کادوسیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

کادوسیان (به یونانی: Kαδoύσιοι) مردمانی بودند که در دورهٔ باستان در گیلان و شمال غربی آذرآبادگان می‌زیسته‌اند. به نظر رودیگر اشمیت در دانشنامهٔ ایرانیکا، آن‌ها از اقوام ایرانی‌تبار بودند. به‌گفتهٔ استفان بیزانسی در بین دریای خزر و دریای سیاه سکونت داشتند و بنا بر گفتهٔ استرابو، در کرانهٔ جنوب غرب دریای کاسپین و جنوب رود ارس، بین آلبانی در شمال و ماردی در شرق یعنی در بخش کوهستانی مادیه پیرامون پاراچوآتراس می‌زیستند.

ریشه تاریخی[ویرایش]

کادوسیان دز زمان هخامنشیان

این مردمان در کنار گِل‌ها، آماردها، ویتی، آناریاکه و دیگران ذکرشده و پرشمار، مهاجرت‌کننده و یغماگر توصیف شده‌اند. استرابو همچنین ذکر می‌کند که مارکوس آنتونیوس، در یک اردوکشی علیه پارتیان فهمید کادوسیان زوبین‌اندازها و پیاده‌نظامی عالی دارند و بنابراین با کسنوفون که آن‌ها را جنگاورترین می‌خواند هم‌نظر است. به نظر می‌رسد که فرضیهٔ غیر ایرانی و حتی ترک یا تاتار بودن کادوسی‌ها ناشی از خلط آن‌ها با آناریاکه‌ها بود که توسط استرابو و دیگران در کنار کادوسیان ذکر شده‌اند و به‌سبب ریشه‌شناسی نام آن قبیله غیر آریایی بود.

به نظر می‌رسد که کادوسیان با دولت مرکزی هخامنشی، پیوسته مشکل داشته‌اند: می‌دانیم که در سال ۴۰۵ پیش از میلاد، در اواخر حکومت داریوش دوم شورشی رخ داده بود که تا شورش کوروش کوچک ادامه داشت و نیز موارد دیگر رخ داده‌است. به‌طور خاص، در مورد اردوکشی اردشیر دوم علیه کادوسیان در جریان شورش بزرگ ساتراپی در حدود سال۳۸۰ پیش از میلاد، شواهدی موجود است. این اردوکشی شکستی مفتضحانه بود و تنها مذاکرات دیپلماتیک توسط ساتراپ تیریبازوس عقب‌نشینی را ممکن کرد و خود شاه پیاده راه پیمود.

گفته‌شده که داریوش سوم در پی شکست دادن کادوسیان در نبردی تن به تن در جریان اردوکشی علیه آن قبیله در اولین سال‌های حکومت اردشیر سوم ساتراپ ارمنستان شده بود. کادوسیان به همراه مادها و دیگر شمالی‌ها در سپاه داریوش سوم می‌جنگیدند و به سوی مقدونیان در آربلا / گوگمل پیش می‌رفتند، گرچه ترکیب دقیق آن ارتش، در منابع متغیر ذکر شده‌است.[۱]

کادوسیان در زمان کورش بزرگ بخشی از سپاهیان هخامنشی را تشکیل می‌دادند و به کورش وفادار بودند. به گزارش پلوتارک اینان در میانهٔ پادشاهی هخامنشیان بر ایشان شوریده‌اند. در زمان چیرگی سلوکیان بر ایران اینان را در سپاه سلوکی نیز می‌بینیم. برای نمونه در نبرد رافیا با مصر کادوسیان بخشی از جنگجویان سلوکی بوده‌اند.

واپسین نشانه‌های از کادوسیان در زمان اشکانیان در تاریخ دیده می‌شود. می‌نماید که اینان در دیگر تیره‌های کرانهٔ دریای کاسپین حل شده‌باشند.

تالش‌ها و کادوس‌ها[ویرایش]

کهن‌ترین اثر مکتوب که از ایران باستان بدست ما رسیده اوستا کتاب دینی زرتشت، پیامبر ایرانی است. از روی آن نوشته‌ها با نام اقوامی چون تپور، گل، کادووس، امارد، کاسپی وغیرو برخورد می‌کنیم. برای روشن شدن موضوع، کشفیاتی که از گورستان مردگان مریان و طول تالش بدست آمده، نشانگر تمدن تالش هاست. (مرحوم دکتر مشکور دراین باره نوشته :حدود سه هزار سال پیش از میلاد، مردم ایران به وجود مس آگاهی پیدا کردندوکمی بعد بااختلاط مس وقلع، مفرغ اختراع شددرهمین اوان خنجر ساخته شد که اهالی تالش ولرستان ازاین وسیله استفاده زیاد می‌کردند). در دوران باستان به علت جنگاوری ودلیری ومیهن پرستی کم نظیراین قوم، آنان راجهت نگهبانی از نقاط سوق الجیشی به مرزها می‌فرستادند. تحولات درسرزمین کادووسیان هنگامی رو به اوج می‌گذارد که کادووسیان پس از سال‌ها مبارزه در برابر دولت‌های ماد وهخامنش ومهاجمین، سرانجام درحدود سال‌های ۳۶۰ پیش از میلادازاردشیر سوم شکست خورده واستقلال خودراازدست می‌دهند و به تبع ان گل‌ها و اماردن‌ها استقلال می‌یابند. این دو قومی بودند که در کنار کادووسیان زندگی می‌کردندوقتی به قدرت رسیدند کادووسیان را در معرض فشار قرار دادند. نیرومند شدن قوم گل ودیلم واماردن در سرزمین کادوسیان باعث ناتوانی کادووسیان شدکه متعاقب آن به ناچار خودرا درحمایت از دولت هخامنشیان می‌بینند ولی این حمایت چند صباحی طول نکشید وباحمله اسکندر به ایران وسرنگونی دولت هخامنشیان، ارکان دولت ازهم پاشید. سپس با تشکیل دولت سلوکیان باز ازقوم کادووس نامی برده نمی‌شود. گیرشمن در تاریخ ایران می‌نویسد:داریوش دوم (۴۲۴–۴۰۵ ق. م) در اواخر عمر رهبری نبرد با کادوسی هارا بر عهده گرفت و اندکی بعد هم مُرد و تاج سلطنت را برای پسر ارشدش اردشیر دوم بر جای نهاد. بین اردشیر دوم ۴۰۵–۳۵۹ ق. م نیز با کادوسیان جنگی درمی‌گیرد که نتیجه خاصی ندارد، اردشیر سوم(۳۵۹–۳۳۸ ق. م) باقاطعیت هر چه تمام تر، کادوسی‌ها را سرکوب کردو قیام ساتراپ‌ها رافرونشاند.

