بخش دینور

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۳۵′ شمالی ۴۷°۲۶′ شرقی / ۳۴.۵۸۳° شمالی ۴۷.۴۳۳° شرقی / 34.583; 47.433

شهرستان دینوَر یکی از بخش‌های شهرستان صحنه در استان کرمانشاه در غرب ایران است.[۱]

تاریخچۀ شهرستان دینور[ویرایش]

این شهرستان در گذشته ماه کوفه نامیده می شده که بنا به روایتی به سبب تامین خراج کوفه بوده و به روایتی دیگر بدلیل فتح آن بدست مردم کوفه ماه کوفه نامیده شده است.[۲] شهر باستانی دینور در اثر زلزله تخریب شده و هنوز آثاری از آن بصورت تپه‌ای باستانی در کنار روستای شیرخان وجود دارد. علی‌أی‌حال بدلیل وجود گسل فعال دینور[۳]این منطقه در طول سالیان همواره شاهد زلزله‌های متعددی بوده که آخرین آن بسال ۸۱ صدمات وسیعی به روستاهای منطقه وارد کرد.

تپه تاریخی و باستاني شيخي‌آباد روستای کرتویج علیا دينور به عنوان نخستين زيستگاه بشر دوره نوسنگي در خاورميانه شناخته شده است.در کاوش اين تپه ، تاريخ آن با قدمت 11 هزار و 800 سال حاصل شده که قديمي تر از مجموعه گنج دره هرسين با قدمت 10 هزار سال است كه از قدمت كهن دينور حكايت دارد. [۴]

این شهرستان براساس مصوبه هیأت دولت به تاریخ ۱۳۸۹/۰۳/۱۲ به عنوان یکی از شهرستان‌های استان کرمانشاه به مرکزیت شهر میانراهان شناخته شد. پیش از آن تحت نام بخش دینور شناخته می‌شد.

دشت دینور جزء دشت های مرتفع استان کرمانشاه می باشدکه ارتفاع آن از سطح دریا 1350متر است و بین کوههای امروله و هجر قرار دارد که در این میان کوه امروله در شمال شهرستان صحنه با ارتفاع 3203متر چهارمین کوه پر ارتفاع استان کرمانشاه می باشد.

دشت دینور 200 کیلومتر مربع وسعت دارد ولی کل بخش دینور 742 کیلومتر مربع وسعت دارد و دارای آب و هوای کوهستانی است و جزء مراتع ییلاقی استان کرمانشاه قرار می گیرد. شغل اصلی مردم کشاورزی ودربعضی ازروستاها باغبانی است. دشت دینور دارای زمینهای کشاورزی مرغوب و مستعدی می‌باشد ، زمين هاي منطقه دينور استعداد فراواني در زمينه توليد آفتابگردان ، گندم و... دارند .

شهرستان دینور از شمال به استان كردستان شهرستان كامياران و از شمال و شمال شرق و شرق به شهرستان سنقر، از جنوب به شهرستان صحنه،از غرب به دهستان بيلوار از توابع بخش مرکزی شهر کرمانشاه و از سمت جنوب غربي به دهستان چمچمال از توابع بخش بيستون از شهرستان هرسين محدود می‌شود.

دینور داراي يك نقطه شهري به نام میانراهان و سه دهستان به نام هاي دهستان دينور ( مركزي) به مركزيت شهر ميانراهان ، دهستان حر به مركزيت روستاي موئينه ، دهستان کندوله به مركزيت روستاي كندوله تشکیل شده‌است.

روستاهاي دينور[ویرایش]

دهستان دينور ( مركزي):

۱- کاکاوند، ۲ - جیحون‌آباد ۳ - احمدآباد، ۴ - چمه، ۵ - قیطاس‌آباد، ۶ - عزیزآباد، ۷ - کله جوب درتنگ، ۸ - میان‌راهان، ۹ - تپه کلوچه، ۱۰ - خدرآباد،۱۱ - دستجرده علیا، ۱۲ - دستجرده سفلی، ۱۳ - میره طاهر، ۱۴ - مریم‌نگار، ۱۵ - کرج علیا، ۱۶ - کرج سفلی، ۱۷ - باباکمال علیا، ۱۸ - باباکمال سفلی، ۱۹- چراغ‌آباد، ۲۰ - کرکسار، ۲۱ - جبارآباد، ۲۲ - نظرآباد، ۲۳- پیرقاسم، ۲۴ - سید شهاب ۲۵ - طاهرآباد، ۲۶ - امين‌آباد، ۲۷ - امیرآباد، ۲۸ - قلعه ، ۲۹ - ده خانجان، ۳۰ - حسن‌آباد سفلی، ۳۱ - حسن‌آباد علیا، ۳۲ - گیلانه، ۳۳ - ارمنی‌جان، ۳۴ - زیبا جوب، ۳۵ - شاهمار، ۳۶ - شیرخان، ۳۷ -بالاجوب، ۳۸ - کله جوب علیا، ۳۹ - سفیدخانی، ۴۰ - هریله، ۴۱ - رشیدآباد، ۴۲ - تینموسفلی، ۴۳ - تینمو علیا، ۴۴ - احمدآباد مله ماس، ۴۵ - گون بان،۴۶ - ده آسیاب، ۴۷ - محمودآباد (ویرانه) ۴۸ - دوآبان،۴۹ - محمدآبادبان مله، ۵۰ - پنگیجه، ۵۱ - مزرعه دولت‌آباد، ۵۲ - چالاب قجر، ۵۳ - مزرعه عالی سیاه، ۵۴- محمودآباد

