مت‌آمفتامین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مت‌آمفتامین
سامانه‌شناسی نام (آیوپاک)
N-methyl-1-phenylpropan-2-amine
داده‌های بالینی
رده بارداری C(US)
وضعیت حقوقی Controlled (S8) (AU) Schedule I (CA) Schedule II (US) Class A(نیوزیلند)
Schedule 5(آفریقای جنوبی)
Injectable:Class A, Oral: A(بریتانیا)
تجویز Medical: Ingestion

Recreational: Ingestion, Intravenous, Insufflation, Inhalation, Suppository
داده‌های فارماکوکینتیکی
فراهمی زیستی 62.7% oral; 79% nasal; 90.3% smoked; 99% rectally; 100% IV
متابولیسم کبد
نیمه‌عمر ۹-۱۲ ساعت
دفع کلیه
شناسه
شماره سی‌ای‌اس ۵۳۷-۴۶-۲ YesY
ATC code N06BA03
پاب‌کم CID ۱۲۰۶
بانک‌دارو DB01577
کم‌اسپایدر ۱۱۶۹ N
UNII 44RAL3456C YesY
KEGG D08187 YesY
ChEBI CHEBI:۶۸۰۹ YesY
ChEMBL CHEMBL۱۲۰۱۲۰۱ YesY
مترادفها Desoxyephedrine
Methamfetamine
Pervitin
Anadrex
Methedrine
Methylamphetamine
Syndrox
Desoxyn
داده‌های شیمی
فرمول C۱۰H۱۵N۱ 
وزن مولکولی 149.233 g/mol
SMILES eMolecules & PubChem
 N(what is this?)  (verify)

متیل آمفتامین، که در بازار سیاه بنام «شیشه» معروف است، نام یک ماده روان گردان است. این ماده محرک اعصاب است. مت‌آمفتامین با تاثیر مستقیم بر مکانیسم‌های مغز شادی و هیجان در فرد ایجاد می‌کند. مت‌آمفتامین همچنین باعث اختلال شدید در خواب و یا بی‌خوابی شدید می‌شود. مصرف کننده دچار بی‌اشتهایی شدید شده و ساعت‌ها و حتی تا روزها اشتها به غذا ندارد. در عین حال این ماده باعث تشنگی می‌شود و مصرف کننده مجبور است مقدار زیادی آب بنوشد.

داده‌های فارماکولژیک[ویرایش]

ترکیبات[ویرایش]

ترکیب اصلی این ماده از آمفتامین C9H۱۳N گرفته شده که یک ماده محرک و اعتیاد آور است و مغز و سیستم عصبی را به شدت تحریک می‌کند و از نظر شیمیایی اثر آن از آمفتامین بیشتر است. این ماده به شکل پودری سفیدرنگ ( شبیه بلورهای شیشه )، بدون بو و تلخ وجود دارد که به راحتی در نوشابه‌های الکلی و غیرالکلی حل می‌شود.

کاربرد دارویی[ویرایش]

اصیلترین کاربرد دارویی ترکیبات آمفتامین اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی است هر چند گاه در درمان نارکولپسی (حملات خواب) و چاقیهای مقاوم به درمان نیز استفاده می‌شوند.

تاریخچه[ویرایش]

این ماده در سال ۱۸۹۳ در ژاپن ساخته شد. در زمان جنگ جهانی دوم توسط سربازان ژاپنی، آمریکایی و آلمانی برای برطرف کردن خستگی و افزایش انرژی استفاده می‌شد. بعد از جنگ داروی باقی‌مانده وارد بازار ژاپن شد و یک همه گیری از مصرف مت آمفتامین رخ داد و باعث شد که مصرف آن ممنوع گردد.

در ایران قبل از سال ۱۳۸۶ مصرف شیشه بسیار محدود بود و در مطالعه بررسی سریع وضعیت سوءمصرف مواد در ایران که در سال ۱۳۸۳ انجام شد، هیچ موردی از مصرف پیدا نشد. البته می‌توان حدس زد که تعداد محدودی مصرف کننده وجود داشته‌است. همان مطالعه در سال ۱۳۸۶ تکرار شد واین بار سه و نیم درصد مصرف کننده شیشه گزارش شد (دکتر رفیعی و همکاران، ۱۳۸۸). اوج مصرف شیشه از سال ۱۳۸۷ و همزمان با تولید داخلی آن آغاز شد. از آن هنگام تاکنون (دی ماه ۱۳۸۹) قیمت شیشه به شدت کاهش یافته و از گرمی ۱۲۰۰۰۰ تومان به ۲۵۰۰۰ تومان در سال ۱۳۸۸ و به حدود ۸۰۰۰ تومان در پاییز ۱۳۸۹ کاهش یافته‌است. به همین نسبت میزان مصرف کنندگان به شدت افزایش یافته و تخمین متخصصان بر این است که در سال ۱۳۸۹ از نظر تعداد مصرف کننده به دومین ماده شایع تبدیل شده‌است و تعداد مصرف کنندگان آن هر روزه افزایش می‌یابد.

