حسن وثوق

وثوق‌الدوله

پرتره حسن وثوق به قلم کمال‌الملک
شناسنامه
نام کامل	حسن وثوق
سرشناس به	وثوق‌الدوله
زادروز	۱۲۴۷ ه. خ.
زادگاه	تهران،
تاریخ مرگ	بهمن ۱۳۲۹ ه. خ.
جایگاه مرگ	سلیمانیه, تهران،
فرزندان	۸ دختر و ۲ پسر، از جمله: بتول وثوق، همسر علی امینی علی وثوق
اطلاعات سیاسی
سمت	نخست وزیر ایران
پست‌های پیشین	از سال ۱۲۹۰ خورشیدی تا اوایل سلطنت رضا شاه وزبر مالیه (دارایی) (۲ بار) ، وزبر خارجه (۸ بار) ، وزبر عدلیه (دادگستری) (۵ بار) ، وزیر داخله (کشور) (۵ بار) معارف (فرهنگ) (۱ یار)
پادشاه	احمدشاه قاجار
پس از	صمصام السلطنه، سپهسالاراعظم تنکابنی
پیش از	حسن پیرنیا، علاءالسلطنه

حسن وثوق (وثوق‌الدوله) (۱۲۴۷ ه. ش. - بهمن ۱۳۲۹ ه. ش.) چند دوره نخست‌وزیر ایران بود. وی برادر احمد قوام (قوام‌السلطنه) بود.

زندگی‏نامه

فرزند میرزا ابراهیم معتمدالسلطنه و نوهٔ پسری محمد قوام‌الدوله آشتیانی است. علوم ادبی را از میرزا احمد گلپایگانی و فلسفه را نزد میرزا هاشم رشتی اشکوری و میرزا ابوالحسن جلوه آموخت. او در سفرهایی که به خارج رفت فرانسوی را به خوبی و همچمین انگلیسی را فرا گرفت.

وثوق در جوانی مستوفی آذربایجان شد. در دورهٔ یکم و دوم مجلس شورای ملی به نمایندگی انتخاب شد و در مجلس به سمت نیابت ریاست مجلس دست یافت. او از سال ۱۲۹۰ خورشیدی تا اوایل سلطنت رضا شاه شانزده بار عهده‌دار وزارتخانه‌های مالیه(دارایی)، خارجه، عدلیه (دادگستری)، داخله (کشور) و معارف (فرهنگ) گردید.

دوران نخست‌وزیری

وثوق‌الدوله دو بار نخست‌وزیر ایران شد. دورهٔ نخستین از مرداد ۱۲۹۵ تا خرداد ۱۲۹۶ خورشیدی و دورهٔ دوم از مرداد ۱۲۹۷ تا تیر ۱۲۹۹ بود. وی در زمان نخست‌وزیری رابطهٔ خوبی با احمد شاه نداشت ولی به سفارت انگلیس نزدیک بود و در دورهٔ دوم نخست‌وزیری‌اش به شدت از سوی انگلیس پشتیبانی می‌شد.

در جریان کوشش برای تصویب قرارداد ۱۹۱۹ متهم به دریافت رشوه از دولت انگلیس شد. پس از موفق نشدن در تصویب قرارداد ۱۹۱۹ به اروپا رفت. در دوره رضاشاه بخشی از پولی را که برای قرارداد گرفته بود از او پس گرفتند.

او در ۱۳۱۴ مدتی رئیس فرهنگستان ایران بود. از او دیوان شعری هم باقی مانده است و در شعر «وثوق» تخلص می‌کرد. از معروف‌ترین بیت‌های او:

چون بد آید هر چه آید بد شود

یک بلا ده گردد و ده صد شود

همچنین:

شهری و دیاری که دران هم‌نفسی نیست

گر لندن و پاریس بود جز قفسی نیست

مرگ

حسن وثوق در اواخر عمر حافظه خود را از دست داده بود و غالب اوقات در باغ خود در سلیمانیه می‏زیست. او در بهمن ۱۳۲۹ درگذشت و در آرامگاه خانوادگی واقع در قم دفن شد. از او هشت دختر و دو پسر باقی ماند.

تبارنامه

تبارنامهٔ خاندان آشتیانی، شاخهٔ میرزا هاشم

میرزا محسن آشتیانی                                                                                               میرزا هاشم             میرزا کاظم آشتیانی       میرزا آقاسی‏‌بیگ                                           میرزا محمدتقی قوام‏‌الدوله         فرهاد میرزا معتمدالدوله پسر عباس میرزا                                                             قوام‌الدوله آشتیانی         عصمت‏‌السلطنه       مجدالملک سینکی                                                                                             میرزا علی شکوه‏‌الملک   ابراهیم معتمدالسلطنه       بانو سینکی   میرزا علی‌خان امین‌الدوله                                                                                 حسن وثوق   احمد قوام

منابع

• دیوان وثوق، به کوشش ایرج افشار
• غنی، سیروس، برافتادن قاجار و برآمدن رضاشاه
• سخنوران نامی معاصر ایران
• عاقلی، باقر. شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران (جلد دوم). تهران: نشر گفتار با همکاری نشر علم، ۱۳۸۳.