تالش گشتاسفی در دوره خلفای عباسی

این بی گفتگو است که نشیمن کادوسیان در کوهستان شمال شرقی آذربایجان، در آنجا می‌بوده که اکنون نشیمن تالشان است. می‌باید گفت: نه کادوسیان از میان رفته‌اند و نه تالشان از جایی دیگر به جای ایشان آمده‌اند. این تالشان فرزندان و بازماندگان همان کادوسان می‌باشند و نام «تالش» دیگر شده از نام «کادوس» می‌باشد.این متن اصلی مقاله است که منبع آن فصلنامه سیاسی ، ادبی و فرهنگی گیلان ما[۲]

کادوسیان در دوره مادها[ویرایش]

گفته‌شده که کادوسی‌ها از نی‌نوس، شاه افسانه‌ای آشوری‌ها شکست خوردند. در دورهٔ مادها آنان آشکارا قادر به حفظ استقلال‌شان بوده‌اند و حتی گفته‌شده در دورهٔ ارتئوس، وقتی یک پارسی به نام پارسوندَس [۳] که از دست مادها گریخته بود، آن‌ها را مجبور کرد تا با مادها بجنگند؛ بنابراین کادوسیان هرگز تابع شاهان ماد نبوده‌اند و فقط در دورهٔ کوروش بود که گفته‌شده آن‌ها داوطلبانه فرمان‌بردارش شدند. بنابر گفتهٔ کسنوفون، او هنگام مرگ، پسرش تانااوکسارس را به ساتراپی مادها، ارمنیان و کادوسیان گمارد [۴].

کادوسی‌ها در هیچ کجای منابع کهن ایرانی ذکر نشده‌اند، درنتیجه از منشأ نام‌شان یا ساتراپی‌ای که بدان تعلق داشتند اطلاعی در دست نیست [۵] . در هیچ کجای دیگر شرق نزدیک باستان شواهدی در دسترس نیست. اشاره نشدن به کادوسیان در منابع ایران باستان نباید موجب تشویش خاطر گردد بلکه باید به اصطلاح دیگری غیر از کادوس اندیشید.

مفهوم کادوس ممکن است به قبایلی اطلاق شده باشد که ویژگی خاصی آن‌ها را از دیگر قبایل متمایز می‌نمود، ساختار واژه از دو کلمه کا+دوس تشکیل شده و هیچ شکی نیست که واژه دوم صفت است و اشاره به دوست دارد. هنگام صحبت در زبان فارسی اغلب حرف آخر کلمه می‌افتد و دوست در محاوره به دوس تبدیل می‌شود. در مورد واژهٔ کادوس (کادوسیان) احتمال قریب به یقین اصل اصطلاح کادوست بوده‌است.

کا در بخش اوّل کادوس همان کی در شاهنامه لقب کیانیان است. اسامی پادشاهان شاهنامه اغلب با این اصطلاح شروع می‌گردد مانند کی‌کاووس، کی‌خسرو یا کی‌قباد. کا در ادبیات اوستایی به صورت کاوی (کوی) ضبط شده مانند اسامی برخی از شهریاران مانند کوی‌خسرو، کوی‌کواد یا کوی‌ویشتاسپ. بنابر این در ادبیات کهن ایران کادوسیان را به نام دیگری جز اصطلاح رایج باید جستجو کرد. همسان‌ترین اصطلاح کادوس ممکن است کاووس باشد که فقط تغییر یک حرف «واو» با یک حرف «دال» در دو اصطلاح است آن هم ممکن است از تفاوت زبان یا لهجه‌ای بیگانه عارض شده باشد.

پانویس[ویرایش]

  1. Schmitt, CADUSII.
  2. ‏ «عنوان مقاله». گیلان ما، ۱۱ فروردین ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در 24 سپتامبر 2014. 
  3. برادر زن رهبر کادوسی‌ها
  4. نی‌نوس ممکن است همان شمشی-اداد پنجم تاریخی باشد
  5. ماد یا در زمان‌هایی شاید هیرکانی

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]