عوارض[ویرایش]

مت‌آمفتامین با ورود به سیستم عصبی مرکزی باعث آزاد شدن ناگهانی واسطه شیمیایی دوپامین در مغز می‌شود که باعث تحریک سلولهای مغزی و افزایش حالت تهاجمی و افزایش حرکات جسمی می‌شود. در صورت ادامه مصرف بعد از مدت طولانی علایم بدخلقی و افسردگی و علایم اختلال حرکتی مثل پارکینسون در فرد ظاهر می‌شود. همچنین این ماده در همان ابتدای مصرف خسارات جبران ناپذیری را در مغز وارد می‌آورد که افت حافظه، پرخاشگری و تهاجم، رفتارهای جنون آمیز و آسیب‌های قلبی و مغزی از عوارض مصرف آن است. این ماده به صورت داخل بینی و خوراکی و تزریق وریدی و کشیدنی یا تدخین مصرف می‌شود و بلافاصله بعد از مصرف حالتی به نام rush یا flash در فرد ایجاد می‌گردد. با مصرف این ماده حالاتی مثل هیجان زدگی، بی تابی، سخن‌گفتن تند، کاهش خواب و اشتها و افزایش فعالیت‌های فیزیکی به وجود می‌آید.

مصرف این ماده می‌تواند باعث کاهش اشتها برای روزها، افزایش تعداد تنفس، افزایش فعالیت فیزیکی، افزایش دمای بدن و تحریک پذیری و بی خوابی گیجی، لرزش و تشنج، اضطراب و بدبینی و خشونت را سبب شود. که تشنج و افزایش زیاد دمای بدن باعث مرگ افراد می‌گردد. همچنین با صدمه روی عروق باعث سکته مغزی و سکته قلبی می‌گردد.

یکی از عوارض روانی آن ایجاد بیماری روانی شبیه اسکیزوفرنی است شامل توهمات بینایی و شنوایی و بدبینی و پرخاشگری است. احساس کرم زدگی توهمی هست که میان مصرف کنندگان آمفتامینها رواج دارد و علت آن اثر محرک شیشه روی مغز می‌باشد. توهم کرم زدگی و وجود کرمهائی که تمام بدن و صورت را می‌خورند تا آنجا شدید است که ممکن است باعث شود شخص در حالت توهم ناشی از شیشه به خودش آسیب شدیدی وارد کند که گاهی هم به بستری شدن فرد می‌انجامد. همراه بودن مصرف شیشه با عفونتهای پوستی و پوسیدگی شدید دندانها باعث شده‌است شایعه کرم زدگی بدن گسترش پیدا نماید. دهان کرم زده معتادان آمفتامین (Meth Mouth) یکی از شدیدترین عفونتهای دهانی و پوسیدگی دندان است. علت این عفونت اثر (تنگ کننده عروق) ماده متآمفتامین و اثرات جانبی آن مثل خشکی دهان، تنبلی و بی خیالی، مصرف زیاد مشروبات و نوشابه برای جبران کم آبی و حل کردن شیشه عوامل اصلی این عفونت دهانی و دندانی هستند.

مصرف آمفتامین یا شیشه با خلوص پائین که مخلوط با مواد دیگری از جمله شکر یا جوش شیرین است عوارض شدیدتری نسبت به آمفتامین خالص دارد. پارگی رگها، گرفتگی عضلانی و عفونت پوستی و یا داخلی از این عوارض می‌باشد. ضمناً موارد مرگ در اثر مصرف بیش از حد یا اُوِر دوز در این نوع مواد بیشتر از مواد خالص است چرا که ممکن است بدون اطلاع فرد، ماده مخدری که از فروشنده ناشناسی تهیه شده دارای درصد یا دوز بالاتری نسبت به ماده معمول داشته باشد.

