سید حسن مدرس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

برای دیگر کاربردها به صفحهٔ مدرس (ابهام‌زدایی) مراجعه کنید.

سید حسن مدرس

نگاره‌ای از سید حسن مدرس
شناسنامه
تاریخ تولد	۱۲۴۹ ۱۲۸۷ (قمری)
زادگاه	سرابه اردستان، ایران
تاریخ وفات	۱۰ آذر ۱۳۱۶ ۲۷ رمضان ۱۳۵۶ (قمری)
محل وفات	کاشمر، ایران
مذهب	شیعه
اطلاعات سیاسی
مناصب	روحانی و سیاست مدار مجلس شورای ملی ایران.
این جعبه: نمایش • بحث • ویرایش

سیدحسن مدرس روحانی شیعه سیاست مدار مجلس شورای ملی ایران.

فهرست مندرجات ۱ زندگی ۲ فعالیت سیاسی ۲.۱ مجلس شورای ملی ۲.۲ کمیته دفاع ملی ۲.۳ مخالفت با قرارداد ۱۹۱۹ ۲.۴ مخالفت با حقوق سیاسی زنان ۲.۵ مخالفت با اولتیماتوم روسیه تزاری ۲.۶ مخالفت با سرکوب نهضت جنگل و تائید نهضت ۲.۷ مخالفت با طرح جمهوریت رضاخان ۲.۸ مخالفت با طرح سلطنت رضاخان ۲.۹ مخالفت با کودتای ۱۲۹۹ و اختیارات وزیر جنگ ۳ رضاشاه ۴ تبعید و مرگ ۵ آثار ۶ منبع

[ویرایش] زندگی

سیدحسن مدرس در سال ۱۲۴۹ برابر ۱۲۸۷ (قمری) در سرابه اردستان به دنیا آمد.در شش سالگی به همراه پدرش به قمشه رفت و نزد پدر بزرگش میر عبدالباقی درس خواند و پس از درگذشت میر عبدالباقی در شانزده سالگی برای ادامه تحصیلات به اصفهان رفت.^[۱] او تحصیل خود را در علوم اسلامی در اصفهان، سامرا_⪀-D������[]] ادامه داد. در نجف نزد مراجعی چون میرزای شیرازی ،آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی به تحصیل پرداخت. وی تحصیلات حوزوی اش را تا درجه اجتهاد ادامه داد؛ آنگاه به اصفهان بازگشت و مشغول تدریس فقه و اصول شد.^[۲]

[ویرایش] فعالیت سیاسی

[ویرایش] مجلس شورای ملی

فعالیت سیاسی او با عضویت در انجمن ایالتی اصفهان آغاز شد. در ۱۲۸۹^[۳] هم‌زمان با تشکیل دوره دوم مجلس شورای ملی که پس از استبداد صغیر برپا شد، مدرس از سوی آخوند خراسانی و عبدالله مازندرانی به‌عنوان یکی از مجتهدان طراز اول به مجلس شورای ملی معرفی گردید و از سوی مجلس نیز پذیرفته شد^[۴]. وی در دوره سوم نیز از طرف مردم تهران به نمایندگی انتخاب شد؛ ولی این مجلس به علت فشار خارجی و آغاز جنگ جهانی اول یکسال بیشتر دوم نیاورد.^[۵]

[ویرایش] کمیته دفاع ملی

در ۱۲۹۳ (۱۳۳۲ قمری) که جنگ جهانی اول شروع شد، دولت ایران رسماً اعلام بی‌طرفی کرد، اما نیروهای روسیه، انگلیس و عثمانی، بدون توجه به این بی‌طرفی وارد کشور شدند به درگیری با یکدیگر پرداختند. در ۱۲۹۵ (۱۳۳۴ قمری) بیست و هفت نفر از نمایندگان مجلس و گروهی از رجال سیاسی و مردم عادی به منظور مقابله با تجاوزات روس و انگلیس به ایران، به طرف قم حرکت کردند و در آن شهر «کمیته دفاع ملی» را تشکیل دادند و یک هیأت ۴ نفری را برای اداره امور برگزیدند که مدرس یکی از آنان بود^[۶].

[ویرایش] مخالفت با قرارداد ۱۹۱۹

در ۱۲۹۸ (۱۳۳۷ قمری)، وثوق‌الدوله قرارداد ۱۹۱۹ را با انگلستان منعقد کرد که براساس آن اختیار امور مالی و نظامی دولت ایران در دست مستشاران انگلیسی قرار می‌گرفت^[۷]. وثوق‌الدوله تصمیم داشت تا این قرارداد را در مجلس به وسیله طرفداران و دست نشاندگان خود به تصویب برساند؛ اما براثر مخالفت‌های مدرس در مجلس و افکار عمومی، مجلس قرارداد مذکور را رد کرد^[۸] و وثوق‌الدوله به ناچار از کار برکنار گردید.