دهستان حر:

۱- جامیشان سفلی، ۲ - جامیشان وسطی، ۳ - گنداب علیا، ۴ - گنداب سفلی، ۵ - زحمانی، ۶ - محمدآباد، ۷ - شاه‌ویس‌آباد، ۸ - شوربلاغ، ۹ - چوبینه، ۱۰- عبدالمحمد، ۱۱ - مزرعه چشمه نظر، ۱۲ - مزرعه چالاب، ۱۳ - قره قاچ، ۱۴ - سلطان‌آباد، ۱۵ - گیجی‌دره، ۱۶ - دره خلیل، ۱۷ - مؤینه، ۱۸ - حرین، ۱۹- شاپورآباد، ۲۰ - اشرف‌آباد، ۲۱ - کلکان آفتاب‌رو، ۲۲ - کلکان نسار، ۲۳ - بلشت، ۲۴ - قلعه سبزی، ۲۵ - پویان، ۲۶ - سادول، ۲۷ - قزل‌دره، ۲۸ - پشتگلان، ۲۹ - کوره، ۳۰ - سیاه‌دره، ۳۱ - سربرزه، ۳۲ - مله‌بید، ۳۳ - سنگ سفید، ۳۴ - سرتخت، ۳۵ - مزرعه کانی کبود

دهستان كندوله :

۱- کندوله، ۲ - پشت‌پیرافته، ۳ - پریان، ۴ - شریف‌آباد، ۵ - بزه رود، ۶ - قلعه بزه رود، ۷ - کهریز، ۸ - چشمه غلام ویس، ۹ - حجت‌آباد، ۱۰ - تراز و بره، ۱۱- مله‌هانه، ۱۲ - تازه‌آباد، ۱۳ - امیرآباد، ۱۴ - کری‌زاغه، ۱۵ - سرچمن، ۱۶ - گرماب، ۱۷ - قروجنگ، ۱۸ - سیاه‌خانی، ۱۹ - چشمه آلوچه، ۲۰ - خلیل‌اله،۲۱ - علی‌آباد، ۲۲ - کرتویچ علیا، ۲۳ - کرتویچ سفلی، ۲۴ - ازناب علیا، ۲۵ - ازناب سفلی، ۲۶ - چشمه بیگلر، ۲۷ - چشمه قبنر، ۲۸ - کنک، ۲۹ - کرم‌بست، ۳۰ - اسلام‌آباد بزه‌رود


'وجه تسمیه دِینوَر' این کلمه به کسر دال و سکون یا و نون و فتح واو و سکون راء صحیح است، ابن خلکان می گوید: سمعانی در انساب آن را به فتح دال ضبط کرده ولی صحیح نیست. لفظ دینور در میان فارس و عرب مشترک بوده و تنها به یک تلفظ در کتابهای جغرافیای آمده است. ولی درباره وجه تسمیه واژه دینور اختلاف نظر بسیاری وجود دارد اسم دینور از دو بخش (دین) و (ور) تشکیل شده است. معلوم است که مردمان سرزمین ایران بخصوص مردمان باستانی اطراف رشته کوه¬های زاگرس تا قبل از پیدایش آیین زردتشت به دینور معروف بودند. ماموستا پروفسور توفیق وهبی درباره¬ی آیین کهن کردها میگویید: تا قبل از ظهور آیین زردتشت مردمان اطراف رشته کوههای زاگرس پیرو آیین (میترا)، (شیدا) یا (دئیوه) بودند. و یکی از پری و فرشتگان بزرگ این آیین که فرشته ی (قلم) بوده به (دین) معروف بوده است و آن های که مجسمه این فرشته را داشتند به «دینوران» شناخته می¬شدند. مشخص است کسی که حامل این فرشته – دین- بوده است به (دینه ور) معروف بوده است یعنی ((صاحب و حامل دین)). اما پس از پیدایش آیین زردتشت مردمان این سرزمین آیین قدیمی خود را کنار گذاشتند اما نام دینور همچنان بر آن منطقه باقی ماند. برخی از تاریخ نویسان می گویند کلمه «دینور» از «دینهور» که یکی از خدایان سریانی بوده است اقتباس شده است. و برخی دیگر نیز معتقدند که این اسم از «دیونوسیوس» که یکی از خدایان یونانی بوده گرفته شده است . عبدالرحمان شیخ صوفی در کتاب صورالکواکب معتقد است که دینور به معنی «دین آور» بوده یعنی محلی که دین بدانجا آورده شده است. یاقوت در معجم البلدان می نویسد: «ماه دینار اسم دینور بوده و اصلش از قدیم دیناوران بوده چرا که اهالیش دین زردتشت را بی اکراه و اجبار قبول کردند، بنابراین آن شهر را دین آوران گفتند نه به معنای دینار که زر است». ماه بهزادان نیز به دینور گفته می شده است این نام را برخی از متون تاریخی و از جمله طبری ذکر کرده اند (تاریخ دینور: نوشته اقبال امیری)

