زاموآ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
زاموآ
Takhte Soleiman.jpg
نامزاموآ
کشور ایران
استانآذربایجان غربی و کردستان
اطلاعات اثر
نام محلیزام‌ئوآ
نام‌های دیگرمازاموآ، زاموای‌داخلی
کاربریسکونت‌گاه
دیرینگیآغاز هزارهٔ یکم پ.م.
بانی اثرزامواییان
موقعیت زاموآ پیش از پادشاهی
ماد و ماننا قرن ۹ تا ۷ پ.م.

زاموآ (به انگلیسی: Zamua) در بخش علیای رود زاب کوچک قرارداشت که خود یکی از شعبه‌های دجله بشمار می‌رفت، شعبه‌هایی که در مسیر سفلای آن خاک اصلی آشور را قطع می‌کنند. نواحی زاموآ از لحاظ جغرافیایی به آشور سخت مربوط بوده‌است. سراسر زمین‌هایی که از دریاچهٔ اورمیه تا بخش‌های علیای رود دیاله ممتد بود[۱] به معنی بسیط بنام ماننا موسوم بود ولی به‌طور محدود زاموآ نامیده می‌شده.

تاریخچه زاموآ[ویرایش]

در آغاز هزارهٔ‌یکم پیش از میلاد از میان دولت‌های ایرانی که نخست در سرزمین آینده ماد تشکیل شدند نقش رهبری را دولت‌های کوچک نواحی زاموُآ که مسکن لولوبیان و کوتیان بود بازی می‌کردند.

سرزمین مزبور در سال ۸۸۱ (پیش از میلاد) بدست آشور ناسیراپال دوم تسخیر شد و از آن زمان به بعد به مازاموآ مشهور گشت. مازاموآ بعدها در سنین سال‌های ۸۸۵ (پیش از میلاد) به دو بخش شمالی و جنوبی تجزیه گشت. بخش شمالی را ماننا و بخش جنوبی پارسوآ نامیده شد.[۲]

بخش شمالی:
ماننا یا زاموآی‌ داخلی به مرکزیت دژ ایزیرتو
زاموآ
شاکنّو یا حاکم‌نشین مـازامــوآ

در سال ۸۵۰ (پیش از میلاد) به ۲ ایالت آشوری تقسیم شد.

بخش جنوبی:
پارسوآ یا زاموآی‌ خارجی به مرکزیت دژ نیککور

زاموای داخلی (ماننا)[ویرایش]

در وقایع سال ۸۸۲ (پیش از میلاد) برای نخستین بار به اصطلاح حاکم‌نشین مازاموا برمی‌خوریم؛ ولی ایالت مزبور شامل بخش‌های جنوبی آن نمی‌گردید و ظاهراً چیزی از لشکرکشی ۸۸۰ (پیش از میلاد) نگذشت که مردم آن بخش‌ها استقلال خویش را باز پس گرفتند. باری سلمنسر سوم در سال ۸۵۹ (پیش از میلاد) به سرزمین مزبور لشکر کشید و در سال ۸۵۵ (پیش از میلاد) ناحیهٔ حاکم‌نشین مازاموا به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شده بود.[۳]

زاموای خارجی (پارسوآ)[ویرایش]

زاموای خارجی یا «زاموای جنوبی» واقع در جنوب کشور ماننا قرارداشت و ناحیه پارسوآ به سمت جنوب و جنوب شرقی نامحدود بوده و شاید تا سرزمین پارسیان امتداد می‌یافت؛ زاموای جنوبی احتمالاً محل اسکان قبایل پارسوایی بوده‌است.[۴] باید اضافه نمود پارسوآ و ماننا دو قبیله با دو زبان، آیین، و فرهنگ متمایز بودند که هر دو تحت انقیاد آشوریان قرار داشتند و قبایل ماننا برای کسب استقلال خویش ظاهراً از پارسوآ پیشی گرفت.[۵]

جامعهٔ زاموآ[ویرایش]

