اچ‌آی‌وی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پیشنهاد شده‌است که این مقاله یا بخش با ایدز ادغام گردد. (بحث).

اچ‌آی‌وی (HIV) حروف نخست نام «ویروس نقص ایمنی انسانی» به زبان انگلیسی است، که عامل ایجاد ایدز شناخته شده‌است. اچ‌آی‌وی ویروسی است که با مختل کردن عملکرد و فروریخته کردن گونه‌ای از یاخته‌های مسؤول ایمنی منجر به نقص دستگاه ایمنی بدن انسان می‌شود. از زمان ورود HIV به بدن تا بروز ایدز ممکن است بین ۶ ماه تا ده سال و یا بیش‌تر به درازا بکشد در این مدت گرچه فرد به ظاهر تندرست به نظر می‌رسد، ولی ممکن است ویروس از او به دیگران سرایت کند.

بر اثر ویرانی یاخته‌های دستگاه ایمنی بدن برآمده از اچ‌آی‌وی، برخی بیماریها و عفونتها فرصت مبتلا کردن انسان را پیدا می‌کنند که مایه نشانه‌های گوناگونی در بدن می‌شود. برخی از این نشانه‌ها نخستین بار در سال ۱۹۸۱ میلادی در جوانان بالغی دیدهشد که دچار نقص‌های ایمنی مادرزادی نبودند و این شگفتی پزشکان را برانگیخته بود. به همین دلیل مجموعه این نشانه‌ها را «نشانه‌های نقص ایمنی اکتسابی» یا ایدز نام نهادند، چون نمی‌توانستند آن را به بیماری مشخصی نسبت دهند و هنوز اچ‌آی‌وی شناخته نشده بود. بنابراین ایدز مرحله‌ای است که اچ‌آی‌وی مدت‌ها (چندماه تا چند سال) در بدن حضور داشته و مایهٔ ویرانی بیشتر یاخته‌های دستگاه دفاعی بدن شده‌است و فرد مبتلا مستعد بروز بیماریهای عفونی، سرطان‌ها و دشواری‌های دیگر می‌گردد.

فهرست مندرجات ۱ سرایت و پیشگیری ۱.۱ راه‌هایی که اچ‌آی‌وی نمی‌تواند منتقل شود ۱.۲ احتمال سرایت ۱.۲.۱ در صورت آمیزش جنسی با شخص مبتلاء (مرد با زن / مرد با مرد)، احتمال ابتلای کدام يک بيشتر است؟ ۱.۲.۲ در چه مواقعی احتمال سرایت از راه جنسی بیشتر می‌شود؟ ۱.۲.۳ آیا جلق زدن (استمناء) ممکن است موجب ایدز شود؟ ۱.۲.۴ آیا معاشقه (بدون آمیزش جنسی) باعث سرایت می‌شود؟ ۱.۲.۵ تماس جنسی دهانی یعنی چه و آیا باعث سرایت می‌شود؟ ۱.۲.۶ آیا تماس جنسی با تن فروشان جوان خطر دارد؟ ۱.۲.۷ تعاریف آسیب های بعد از تماس: ۲ مکانیسم تکثیر ۳ پانویس

[ویرایش] سرایت و پیشگیری

هرچند اچ‌آی‌وی در تمام ترشحات بدن فرد مبتلا (بجز عرق) وجود دارد ولی برای سرایت تنها سه راه اثبات شده‌است:^[۱]

• آمیزش جنسی: شایعترین راه سرایت ویروس تماس جنسی است. ویروس ممکن است از فرد مبتلا به شریک جنسی‌اش منتقل بشود(مرد به مرد، مرد به زن و زن به مرد). سرایت از زن به زن هم امکان دارد، سرایت از راه تماس جنسی ۸۰ درصد کل موارد در جهان را شامل می‌شود که بیشتر از ۷۰ درصد آن از راه تماس با جنس مخالف و ۱۰ درصد آن از طریق تماس با همجنس است.

^[۲] تماس جنسی موقعی ممکن است منجر به سرایت اچ.آی.وی شود که یک طرف دچار اچ.آی.وی/ایدز باشد و تبادل یا تماس مایعات بدن طرفین رخ دهد. بنابراین تماس جنسی مرد با مرد، مرد با زن، زن با زن در این شرایط ممکن است موجب سرایت شود. لازم به ذکر است در مقاربتها حتی اگر انزال (خروج منی از آلت مرد) هم رخ ندهد امکان سرایت وجود دارد چون مایعات مترشحة قبل از آن هم حاوی ویروس هستند^[۳].