ساکنان و اقوام دینور[ویرایش]

از گذشته های دور دینور محل سکونت انسان ها و اقوام گوناگون بوده است، حتی نخستین سکونتگاه بشر حداقل در محدوده خاورمیانه در دینور می باشد (تپه شیخی آباد در روستای کرتویج علیا دینور) ولی آنچه از منابع تاریخی معتبر آمده است که در گذشته و در دوران رونق دینور در این شهر اعراب و اکراد زندگی میکرده اند و از آنجایی که دینور به عنوان یک شهر ارتباطی مطرح بوده از اقوام و قومیت های گوناگون در آن زندگی می کرده¬اند. چنانچه در کتاب حدود العالم من المشرق و المغرب آمده: «دینور شهری است برابر وی (لمغان) بر کرانه¬ی رود نهاده و اندر وی جای بازرگانانست از همه خراسان و اندر وی بتخانهاست و اندرین شهر بازرگانان مسلمانند مقیم و این شهر آباد است و یا نعمت». «دینور و شهر ژور شهرهای اند انبوه و بسیار نعمت و مردمانی آمیزه اند». در دوران امویان و عباسیان دینور بسیار بسیار آباد بود و اعراب توجه ویژه ای به سکونت در منطقه دینور داشتند و همین امر باعث شکوفایی بیش از پیش آن شد. در ایران زبان عربی زبان روزمره¬ی مهاجران عرب بود در پاره ای از شهرها نظیر دینور دارای شمار زیادی سکنه¬ی عرب بود. ولی با این وجود میتوان گفت که دینور همواره سکونتگاه اصلی کُردها بوده است امروزه اقلیت های گوناگونی در این بخش زندگی میکنند که یکی از آنها لک¬ها هستند که در حوالی سالهای 1320 شمسی از مناطق لرستان همچون الشترکوچ میکنند و به دینور مهاجرت می¬کنند که امروزه در روستاهای حسن-آبادسفلی و علیا، گیلانه،امین آباد، چشمه بیگلر، قلعه¬دهخانجان، چمه، قیطاس آباد، عزیزآباد ،امیرآباد، سید شهاب،کله جوب و به صورت پراکنده در روستاهای طاهرآباد و ارمنی جان می باشند. کندوله ای ها نیز یکی از اقلیت¬های دینور می باشند که میتوان آن ها را قدیمی ترین ساکنان دینور دانست که سابقه حدود یک قرن سکونت در دینور را دارا میباشند که زبان آنها با بقیه مردم دینور متفاوت است آنها به گویش هورامی تکلم می کنند. بقیه ساکنین دینور که بیش از 90 در صد ساکنان دینور را تشکیل می¬دهند به زبان کردی کلهری تکلم می-کنند که از ایلات و اقوام زنگنه، جلیلوند، مافی،کلیایی، علی اللهی و... می باشند.

