امامت (اسماعیلیه)

دیدگاه شیعیان اسماعیلی درباره امامت، با دیدگاه شیعیان دوازده امامی و اهل سنت متفاوت است. اسماعیلیان از امام با نام‌های وجه الله(چهره خدا) و نورالله(روشنایی خدا) یاد می‌کنند؛ از نظر ایشان تفاوت میان امامان ظاهری است و از نظر باطنی تفاوتی میان ایشان نیست، و همه در یک درجه و مرتبه قرار دارند. مانند دیگر شیعیان، اسماعیلیان نیز امامت را منحصر به خاندان علی بن ابی طالب می‌دانند و برای علی جایگاه ویژه‌ای قائل هستند. بنا به باور ایشان، امام شخصی پاک است و سخن او با قرآن برابری می‌کند. اسماعیلیان و شیعیان دوازده امامی، بر سر جانشینی جعفر صادق با هم اختلاف دارند؛ اسماعیلیان معتقدند که او، پسرش اسماعیل بن جعفر را به جانشینی خود منصوب کرد و پس از او محمد بن اسماعیل امام برحق بود. شیعیان دوازده امامی، برادر اسماعیل موسی کاظم را امام هفتم خود می‌دانند، و امامت اسماعیل را با این استدلال که وی پیش از جعفر صادق وفات یافته است، رد می‌کنند.

بر اساس آموزه‌های اولیه اسماعیلی، وحی الهی در شش دور به شش ناطق(پیامبر) داده شده بود که هر یک از ایشان شریعت جدیدی را برای جوامع آوردند. با این که شکل ظاهری شرایع به ناطق یا پیامبر داده می‌شود، شکل باطنی و اسرار الهی آن شرایع به وصی آن پیامبر داده می‌شد. در بین هر ناطق تا ناطق بعدی، امام‌ها هستند که از وحی الهی محافظت کرده و اسرار باطنی آن را می نمایند. هفتمین امام در هر دوره، ناطق دوره بعدی است. آخرین امام در ششمین دوره، دین جدیدی نخواهد آورد بلکه تمام شرایع و احکام ادیان پیش از خود را نقض خواهد کرد و دین آدم الأول(دین نخست آدم) را برقرار خواهد کرد. این دین، دین آدم و فرشتگان پیش از هبوط به زمین است که در آن هیچ حکم خاصی جز باور به توحید و ستایش خدا نیست. در پایان دوره ششم، بر اساس آموزه اسماعیلیان، قیامت اول قرار دارد.

ناطق	وصی	امامان
آدم	شیث	... 7. نوح
نوح	سام	... 7. ابراهیم
ابراهیم	اسماعیل	... 7. موسی
موسی	هارون	... 7. عیسی
عیسی	پطرس	... 7. محمد
محمد	علی	... 7. مهدی

عده کمی از اسماعیلیان، محمد بن اسماعیل را اخرین امام می‌دانند که به غیبت رفته و به عنوان مهدی و قائم بازخواهد گشت. دیگر فرقه‌های اسماعیلیه، به امامان دیگری پس از او معتقدند؛ سلسله امامت در این فرقه‌ها چندین قرن ادامه یافته است.

کتابشناسی/ یادکردها

• ویلیام بوردهی. تحقیقی در آیین اسماعیلیه. ترجمهٔ زهرا سعیدی. مشهد: تابناک، 1364=. 
• محمد بن زین العابدین. تاریخ جماعت اسمعیلیه:هدایت المومنین الطالبین. ترجمهٔ هما خاقان زاده. الکساندر سیمونوف. تهران: اساطیر، 1362=. 
• ویکی‌پدیای انگلیسی