فراهمی زیستی
فراهمی زیستی(bioavailability) عددی متعارف برابر با درصد یا بخشی از یک دوز دارو میباشد که بصورت فعال به گردش خون سیستمیک میرسد. مبنای این عدد به صورت درصد(بندرت در شکل کسر متعارفی) بیان میشود. فرض میشود که داروهایی که به روش پارنترال یا تزریقی (وریدی، عضلانی یا زیرجلدی) تجویز میشوند جذب ۱۰۰٪ دارند و بنابراین سایر راههای تجویز دارویی در درصد پایینتر قرار میگیرند. برخی داروهایی که از راه خوراکی تجویز میشوند جذب بسیار خوب (بیشتر از ۸۰٪) و برخی جذب ضعیفی دارند (کمتر از ۲۰٪).[۱] فراهمی زیستی در فارماکوکینتیک نقش بسیار مهمی دارد و در هنگام تجویز دارو به روشهای غیر تزریقی برای محاسبهٔ دوز باید مورد توجه قرار بگیرد.
محتویات |
فارماکولوژی [ویرایش]
در فارماکولوژی فراهمی زیستی(bio-availability) را با نماد F نمایش می دهند.
فراهمی زیستی مطلق [ویرایش]
فراهمی زیستی مطلق به مقایسهٔ فراهمی زیستی یک دارو که یکی به روش درونوریدی یا پارنترال تجویز شده و دیگری به روش برونوریدی یا غیر پارنترال(خوراکی، مقعدی، جذبی) می پردازد.که در واقع نسبتدوز داروی جذب شده به صورت برون وریدی به روی دوز داروی جذب شده به صورت درون وریدی است.در نتیجه دارویی که به روش درون وریدی تجویز می شود، فراهمی زیستی مطلق دارد(F=1) و داروهای تجویز شده با روشهای دیگر فراهمی زیستی کمتر از ۱ دارند.
فراهمی زیستی نسبی [ویرایش]
این نوع فراهمی زیستی، فراهمی زیستی یک دارو را با فراهمی زیستی همان دارو اما با فورمول و ترکیب و یا با روش تجویز متفاوت بیان می کند.فراهمی زیستی نسبی به فرمول دارو بسیار وابسته است.فراهمی زیستی یکی از معیارهای اصلی برای اندازه گیری هم ارزی زیستی(bioequivalence) می باشد.
فاکتورهای تاثیر گذار بر فراهمی زیستی [ویرایش]
فاکتورهای فیزیولوژیک زیادی بر فراهمی زیستی تاثیر دارند.
- میزان داروی جذب شده (میزان دارویی که از محل ورود به بدن(تزریق-بلع-جذب پوستی) به جریان خون در گردش بدون تخریب و فرسایش رسیدهاست)
- بودن یا نبودن اثر عبور اول در متابولیزم دارو
- این که دارو با غذا مصرف شود نیز مهم است.داروهای دیگر که همزمان مصرف شوند نیز بر جذب و اثر عبور اول(First-pass metabolism) تأثیر دارند. پریستالسی و جنبندگی روده نیز در تجزیه و حل شدن داروهای جذب شونده در روده بسیار اثر گذار است.ویژگیهای فیزیکی دارو(pKa، حلالیت پذیری و آبگریزی). ساختار شیمیایی یا فورمولاسیون دارو(Drug Formulation)، آهنگ تخلیهٔ معده(Gastric Emptying Rate) و سلامت دستگاه گوارش نیز از دیگر پارامترها و فاکتوره هستند.