• تبادل خون یا فرآورده‌های آن: ویروس می‌تواند از راه مصرف خون و یا فاکتورهای انعقادی آلوده هم منتقل شود. ^[۳] ویروس می‌تواند از راه یک ورید (مثلاً درحین تزریق وریدی) ،مقعد، واژن، آلت مردانه، و سایر غشاهای مخاطی (نظیر چشم) و یا بریدگی‌ها و زخم‌ها (از جمله در دهان) وارد بدن میزبان شود

بیماران هموفیلی و تالاسمی به دلیل دریافت مکرر خون و یا فراورده‌های آن (نوع انسانی) و معتادان تزریقی که از سرنگ و سوزن بطور مشترک استفاده می‌کنند از گروه‌های پر خطر در ابتلا به اچ‌آی‌وی و ایدز به حساب می‌آیند.^[۲]

• • هر وسيله تيز و برنده كه احتمال آغشته شدن به خون آلوده را داشته باشد، در صورت ضد عفونی نشدن و ايجاد زخم، می‌تواند فرد سالم را مبتلا کند. پس ابزار پزشکی، دندان پزشکی، لوازم خال كوبی، سوراخ كردن گوش، حجامت و قمه زنی ممكن است باعث انتقال ویروس شود، سرایت از طریق پیوند اعضاء (کلیه، کبد، قرنیه، لوزالمعده و ...) هم ممکن است. هرچند در کشورهای پیشرفته به دلیل رعایت کامل احتیاطهای لازم در استریلیزاسیون مواردی از انتقال از راه اقدامات پزشکی به ثبت نرسیده است.^[۳]

• از مادر مبتلا به جنین: ویروس می‌تواند از طریق مادر مبتلا به جنین در داخل رحم ویا حین زایمان و یا در طی دوران شیردهی (که می‌توان به وسیله جایگزینی شیرخشک با شیر مادر از آن جلوگیری کرد) به جنین یا نوزاد منتقل شود.^[۳] این شیوه در مورد ابتلای کودکان بسیار شایع است به طوری که ۹۰ درصد تمامی کودکان مبتلا به HIV در سال ۲۰۰۳ از طریق انتقال مادر به کودک دچار شدند، هرچند مصرف داروهای ضدویروسی در حین بارداری در کاهش احتمال این انتقال بسیار موثرند.^[۳]

[ویرایش] راه‌هایی که اچ‌آی‌وی نمی‌تواند منتقل شود

• از طریق تنفس، سرفه و عطسه.
• از طریق بوسیدن، تماس پوستی یا دست دادن.
• از طریق استفاده مشترک از لوازم آشپزی مانند بشقاب، قاشق و چاقو.
• از طریق تماس با صندلی توالت یا سایر اشیاء عمومی مانند دستگیرهٔ در یا میلهٔ اتوبوس
• از طریق حشرات، نیش یا گاز حیوانات.
• از طریق شنا در استخرهای عمومی یا حمام و حولهٔ مشترک.
• از طریق خوردن غذایی که توسط فرد مبتلا به اچ‌آی‌وی تهیه شده باشد.^[۴]

[ویرایش] احتمال سرایت

درصد احتمال انتقال از راه خون و فراورده‌های آن در یک نوبت نود درصد است. درصد احتمال انتقال از مادر به جنین و نوزاد بیست تا چهل درصد می‌باشد . با سرنگ آلوده این درصد نیم تا یک درصد است و درورود اتفاقی سوزن آلوده نیز نیم تا یک درصد است. البته اگر فرد مبتلا تحت درمان با ئاروهای ضد ویروسی باشد این احتمال ها کمتر می‌شود، مثلا خطر سرایت از زنان باردار به فرزند به کمتر از 5 درصد می‌رسد.

[ویرایش] در صورت آمیزش جنسی با شخص مبتلاء (مرد با زن / مرد با مرد)، احتمال ابتلای کدام يک بيشتر است؟

خطر انتقال ويروس اچ‌آي‌وی در مردان همجنس آمیز بیشتر و تقريباً دو برابر مردان غير همجنس آمیز ست. درضمن خطر دريافت ويروس در بين مردان همجنس آمیز در فرد مفعول بيشتر است. احتمال سرایت ویروس در هر بار آمیزش جنسی از مرد به زن(نزدیکی مهبلی) در حدود ۱/۱ درصد است و احتمال سرایت از زن به مرد (نزدیکی مهبلی) در حدود ۰/۳ درصد می‌باشد. اما حتی یکبار تماس جنسی هم ممکن است منجر به سرایت اچ‌آی‌وی شود، چون این ارقام احتمال آماری است بنابراین با این که احتمال سرایت در یک رابطه جنسی خیلی کم است اما صفر نیست!! و حتی مردانی وجود دارند که تنها با یک نزدیکی با زن اچ‌آی‌وی مثبت مبتلاء شده‌اند یا زنانی که با یکبار آمیزش با مردان اچ‌آی‌وی مثبت دچار شده‌اند.^[۳]