عوارض طبی[ویرایش]

اثرات مخرب مصرف مت آمفتامین بر سلامت عمومی گسترده بوده و مکانیسمهای زیرین آن شامل تغییرات در سیستمهای فیزیولوژیک چندگانه میشود که برجسته ترین آنها سیستم اعصاب خودکار است. به صورت خاص، فعالسازی حاد سیستم اعصاب سمپاتیک میتواند هایپرتانسیون، تاکیکاردی، افزایش تعداد تنفس (برای مثال تاکی پنههیپرترمی محیطی، گشادی مردمکها،افزایش تعریق (دیافورزیس) و انقباض عروق خونی (وازوکانستریکشن) ایجاد نماید .برعکس این، اثرات تقویت کننده مثبت روان شناختی و فیزیولوژیک مصرف مت آمفتامین شامل سرخوشی شدید، افزایش انرژی و هوشیاری و احساس ظرفیت جسمی و روانی افزایش یافته و در ابتدا کاهش اظطراب و افزایش لیبیدو می گردد. با مصرف طول کشیده، کمبودهای تغذیه ای میتواند رخ دهد. با کاهش اثرات تقویت کنندگی مثبت مت آمفتامین متعاقب مصرف مکرر، اثرات سمی حاصله میتواند در ایجاد اضطراب تشدید شده، تحریک پذیری ویا تیرگی شعور خود را نشان دهد . مصرف طولانی مدت مت آمفتامین همچنین با میزانهای افزایش یافته بیماریهای عفونی شامل اچ آی وی، هپاتیت ب و سی و اندوکاردیت یا عفونت لایه داخلی عضله قلب و دریچه ها همراه است.

عوارض مسمومیت دستگاه اعصاب مرکزی شامل دامنه وسیعی از تغییرات حالت روانی، سمیت عصبی، سکته مغزی و سایر آسیب های بافت مغز میشود.

مت آمفتامین با سمیت قلبی و پاتولوژی بافت قلب خصوصاً در صورت مصرف طولانی مدت همراه است. به خاطر خواص سمپاتومیمتیک ناشی ازافزایش فعالیت کاتکولآمینها، بالا رفتن ضربان قلب و فشار خون . درد قفسه سینه،کم شدن تنفس و سندرم حاد کرونری شایع ترین تظاهرات اولیه مصرف مت آمفتامین هستند. کاهش جبرانی ضربان قلب میتواند همچنین رخ دهد.

شواهد اخیر نشان میدهند مصرف مت آمفتامین با مجموعه ای از مشکلات سلامت دهانی مرتبط است. اصطلاح « دهان مت » برای اشاره به اثرات مخرب مت آمفتامین بر سلامت دندانها استفاده میشود. شایعترین مشکلات سلامت دهانی گزارش شده در مصرف کنندگان مت آمفتامین شامل پوسیدگی فراگیر دندان ها و شکستگی آن ها و بیماریهای پریودنتال (برای مثال ژنژویت و پریودوندیت) است وبحث قابل ملاحظه ای درباره سبب شناسی این مشکلات و پیامدهای بالینی آن ادامه دارد.

تظاهرات [[پوست]ی سوءمصرف مت آمفتامین اغلب نتیجه آسیب به خود هنگام مسمومیت، عفونت ناشی از تزریق مکرر، یا سوختگی های تصادفی مرتبط با فرایند تولید دارو هستند . هنگام تجربه علایم جسمی یا روان پزشکی ناراحت کننده، مصرف کنندگان مت آمفتامین ممکن است خارش مکرر پوستی داشته باشند که باعث ایجاد خراشیدگی یا زخم های پوستی میشود. این رفتارها نوعاً درنتیجه اختلالات ادراکی القاءشده توسط مواد مثل فورمیکیشن ایجاد می شوند که نوعی احساس خزش حشرات رو یا زیر سطح پوست است.[۱]

عوارض عصبی شناختی[ویرایش]

