گویش هورامی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از هورامی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
هورامی (اورامی)

هه‌ورامی 

تلفظ: Hewramî
گویشگاه‌ها: ایران
عراق
شمار گویشوران:
خانواده: هندواروپایی
هندوایرانی
ایرانی
   ایرانی غربی
    شمال غربی
     زازا-گورانی
      هورامی (اورامی)
کد زبان
ISO 639-1: هیچ
ISO 639-2:
ISO 639-3: hac

هورامی (اورامی[۱]) یکی از گویش‌های گورانی.[۲][۳] است.

گستردگی[ویرایش]

هورامان سرزمینی است در دو کشور ایران و عراق که میان مناطق کردنشین واقع شده‌است. هورامی‌ها در ایران در دو استان کرمانشاه و کردستان و در عراق در استان سلیمانیه حضور دارند که به سه بخش اورامان لهون به مرکزیت شهر پاوه، اورامان تخت و اورامان ژاورود تقسیم می‌شود، تمرکز اصلی اورامی زبانان در دو شهر پاوه و مریوان در ایران و شهر حلبچه در عراق است.[۴] هورامی‌ها در شهرهای کرمانشاه، سنندج، قروه، دماوند، سلیمانیه، اربیل و بغداد جمعیت قابل توجهی دارند.
فؤاد معصوم رئیس‌جمهور کرد عراق از جمله گویشوران مهم و شناخته شده هورامی می‌باشد.[۵][۶]

تا زمان صفویه گستردگی گویشوران هورامی ناشناخته است و اساساً تا این دوره هیچ گونه مکتوبات قابل توجهی از گویشوران هورامی در دست نیست و حوزه سکونت آنها نیز بسیار محدود بوده‌است. چیزی که سبب گسترش گویش هورامی گردید این بود که در زمان صفویه و حکومت خاندان اردلان بسیاری از مردم هورامی در این زمان برای کسب قدرت سیاسی و نزدیکی به دربار صفویه ؛شیعه شدند (نظیر هورامی‌های منطقه کندوله) که در نتیجه پشتیبانی حکومت صفویه از خاندان اردلان‌ها و مردم هورامی سبب گردید که مکتوبات حکومت اردلان به زبان هورامی نگاشته گردد و این امر سبب گسترش زبان هورامی در مناطق جنوبی تر کردستان گردید و رفته رفته مکتوبات اردلان‌ها به زبان هورامی نگاشته می‌شد. البته مذهب بسیاری از مردم منطقه تابعه اردلان یارسان (اهل حق) بود و این مذهب پیوند کاملی با زبان هورامی داشت که در نتیجه زبان غالب شعر وادب حتی برای شیعیان دوازده امامی و اهل سنت هورامی گردید.[۷][۸][۹][۱۰]

تقسیم‌بندی‌ها[ویرایش]

تقریباً همه منابع معتبر زبانشناسی هورامی را گویشی از زبان گورانی دانسته‌اند، زبان گورانی متعلق به شاخه زازا-گورانی از شاخه زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و با زازایی هم خانواده است.[۱۱] از دیدگاه مکنزی گویش اورامانی مانند دیگر گویش‌های گورانی، دارای برخی مشخصات آوایی است و از آن نظر، به گویش‌های مرکز و شمال ایران نزدیک‌تر است[۱۲] اما بااین حال از دیدگاه دانشنامه بریتانیکا اورامانی به عنوان یکی از گویش‌های زبان کهنگورانی است.[۱۳].

منابع[ویرایش]

  1. کرد یا کردها مدخلی جامعه شناختی بر گوران‌شناسی
  2. "Kurdish language." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 23 Nov. 2010
  3. Edmonds, Cecil. Kurds, Turks, and Arabs: politics, travel, and research in northeastern Iraq, 1919-1925. Oxford University Press, 1957.
  4. ساخت‌های فعلی استمراری تأکیدی در گویش هورامی
  5. http://www.pavehpress.ir/یک-هورامی-رئیس-جمهور-عراق-شد/
  6. http://fa.alkawthartv.com/news/89109
  7. راسخون. «چگونگی گرایش والیان کرد اردلان به تشیع». راسخون. ۱۳۹۳/۰۲/۰۸. 
  8. «چگونگی گرایش والیان کرد اردلان به تشیع ،». فصلنامه علمی پژوهشی شیعه‌شناسی شماره 35 (مؤسسة «شیعه‌شناسی»)، ۱۳۹۳. 
  9. خبرنگار سراب روانسر. «تجمع بزرگ خاندان اردلان سراسر ایران در سنندج». پایگاه خبری تحلیلی سراب روانسر. ۱۳۹۵/۱۲/۰۱. 
  10. محمد کلهر. «پیشینه ای به ژرفای زمان». پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ۱۳۸۷. 
  11. ساخت‌های فعلی استمراری تأکیدی در گویش هورامی صفحهٔ ۲
  12. D. N. Mackenzie Avromani, Encyclopædia Iranica
  13. http://www.britannica.com/topic/Iranian-languages