[ویرایش] در چه مواقعی احتمال سرایت از راه جنسی بیشتر می‌شود؟

اگر زخم یا عفونت تناسلی وجود داشته باشد، اگر تماس جنسی با خشونت یا اجبار باشد، اگر فردی شرکای جنسی متعدد داشته باشد و نیز در مقاربت خشک خطر سرایت بیشتر است. همچنین در آمیزش جنسی مقعدی (مقاربت از راه پشت) احتمال سرایت بیشتر از راه مهبلی است. ازدواج موقت (متعه، صیغه) چون معمولاً طرفین سابقه ازدواج های منجر به طلاق یا ازدواج های موقت متعدد با دیگر افراد هم دارند یک عامل گسترش بیماریهای مقاربتی و از جمله ایدز می‌تواند باشد.^[۳]

[ویرایش] آیا جلق زدن (استمناء) ممکن است موجب ایدز شود؟

جلق زدن به معنی استفاده از دست (یا اشیاء) براي تحریک اندامهای جنسي است که معمولا براي رسيدن به اوج احساس جنسي (ارگاسم) بکار می‌رود و توسط خود فرد يا شريک جنسي او انجام مي شود. سرایت HIV در نتيجه جلق زدن تقریباً ناممکن است. ^[۳]

[ویرایش] آیا معاشقه (بدون آمیزش جنسی) باعث سرایت می‌شود؟

اچ‌آی‌وی از راه تماس های سطحی (بوسیدن، در آغوش گرفتن، لمس بدن) که عشق بازی یا معاشقه خوانده می‌شود و کارهایی مثل غذا خوردن در ظروف مشترک، استفاده از حمام یا استخر مشترک انتقال نمی‌یابد. ^[۳]

[ویرایش] تماس جنسی دهانی یعنی چه و آیا باعث سرایت می‌شود؟

ورود آلت تناسلی مرد به دهان زن و مکیدن آن یا لیسیدن و مکیدن ناحیه تناسلی زن را تماس جنسی دهانی می‌گویند از لحاظ تئوریک به دلیل وجود ویروس در ترشحات جنسی و امکان زخم های بسیار کوچک در مخاط دهان و لثه ممکن است باعث سرایت اچ‌آی‌وی شود. ولی تاکنون موارد بسیار نادری از سرایت بدین راه گزارش شده است. ^[۳]

[ویرایش] آیا تماس جنسی با تن فروشان جوان خطر دارد؟

بلی. تن‌فروشان جوانتر و زیباتر چون مشتریان بیشتری دارند به احتمال بیشتری مبتلاء به بیماریهای مقاربتی و ایدز هستند.^[۳]

[ویرایش] تعاریف آسیب های بعد از تماس:

اسیب های پرخطر:اسیب با سوزن کلفت و توخالی - اسیب عمیق- اسیب با وسایل دارای خون واضح - اسیب با سوزنی که ازداخل رگ بیمار خارج شده باشد - فرد منشا در مراحل اولیه عفونت ایدز و یا در مراحل پیشرفته ایدز باشد

اسیب های کم خطریا با ریسک متوسط: اسیب با سوزن های توپر و نازک مانندسوزن بخیه - تماس های زیرپوستی و سطحی - تماس با مایعات بدن درصورتی که خون قابل رویت نداشته باشد - تماس با پوست سالم در سطح وسیع و یا در مدت زمان بیش از چند دقیقه

اسیب های بی خطر یا بدون ریسک : تماس با مایعات غیر خونی و بالقوه غیر عفونی مانندادرار و اشک - تماس پوست سالم در سطح کوچک یا کوتاه مدت با خون یا مایعات دیگر بدن

تست های پیگیری معمولا 6 هفته , سه ماه و 6 ماه بعد از تماس توصیه شده است . درحال حاضر مدت چهار هفته برای درمان پیشگیری کافی دانسته شده است . در صورت رد عفونت های ایدز درفرد منشا, درمان پیشگیری را در هر زمانی می‌توان قطع نمود .

[ویرایش] مکانیسم تکثیر

• چسبیدن: خوشه‌های پروتئینی در سطح بیرونی ذرات ویروس، به دریافت کننده‌های پروتئینی یاخته‌ی مقصد ملحق می‌شوند.
• نسخه‌برداری ژن‌ها : اچ‌آی‌وی نمونه‌ای از اطلاعات ژنتیکی خود را نسخه‌برداری می‌کند.
• تکثیر : ویروس این کپی از ژن‌ها را وارد دی‌ان‌ای (DNA) سلول میزبان می‌کند. سپس با ساختن RNA کنترل منابع یاخته‌‍‌‎ی میزبان را به دست می‌گیرد تا بخش‌های تشکیل دهنده اچ‌آی‌وی را تکثیر ‌کند.
• آزاد سازی : بخش‌های تشکیل دهنده ویروس در نزدیکی جداره سلول جاسازی می‌شوند. آنها یک جوانه را تشکیل می‌دهند که از سلول جدا می‌شود و به یک ذره جدید اچ‌آی‌وی تبدیل می‌شوند.^[۵]

[ویرایش] پانویس

این نوشتار دربارهٔ زیست‌شناسی خُرد است. با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.