اگرچه مصرف اولیه متامفتامین به دلایل متفاوت اجتماعی–فرهنگی و روانی می باشد؛ اما زمانی که برای اولین بار این ماده وارد بدن شود تغییرات عمیقی در ساختار شیمیایی مغز ایجاد میکند. متامفتامین باز جذب دوپامین آزاد شده در شکاف سیناپسی را مسدود میکندو در نتیجه منجر به افزایش سطح دوپامین در سیناپس عصب ها؛ در هسته های اکامبنز و دیگر بخش های مزولیمبیک مغز می گردد. «مصرف طولانی مدت و مزمن متامفتامین منجر به پایین امدن سطح گیرنده های دوپامین شده و در نتیجه افزایش وابستگی به این ماده، یعنی از دست دادن کنترل و مصرف اجباری متامفتامین را در پی دارد. هم چنین، مصرف متامفتامین منجر به از دست دادن انتقال دهنده های دوپامین می گردد (به عنوان نشانگر پایانه دوپامین) که با کم شدن سرعت عملکرد و افت حافظه و تمرکز و عملکرد های شناختی مانند کنترل مهاری همراه هستند. علاوه بر این، متامفتامین غلظت سیتوپلاسمیک دوپامین را افزایش داده؛ که تولید اکسیداسیون را رونق داده، که برای پایانه های عصبی سمی هستند.»[۲][۳]

«بر اساس تخمینهای اخیر 40 درصد مصرف کنندگان متآمفتامین با مصرف در حد وابستگی علایمی از نقایص عصبی روانشناختی کلی را نشان می دهند. اثرات متآمفتامین بر کارکرد عصب روانشناختی میتواند بر اساس کمیت مصرف، دفعات مصرف و شدت وابستگی متفاوت باشد، گرچه در برخی مطالعات شواهد مبنی بر چنین ارتباطی تأیید نشد. دوزهای منفرد به صورت جالب توجهی با تقویت عملکرد در حوزه های عصبی روانشناختی مختلف در آزمودنی های انسانی طبیعی مرتبط است. برعکس این، بر اساس یک فراتحلیل اخیر در خصوص اثرات سوءمصرف و وابستگی به مت آمفتامین، مصرف مزمن آن با نقایص در حوزه های متعدد شامل نقایص با شدت متوسط در فرایند درگیرسازی مدارهای فرونتواستریاتال و لیمبیک همچون حافظه دورهای، کارکردهای اجرایی و تکالیف سایکوموتور میشود. تا حد کمتری، مصرف مت آمفتامین با اثرات منفی بر توجه، حافظه کارکردی، زبان و کارکرد های دیداری همراه است. شدت نقایص عصبی، شناختی می تواند درطول دوره اولیه پرهیز در مقایسه با مصرف کنندگان فعال بدتر شود و میتواند برای 9 ماه یا بیشتر متعاقب پرهیز اولیه ادامه پیدا کند، گرچه، تداوم پرهیز با بهبودی در کارکرد پایانه دوپامین و حداقل بهبودی نسبی در کارکردشناختی در افراد وابسته به متآمفتامین همراه است. مصرف کنندگان متآمفتامین ممکن است حرکات هیپرکینتیک شامل رفتارهای تکراری و کلیشه ای نشان دهند. این اثرات حتی به صورت گسترده ای در مطالعات حیوانی نشان داده شده است. اختلالات حرکات کره آتتویئد نیز مشاهده شده است. به علاوه، گرچه پیشنهاد شده است که نقایص دوپامینرژیک مصرف متآمفتامین میتواند علایم پارکینسون ایجاد کند اما شواهد پژوهش بالینی در حمایت از این نظریه محدود باقی‌مانده است. نشان داده شده که مصرف مزمن مت آمفتامین باعث سمیت عصبی به صورت کاهش فعالیت انتقال دهنده دوپامین استریاتال شده و این میتواند به لحاظ بالینی با نقایص شناختی و کندی سایکوموتور همراهی داشته باشد.»[۴][۵]

«عملکرد حافظه آینده نگر برای مصرف کنندگان سابق متامفتامین حتی کسانی که در حال ترک هستند حساس است. سابقه ی مصرف کنندگان متامفتامین، اختلالاتی را با حافظه آینده نگر ایجاد میکند، ونشان می دهد که این اختلالات به احتمال زیاد پیامدهای مهمی برای عملکرد روزانه در پی دارند.»[۶] «مشابه مصرف دیگر محرک ها توسط افراد، وابستگان متامفتامین دارای تصمیم گیری های مخاطره آمیز و تکانشگری می باشند که از طریق حساسیت به پاداش های فوری در مقابل پاداش های تاخیری، در انتخاب گزینه های نامطلوب و یا انتخاب های تکانشگری در مقایسه با افراد نرمال و از الگوهای رفتاری تکانشگری ارزیابی می شوند. اختلال در تصمیم گیری و حافظه ی فعال ممکن است مصرف کنندگان متامفتامین را به انجام رفتار های مخاطره امیز در "دنیای واقعی" مانند استفاده از سرم مشترک و یا رابطه جنسی حفاظت نشده، سوق دهد که باعث افزایش خطر انتقال HIV و HCV به همراه نتایج پزشکی، عصبی روان شناختی و روانی- اجتماعی ضعیف تر می شود.»[۷]

