زیویه (دژ)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۶°۱۵′۴۴″ شمالی ۴۶°۴۱′۱۶″ شرقی / ۳۶.۲۶۲۲۲° شمالی ۴۶.۶۸۷۷۸° شرقی / 36.26222; 46.68778

دژ (ارگ)
Dastehaye zarf parandeei.jpg
دستهٔ پرنده‌گون دیگ مکشوف زیویه
نام دژ (ارگ)
کشور  ایران
استان استان کردستان
شهرستان سقز
بخش سقز
اطلاعات اثر
نام‌های قدیمی ایزیرتو
نوع بنا شهردژ
دیرینگی آغاز هزارهٔ یکم

دژ زیویه ( ایزیرتو - Izirtu ) یا ارگ حکومتی بخشی از اقوام ایرانی که در محوطه‌ای به همین نام قرار داشت. این محوطه بر رأس کوهی در ۵۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر سقز در استان کردستان ایران واقع است. سابقهٔ پویایی و فعالیت در این دژ حداقل به دوران مادها و مانناها در حدود ۷۰۰ پ م مورخ است.

دیرینگی ارگ زیویه[ویرایش]

این دژ شامل تالارها، حیاط، اتاق‌های متعدد، تالار ستوندار، انبار غله، ورودی اصلی و پلکان سنگی است. در این دژ گنجینه‌ای باستانی یافت شده که در بر گیرنده تشت بزرگ مفرغی مزّین به نقوش جنگجویان آشوری است که در نقوش آن عناصری از طلا، نقره و عاج به کار گرفته شده است. مهم‌ترین اشیای به دست آمده از این منطقه سر عقاب زرین و گردن‌بندهای طلایی است.[۱]

ناحیه‌ای که گنجینه زیویه در آن یافت شده است در سده هفتم پیش از میلاد جزو سرزمین ماننا بوده است که با مادها علیه آشوری‌ها همدست شده بودند. مانناها در حدود ۶۶۰-۶۵۹ پیش از میلاد از اسکیت‌ها شکست خوردند و سرزمین آنها به دست اسکیت‌ها افتاد و و اسکیت‌ها توانستند با استفاده از استقرار در سرزمین مانناها بر مادها برتری یابند. در گنجیه زیویه تاثیرات هنر اسکیتی نیز دیده می‌شود.[۲][۳]

عقیده باستان‌شناسان[ویرایش]

به عقیدهٔ باستان شناسان در اشیاء مکشوف که نفوذ هنرهای مختلف در آن دیده می‌شود کار جواهرسازان محلی ماننا است که در ناحیه شرقی دریاچه اورمیه مسکن داشته‌اند و مرکب از قبایل آسیانی یعنی مردمی که پیش از آریایی‌ها در ایران و آسیای غربی مسکن داشته‌اند، بودند. و به تدریج مجذوب هنر و فرهنگ ایرانی شدند. در سالنامه سارگون دوّم پادشاه آشور، از ویران شدنایزیرتو پایتخت مانناها و زیبیه که شاید همان زیویه باشد ذکری به‌میان آمده است. در روزگار آشور بانی‌پال کشور ماننا تحت نفوذ آشور قرار داشت و بعد از سقوط نینوا در ۶۱۲ پیش از میلاد، ماننا جزو قلمرو دولت ماد و سپس حکومت هخامنشیان قرار گرفت.[۳]

رابطه‌ٔ اسکیت‌ها[ویرایش]

اشیاء زرین به سبک قوم ایرانی‌تبار سکایی اسکیت در گنجینه زیویه، با اشیائی که در کورگان‌های اسکیتی پیدا شده است، از جمله شمشیری که با دسته و غلاف طلا که در ۱۷۶۳ در کورگان کیروفوگراد (اوکراین) بدست آمد، شباهت دارد. شمشیر دیگری بهمین سبک و تبری آهنی با دسته طلا که در کورگان‌های کلرمس (کوبان) ضمن کاوش‌های سال ۲۰۹۱ کشف گردید، همانندی دارند.[۴]

بر روی این اشیاء، عناصر سکایی (گوزن خوابیده) با عناصر شرق قدیم (درخت مقدس در میان ایزدبانوان، حیوانات خارق العاده) آمیخته هستند. بی‌شک این فکر نادرست نیست که این اشیاء تقلیدی از سبک ویژه اورارتو، همراه با عناصر خاص سبک سکایی بوده است. عده‌ای، سرآغاز هنر سکایی را به دوره مبارزات اسکیت‌ها در آسیای نزدیک مربوط دانسته‌اند ولی اشیائی که در سیبری از اسکیت‌ها یا روزگار پیشا-اسکیتی بدست آمده است این نظر را رد می‌کند. در اشیاء یافته شده در سیبری عناصر «سبک جانورسازی»، وجود دارد و این اشیاء، به لحاظ زمانی، قدیمی‌تر از اشیائی هستند که در زیویه بدست آمده است.[۴]

نگارخانه اول[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ایران‌اطلس: بازدید: ژانویه ۲۰۱۳.
  2. وابستگی سکنهٔ دژ زیویه به سکاها یا اسکیت‌ها فعلاً فرضی بیش نیست
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ بهزادی، رقیه: قوم‌های کم‌شناخته کهن: ماناها. در نشریه: «چیستا» خرداد و تیر ۱۳۷۱ - شماره ۸۹ و ۹۰. ص۱۰۵۲.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ بوریس ب. پیوترفسکی: جهان سیت‌ها؛ دنیای فرهنگی بر سر چهارراه آسیا و اروپا، در دوران باستان. در نشریه: «پیام یونسکو» دی ۱۳۵۵ - شماره ۸۶. ص۶. (در مالکیت عمومی به خاطر قدمت).

منابع[ویرایش]