مورگان شوستر
ویلیام مورگان شوستر (به انگلیسی: William Morgan Shuster) (۱۸۷۷ - ۱۹۶۰) حقوقدان، ناشر و کارشناس مالی اهل ایالات متحده آمریکا که در سال ۱۹۱۱ (زمان قاجاریان) برای اصلاح مالیه به استخدام دولت ایران درآمد.
او اهل واشینگتن دی.سی بود و در سال ۱۸۹۹ مسئول گمرک کوبا شد. در ۱۹۰۱ به فیلیپین رفت و در خدمت دولت آمریکا مسئول گمرک آن کشور و عضو هیئت عالی حاکم (آمریکائی) فیلیپین گردید.
در سال ۱۹۱۰ وزیرمختار ایران در آمریکا از دولت آمریکا خواست که کارشناسی برای استخدام در دولت ایران به منظور اصلاح امور مالی دولت نوپای مشروطه معرفی کند. شوستر با پیشنهاد دولت آمریکا در ۱۹۱۱ به ایران رفت و به کار پرداخت.
محتویات |
شوستر در ایران [ویرایش]
شوستر در بهمن ۱۲۸۹ برابر با ۱۹۱۱ میلادی همراه با چهار معاون وارد ایران شد.[نیازمند منبع] وی آغاز به اصلاح امور مالی دولت ایران کرد (و خزانه دار کل گردید) ولی سرانجام نتوانست کار زیادی از پیش برد. دولتهای روسیه و بریتانیا که ایران را به دو منطقهٔ نفوذ برای خود تقسیم کرده بودند از آمدن شوستر خشنود نبودند و از همان آغاز به مخالفت پرداختند. در تیر ۱۲۹۰ محمدعلی شاه با کمک روسیه برای پسگرفتن تاج تخت شاهی به ایران آمد ولی در آخر نتوانست به هدف خود برسد. شوستر با اصلاحاتی که تا آن زمان کرده بود و ترتیباتی که در امور مالی ارتش داده بود توانست مواجب ارتشیان را پرداخت کند و ارتش ایران توانست پس از چندین زد و خورد با سربازان قوای محمدعلی شاه و برادرش شعاعالسلطنه که از میانرودان با سپاهی به کمک او آمده بود آنها را سرانجام در شهریور ۱۲۹۰ شکست دهد. محمدعلی شاه و شعاعالسلطنه پس از این شکست به روسیه فرار کردند.[نیازمند منبع]
شوستر در صدد بود که اموال شعاعالسلطنه در ایران را توقیف کند (دستور داده بود تا تسویه بدهی مالیاتی توقیف شود) ولی روسیه که پشتیبان شعاعالسلطنه بود با این کار مخالفت کرد (طبق قرارداد آگوست ۱۹۰۷ سن پترزبورگ که در ایران قزاق مستقر ساخته بود برای جلوگیری از اجرای تصمیم شوستر، به بهانه متوسل شد و در اطراف املاک شعاع السلطنه نیروی نظامی مستقر ساخت). دولت روسیه که از آغاز با آمدن شوستر مخالف بود در این مورد به دولت ایران اولتیماتوم (اولتیماتوم روسیه) داد و از دولت ایران خواست تا تعهد دهد که از این پس بدون توافق با سفارتهای روس و انگلیس دست به چنین اقداماتی نزند. مجلس شورای ملی ایران زیر بار این اولتیماتوم نرفت. نیروهای روس در جواب تبریز و زنجان و رشت را اشغال کردند. مجلس شورای ملی همچنان به مخالفت ادامه داد و مردم نیز مخالف تسلیم شدن بودند.[نیازمند منبع] آنها همجنین در شهرهای اشغال شده فجایعی مرتکب شدند و عدهای از اهالی را کشتند. در ۸ آذر ۱۲۹۰ دولت روس اتمام حجت کتبی از دولت ایران خواست که اولا شوستر خزانه دار ایران را بیرون کند ثانیا تعهد کند که بدون موافقت قبلی دولتهای روسیه و بریتانیا از خارج مستشاری استخدام نکند سوما مخارج چهار هزار قزاقی که به ایران وارد کرده بود بپردازد و چنانچه ظرف ۴۸ ساعت جواب رضایتبخش به این اتمام حجت ندهد قشون روس از رشت بطرف مرکز حرکت خواهد کرد.