شرح بالینی بیماران وابسته به متامفتامین، اغلب بی توجهی های ظاهری و حواس پرتی این بیماران را برجسته میکند. نشان داده شده است که افراد وابسته به متامفتامین در دقت و توجه در نمونه های آزمایشگاهی دچار اختلال هستند. توانایی توجه ای پایدار نیز ممکن است در مصرف کنندگان متامفتامین مستعد اختلال باشد، که شاید مرتبط با آسیب های عصبی در قشر سینگولیت قدامی و قشر منزوی قدامی باشد. اختلال محدود در زبان، مشاهده شده در مصرف کنندگان متامفتامین؛ ممکن است تا حدی با سرعت پردازش اطلاعات و اختلال اجرایی توضیح داده شده در بالا مرتبط باشد.»[۸]

خلاصه و نتیجه گیری[ویرایش]

شیوع مصرف غیر قانونی متامفتامین در 10 سال اخیر رو به افزایش بوده است و در حال حاضر به میزبانی برای عوارض جانبی روانی-اجتماعی (به عنوان مثال، بیکاری)، عوارض روانی (به عنوان مثال، افسردگی)، و عوارض پزشکی (به عنوان مثال، قلب و عروق) تبدیل شده است. هم چنین متامفتامین دارای اثرات نوروتوکسیک است و مصرف مزمن ان با اثرات مضر بر روی انتقال دهنده های عصبی (به عنوان مثال، تخلیه دوپامین) و یکپارچگی عملکردی و ساختاری عصبی مدارهای قدامی-مخطط و لیمبیک همراه است. علاوه بر این وابستگی به متامفتامین با اختلال عصبی روان شناختی در ارتباط است. برآورد اندازه اثر در مطالعات تفاوت متوسطی را در حوزه های مختلف عملکردی نشان داده اند که بزرگترین اختلالات در حافظه اپیزودیک، عملکردهای اجرایی، سرعت پردازش اطلاعات و اختلالات کمی کوچکتر در مهارت های حرکتی، زبان و توانایی visuoconstruction همراه است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. .Addiction Medicine2011-Science and PracticeBankole A. Johnson, DSc, MD
  2. Addiction Medicine2011-Science and PracticeBankole A. Johnson, DSc, MD
  3. Methamphetamine Addiction-From Basic Science to Treatment-Edited byJohn M. RollRichard A. RawsonWalter Ling Steven Shoptaw.TRANSLATE BY DR.ALIREZA NOROZI
  4. Neurocognitive Effects of Methamphetamine: A Critical Review and Meta analysis-J. Cobb Scott & Steven Paul Woods & Georg E. Matt-Neuropsychol Rev (2007) 17:275–297DOI 10.1007/s11065-007-9031-0
  5. The Comparison of Cognitive Functions in Patients withMethamphetamine induced Psychosis and Control GroupAsgharEghtedari,VahidShariat,HojjatollahFarahani,Advances in Cognitive Science Vol. 13, No. 4, 2012
  6. Prospective memory impairment in former users of methamphetamine Peter G. Rendell & Magdalena Mazur & Julie D. Henry.Psychopharmacology (2009) 203:609–616DOI 10.1007/s00213-008-1408-0
  7. Neurocognitive Effects of Methamphetamine: A Critical Review and Meta analysis-J. Cobb Scott & Steven Paul Woods & Georg E. Matt-Neuropsychol Rev (2007) 17:275–297DOI 10.1007/s11065-007-9031-0
  8. Neurocognitive Effects of Methamphetamine: A Critical Review and Meta analysis-J. Cobb Scott & Steven Paul Woods & Georg E. Matt-Neuropsychol Rev (2007) 17:275–297DOI 10.1007/s11065-007-9031-0

منابع[ویرایش]

  • دکتر آذرخش مُکری (عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی) – نگاهی به سوء مصرف مواد روان گردان در ایران.
  • Comprehensive Text book of psychiatry
  • NIDA.com