بیشتر ساکنان بخش دینور کرد هستند که عمدتاً به زبان کردی با گویش کردی جنوبی و لهجه کلیایی سخن می‌گویند.(تاریخ دینور نوشته اقبال امیری)

این در حالی است که در دهستان کندوله کردهای هورامی (اورامی) و در دهستان حر کردهای کلیایی هستند و آنها نیز به گویش و لهجه کردی خود تکلم می‌کنند. بیشتر ساکنان بخش دینور پیرو دین اسلام و شیعه ۱۲ امامی هستند. ولی در روستاهای از آن پیروان آیین یارسان نیز زندگی می‌کنند .[۵]

مشاهير و بزرگان[ویرایش]

  1. ابن قتیبه دینوری
  2. ابوحنیفه دینوری.
  3. محمد بن عبداله دینوری
  4. احمد بن جعفر دینوری
  5. مَمشاد دینوری
  6. ابوالحسن علوی دینوری
  7. شیخ احمد اسود دینوری
  8. ابوبکر کسایی دینوری.
  9. ابوالسحق دینوری.
  10. فارس بن عیسی دینوری
  11. ابوجعفر (احمد) دینوری پسر ابن قتیبه
  12. ابوبکر احمد ضراب دینوری
  13. حافظ ابوحفض عمر دینوری قرمسینی
  14. ابوالحسن الصّایغ دینوری
  15. احمد بن مروان دینوری
  16. ابوالعباس دینوری
  17. عبداللّه بن محمد دینوری.
  18. ابو محمد جعفر دینوری نحوی
  19. ابوبکر محمد برهان دینوری
  20. ابوبکر محمد بن داوود دینوری معروف به دُقی. شیخ شام
  21. ابن سنی دینوری.
  22. ابو عبدالله محمد بن عبدالخالق دینوری..
  23. اِبْن‌ِ حَبَش‌، ابوعلى‌ حسين‌ بن‌ محمد دينوري‌ ..
  24. ابو بکر احمد بن حسین بن مهران دینوری
  25. قاضی ابوالقاسم یوسف گچی دینوری
  26. ابوسعد دینوری
  27. ابوبکر محمد مقری دینوری.
  28. ابونصر احمد دینوری مقری
  29. ابوبکر محمد قاری دینوری
  30. ابوالفضل احمد بن عیسی بن عباد دینوری
  31. جلیس دینوری نحوی
  32. مولانا محمد دینوری
  33. ابو نصر احمد دینوری ..
  34. ابوالفضل احمد ابن ‏خازن دینوری خراسانی.
  35. احمد بن محمد دینوری
  36. ابن عبدالواحد دینوری
  37. احمد دینوری حنبلی
  38. ابوالحسن علی دینوری
  39. فخرالنساء شهده دینوری
  40. ملا پریشان دینوری ‏
  41. الماس خان کندوله ای
  42. نوشاد دینوری
  43. مُجرم جیحون آبادی دینوری
  44. احمد خداداده
  45. عباس بن هشیم پسر بزرگمهر دینوری.
  46. بوعبدالله دونی دینوری
  47. ابوالحسن احمد ابن محمد دینوری

0منبع کتاب تاریخ دینور نوشته اقبال امیری

امامزادگان دينور[۶][ویرایش]

به دليل شرايط خاصي كه دينور در فاصله تاريخي نه چندان دور داشته ازجمله امن بودن اين بخش و همچنين گرايش زيادي كه مردم اين بخش به تشيع و خاندان آل علي (عليه السلام)داشته است ، اين بخش مكان امني براي شيعيان بوده است ، به همين خاطر فرزنداني از نسل پيامبر (ص)در اين بخش مي زستند كه برخي از آنان شامل :

  1. امامزاده سيدشهاب الدين يا سي شاوء (عليه السلام) در روستاي سيد شهاب
  2. امامزاده محمود شيرخان (عليه السلام) در روستاي شيرخان
  3. امامزاده عباسعلي (عليه السلام) در روستاي بالاجوب
  4. امامزاده پيرافته (عليه السلام)روستاي كندوله
  5. امامزاده محمدابراهيم (عليه السلام) در روستاي پريان

8 امامزاده ابراهیم خلیل الله در روستای خلیل الله 8امامزاده هفت سوار در روستای کنگ

جمعیت[ویرایش]

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان دینور در سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۰۱۷۷ نفر بوده است.[۷]

منابع[ویرایش]

  1. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
  2. لغت نامه دهخدا
  3. %D8%B9%D9%85%D9%82%DB%8C. %D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D8%AA. %DA%AF%D8%B3%D9%84. %D8%B5%D8%AD%D9%86%D9%87. %D8%A8%D8%B1. %D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3. %D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF. %D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C.html منابع زمین شناسی
  4. جام جم آنلاين
  5. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. ا نتشارات پرسمان. ۱۳۸۲ گردشگری استان کرمانشاه، بازدید: فوریه ۲۰۰۹. ایل کلهر در دوره مشروطیت، علیرضا گودرزی انتشارات کرمانشاه، ۱۳۸۱
  6. پايگاه اطلاع رساني حريم يار
  7. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 

تاریخ دینور: اقبال امیری- انتشارات طاق بستان کرمانشاه-1390

جستارهای وابسته[ویرایش]