ناصرالملک که نایبالسلطنه بود با استفاده از حق پادشاه، مجلس را واداشت تا در این مورد اختیارات خود را به کمیسیونی که برای این کار ترتیب داده شده بود واگذارد. این کمیسیون شرایطی را که روسیه طلب کرده بود پذیرفت و شوستر را اخراج کرد.
عارف قزوینی، شاعر ملی گرا و مشروطه خواه قطعه ای در این باره سرود:
ننگ آن خانه که مهمان ز سر خوان برود • جان نثارش کن و مگذار که مهمان برود
گر رود شوستر از ایران ، رود ایران بر باد • ای جوانان مگذارید که ایران برود
شوستر پس از اینکه در بهمن ۱۲۹۰ ایران را ترک کرد به آمریکا بازگشت و در کتابی بنام اختناق ایران شرح مفصل این ماجرا و تجربه خود در ایران را نوشت.[۱]
او نوشت:
فرار ایرانیان از پرداخت مالیات، برای آنان بصورت یک عادت درآمده است و مجبورساختنشان به ترک این عادت آسان نخواهد بود و تا مسئله مالیاتگیری دقیق در ایران حل نشود و در این مورد دقت لازم به عمل نیاید هیچ یک از مشکلات این کشور برطرف نخواهد شد. قدرت دولتها از مالیات رونق میگیرد همانطور که در بررسی تاریخ ملل، اضمحلال زمامداریها نیز با مالیات مرتبط بوده.
سه دهه بعد میلسپو (مستشار و مشاور مالیاتی) نیز همین مطالب را عنوان کرد.
واکنش کمیته مجازات به اخراج شوستر [ویرایش]
کمیته مجازات که متشکل از عده ای وطن پرست افراطی بود در یکی از بیانیهها با اشاره به اخراج مورگان شوستر، این کار را محکوم و آن را دسیسه وطن فروشان دانست.
در این بیانیه آمده است:
... چه کنیم که دست خارجی و طمع مال، یک عده مردمی را که خواهی نخواهی هم وطن ما هستند بدبخت و ننگین نمود و بدبختانه اصرار می کنند که بدبختتر بشوند. بالجمله (شوستر) رفت، یک مستشار وظیفه شناسی را که با یک روح پاک و نیت مقدس در صدد ایفای مأموریت بود از ایران بیرون کردند، هنوز از خاطرهها فراموش نشده که بیرون کنندگان شوستر با چه قدرت غیرمحدودی یک نفر دیگر را به نام (مرنار) در مسند خزانهداری برقرار و با اختیارات مطلقه مقدرات ایران را به عهده او محول داشتند. مرنار که بود(؟) متعاقب او چه کردند(؟) از موضوع خارج و مقصود ما منتخب الدوله است که صرف نظر از تاریخ گذشته او می خواهیم بگوییم این آدم چه کرد و این حوادث در وجود او چه اثری تولید کرد! ...
پانویس [ویرایش]
منابع [ویرایش]
برپایه دادههایی در کتابخانه دیجیتالی دید
- غنی، سیروس، رضا شاه، انتشارات نیلوفر، چاپ یکم
- حق شناس، سید علی، کمیته مجازات؛ محفل عدالت خواهی یا گروه تروریستی. خبرگزاری اوج نیوز، آذر ۱۳۹۰.
پیوند به بیرون [ویرایش]
 گروهی از مشروطهطلبان |
|||||||
| شاهان قاجار | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
||||||
|
فتحعلی شاه |
۱۱۷۵-۱۱۶۱ |
||||||
| نخستوزیران قاجار | |||||||
|
قائم مقام فراهانی |
|||||||
|
|||||||
| احزاب و گروهها | |||||||
|
انجمنهای جنبش مشروطه |
|||||||
| رویدادهای مهم | |||||||
| کتاب ها
تنبیهالامة و تنزیهالملة |
|||||||