جامعهٔ زاموآ آنچنانکه در سالنامه‌های آشور ناسیراپال وصف شده جامعه‌ای بود طبقاتی واجد پیشه‌های حرفه‌ای که در آشور بدان ارج می‌نهادند و بسیار ترقی کرده بود. بالضروه پیشه‌ها از کشاورزی[۶] تجزیه شده و بدین سبب تولیدات کالایی نیز محتملاً تا اندازه‌ای رونق داشت؛ ولی این جامعه در دوران بدوی پیدایش طبقات قرار داشت، دولت در آن ضعیف بود و اینجا و آنجای آن سرزمین دولت‌های کوچک وجود داشتند که قادر به پایدری و مقابله با تجاوزات آشور نبودند. تأسیس جامعهٔ طبقاتی را در اینجا باید در نیمهٔ دوم هزارهٔ دوم پیش از میلاد دانست. محتملا جریان پیدایش طبقات بر اثر سلطهٔ موقتی بابل در عهد کاسیان، در سرزمین مزبور تسریع شد.

سال‌نامه‌های آشور ناسیراپال دوم از نقاط مسکونی فوق یاد می‌کنند ولی ظاهرً موفق به تصرف دور لولومه نشدند زیرا که سال‌نامه‌ها فقط از تسخیر و نابودی نقاط مسکونی غیر مستحکم که جزء بخش‌های لاربوسا و بار و بی‌نوسا و همچنین دور لولومه بوده‌است صحبت می‌دارند و دربارهٔ نقطهٔ اخیرالذکر بخصوص سخنی نرفته‌است.

  • برگردان لاتینی اصطلاحات مقاله:

Zamua. Nur Adad. Ata. Ameka. Zamru. Arashtua. Bunasi. Musasina. Kirtiara. Kirrvri. Xudon. Simeci. Simera. Ulmania. Adaush. Xarga. Xarmasa. Parsindu. Ammaru. Iritu. Suritu. Uze> Birutu. Alagalag. Bara. Dur Lulume

نخستین شاهکان سرزمین زاموای‌داخلی (ماننا)[ویرایش]

نخستین شاهکان سرزمین زاموای خارجی (پارسوا)

نواحی و اراضی مسکونی در زاموآ

  • ناحیه کیرّوری
  • ناحیه سمسی
  • ناحیه سیمره
  • ناحیه اولمانیا
  • ناحیه آداعوش
  • ناحیه خارگا
  • ناحیه خارماسا
  • ناحیه لاربوسا
  • کشور گیلزان

نواحی مجاور زاموای جنوبی (پارسوآ)

قلاع و دهکده‌های متروک دیگر:

  • قلعه آمارو
  • قلعه پارسیندو[۷]
  • قلعه ایریتو
  • قلعه سوریتو
  • قلعه خارتیش
  • دهکدهٔ اوزه
  • دهکدهٔ بیرتو
  • دهکدهٔ لالاگا
  • دهکدهٔ بارا
  • دهکدهٔ دور- لولومه
  • دهکدهٔ بی‌نوسا (بوناسی)

پانویس[ویرایش]

  1. ناحیهٔ شهرهای کنونی میاندواب، بانه، سلیمانیه، سرپل ذهاب و سنندج
  2. قسمت علیای رود دیاله
  3. بخش شمالی زاموای داخلی یا ماننا نامیده شد که فقط نام یکی از قبایل چندگانه ماننا چنین بود
  4. ممکن است قبایل لر، بختیاری، قشقایی، لک، کرمانشاهی و بسیاری که بزبان هندواورپایی متکلم‌اند منشأ پارسوایی داشته باشند.
  5. هم اکنون اقوام کرد و آذری ساکن در شهرهای بانه، نقده، بوکان، پیرانشهر اخلاف مانناییان و پارسواییان هستند
  6. نقاط مسکونی یا دهکده‌های ویژهٔ پیشه‌وران (آهنگران و درودگران) در نواحی مجاور غرب و شمال غربی ایلام در زمان این‌شوشی‌ناک
  7. این دژ شاید به پارسیان تعلق داشته باشد به هر حال تجزیهٔ پارسیندو شامل پارس و یندو است.

منابع[ویرایش]

  • دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ (۱۳۸۶). تاریخ ماد. ترجمهٔ کریم کشاورز. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۱۰۶-۵.

پیوند به بیرون[ویرایش]