ناسیراپال دوم در ایگمور- انلیل[۲] نیز از شهر الی‌پی یاد شده‌است.[۳]

سقوط[ویرایش]

با حملهٔ کیمری‌ها در سال ۶۷۴ به سرپرستی سانداک شاترو که در همان سال به آشور حمله کرده بود ، نیبه پسر تالتا جان خود را از دست داد و پادشاهی الیپی سقوط کرد اما ضمیمهٔ خاک کیمری‌ها نشد . پس از این پادشاهی کم کم این سرزمین تجزیه شد و بدست دیگر کشور ها افتاد . ریاست قبیلۀ الیپی تا یک قرن در دست نوادگان نیبه بود .

نقشه ای از کشور الیپی در اولین سال حکومت دالتا

پانویس[ویرایش]

  1. «الیپی». لغت‌نامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۰. 
  2. بالاوات، با دروازهٔ سلمنسر سوم که در همان‌جا بدست آمده و بهتر حفظ شده‌است اشتباه نشود
  3. رجوع شود به ARAB,I و § ۴۸۴

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. به انگلیسی: Ellipi
  2. از وی در منابع به «تالتا» هم سخن به میان آورده‌اند.
  3. امپراتور آشور (۷۲۲–۷۰۵ ق‌م)

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]