ساپاردا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ساپاردا
Hagmatana castle.JPG
دژ مادی کیشاسو
نام ساپاردا
کشور  ایران
استان استان قزوین استان زنجان
شهرستان الموت
اطلاعات اثر
نام‌های دیگر شاپاردا
نام‌های قدیمی سپردا
نوع بنا ناحیه، کشور، دژ
دیرینگی آغاز هزارهٔ یکم پ. م.
بانی اثر ساپارداییان
مالک اثر ایران
نقشه ماد و ماننا قرن‌های ۹ تا ۷ پ. م.

ساپاردا (Saparda) نام یکی از ایالات آشوریان در سرزمین ماد به مرکزیت دژی به همین نام بود. این ایالت به احتمال زیاد در سال ۷۱۰ پیش از میلاد از ایالت خارخار جدا شد. آشوریان در این ایالت قدرت چندانی نداشتند، به طوری که برای حفظ آن همواره متوسل به زور می‌شدند. ایالت ساپاردا در جنوب خط زنجان-قزوین کنونی واقع بوده‌است.

ساپاردا منشاء قیام مردم ماد[ویرایش]

به احتمال قوی قیام مادی‌ها در پیرامون نوروز آشوری سال - ۶۷۳ پ. م. - وقوع یافت. مقدمترین سئوال اسرحدون از هاتف مربوط به جریان شورشی مورخ به ماه ایار[۱] است و در آنجا دوساننی و مامی تیارشو همچون متحدان خشثریته وارد میدان نبرد شده‌اند[۲]. بنابر این پرسش‌های مربوط به نخستین مذاکرات خشثریته با دوساننی[۳] را باید به تاریخ مقدمتری منسوب دانست؛ بنا به جملات:

آیا مامی تیارشو به سخن او گوش خواهد داد ... آیا امسال با اسرحدون دشمنی خواهد ورزید ... این سئوال در آغاز سال و در ماه نیسان به عمل آمده بود[۴].

خشثریته موفق به جلب مامی تیارشو و دوساننی گشت این سه تن پیشوای محلی یکی از سه نواحی بیت کاری، مادای و ساپاردا بودند. رئیسان آن نواحی که از طرف آشور انتخاب شده بودند، به منظور تسهیل مناسبات خویش با مردم محل و استفاده از نفوذ شخصی متنفذ، که تضمین حیات وی ضامن پرداخت خراج می‌شد در هر ناحیه‌ای کسی را به پیشوایی می‌شناختند و پیشوایان محلی که ویس‌پتی بود بدین وسیله دهیوپتی می‌شد. محتملا قدرت واقعی پیشوایان محلی که بر نفاذ حکم وی مبتنی بوده، از رئیسان آشوری نواحی کمتر نبود.

گردنهٔ ساپاردا[ویرایش]

اسارت قبایل ماد و ماننا

در سال - ۶۷۳ پ. م. - سرزمین وسیعی طعمهٔ عصیان گشت و مردم سراسر ماد مرکزی قیام کردند و شورشیان روش تهاجم پیش گرفته در آن واحد بسیاری از قلاع آشوریان را به محاصره و سقوط تهدید کردند. سئوالی که اسرحدون پادشاه کشور دربارهٔ حملهٔ متقابل احتمالی آشوریان از هاتف به عمل آورده مربوط به دهم ماه ایار است. آشوریان در نظر داشتند از گردنهٔ ساپاردا گذشته و قلعهٔ کیلمان را مسخّر سازند و محتملا از آن دژ چون پایگاه نظامی برای حملهٔ آتی استفاده کنند.

اشترک معتقد است این همان دهکدهٔ کولومان می‌باشد که در نامه‌های بایگانی سلطنتی آشور از آن یاد شده[۵] و ظاهراً در بخش جنوبی خارخار واقع بوده. چنانکه پیشتر گفته شد ساپاردا در آغاز جزو ناحیهٔ خارخار بوده است. ظاهراً صحبت بر سر لشکرکشی علیه عاصیان ماد از طرف جنوب در میان است. در نوشته‌های اسرحدون نیز از آن یاد شده ولی گویا لشکرکشی آشور با موفقیت قرین نگشت.[۶]

پانویس[ویرایش]

  1. در پایان آوریل سال ۶۷۳
  2. الواح Ki،۴ و Kn،۱
  3. Dusanni
  4. مارس- آوریل
  5. این دهکده در نامه‌های بایگانی آشوری دوبار به مناسبت الی پی و اوریاکو در ناحیهٔ خارخار نام برده شده است.
  6. رجوع شود به تذکری دربارهٔ ناحیهٔ رودک‌ها در سئوال از هاتَف

جستارهای وابسته[ویرایش]

خارخار

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]