[ویرایش] مخالفت با حقوق سیاسی زنان

مدرس که یکی از پنج مجتهد ناظر مجلس دوم مشروطه بود، مخالفت شدیدی با حق رأی و انتخاب زنان به نمایندگی مجلس داشت. او در توضیح مخالفت خود در مجلس چنین استدلال کرده بود:

• از اول عمر تا به حال بسیار در بر و بحر ممالک اتفاق افتاد بود برای بنده، ولی بدن بنده به لرزه درنیامد و امروز بدنم به لرزه آمد. اشکال بر کمسیون اینکه اسم نسوان را در منتخبین برد، که از کسانی که حق انتخاب ندارند نسوان هستند...خداوند قابلیت در این‌ها قرار نداده‌است که لیاقت حق انتخاب داشته باشند، مستضعفین و مستضعفات و آن‌ها از این نمره‌اند که عقول آن‌ها استعداد ندارد. گذشته از اینکه در حقیقت نسوان در مذهب اسلام تحت قیمومیتند، الرجال قوامون علی النساء، در تحت قیمومیت رجال هستند.^[۹]

[ویرایش] مخالفت با اولتیماتوم روسیه تزاری

این بخش نوشتار، نیازمند گسترش است.

[ویرایش] مخالفت با سرکوب نهضت جنگل و تائید نهضت

این بخش نوشتار، نیازمند گسترش است.

[ویرایش] مخالفت با طرح جمهوریت رضاخان

این بخش نوشتار، نیازمند گسترش است.

[ویرایش] مخالفت با طرح سلطنت رضاخان

[ویرایش] مخالفت با کودتای ۱۲۹۹ و اختیارات وزیر جنگ

این بخش نوشتار، نیازمند گسترش است.

[ویرایش] رضاشاه

پس از کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ که توسط رضاخان و سید ضیاءالدین طباطبایی صورت گرفت، بسیاری از آزادیخواهان دستگیر شدند. از جمله آنان مدرس بود که به قزوین تبعید و در آنجا زندانی شد. وی بیش از ۳ماه در حبس بود و پس از عزل سید ضیاء آزاد شد^[۱۰].

پس از آزادی به نمایندگی مردم تهران در مجلس چهارم انتخاب شد و به عنوان نایب رییس مجلس و رهبری اکثریت مجلس برگزیده شد. دوره پنجم مجلس در ۱۳۰۲ افتتاح شد و در این دوران پر اهمیت تاریخ مشروطه که با تغییر سلسله قاجاریه و روی کار آمدن رضاخان همراه بود، مدرس رهبری اقلیت مجلس را بر عهده داشت.^[۱۱]

یکی از وقاع مهم مجلس پنجم استیضاح رضاخان، سرانجام در روز ۷ مرداد ۱۳۰۴، مدرس به همراه شش تن دیگر از نمایندگان مخالف بود که رضاخان رئیس‌الوزراء را به دلیل سوء سیاست داخلی و خارجی، قیام و اقدام بر ضد قانون اساسی و حکومت مشروطه استیضاح نمودند^[۱۲].جلسه استیضاح تبدیل به محل منازعات طرفداران سردارسپه و طرفداران مدرس گردید. طرفداران مدرس که عموما از مردم عادی بودند فریاد «زنده‌باد مدرس» سر دادند و طرفداران سردارسپه که نظامیان بودند فریاد «مرده‌باد مدرس». مدرس از هوادارانش خواست تا ساکت شوند و آنگاه خطاب به طرفداران سردارسپه گفت «اگر مدرس بمیرد دیگر کسی به شما پول نخواهد داد.» ^[۱۳]

اما، رضاخان توانست مقدمات تصویب انقراض قاجاریه را فراهم کند و در تاریخ ۹ آبان ۱۳۰۴ این کار را عملی کرد و خود به پادشاهی ایران رسید.^[۱۴]

[ویرایش] تبعید و مرگ

جنبش مشروطه
شاهان قاجار نام آقامحمد خان فتحعلی شاه محمدشاه ناصرالدین شاه مظفرالدین شاه محمدعلی شاه احمدشاه دورهٔ پادشاهی ۱۱۷۵-۱۱۶۱ ۱۲۱۳-۱۱۷۶ ۱۲۲۶-۱۲۱۳ ۱۲۷۵-۱۲۲۶ ۱۲۸۵-۱۲۷۵ ۱۲۸۸-۱۲۸۵ ۱۳۰۴-۱۲۸۸
نخست‌وزیران قاجار امین‌السلطان عین‌الدوله مشیرالدوله مشیرالدوله پیرنیا مستوفی‌الممالک صمصام‌السلطنه سپهدار تنکابنی سپهدار رشتی قوام‌السلطنه وثوق‌الدوله فتح الله اکبر
چهره‌ها میرزای شیرازی میرزا فتحعلی آخوندزاده حاج زین‌العابدین مراغه‌ای سید جمال الدین اسدآبادی عبدالرحیم طالبوف میرزا ملکم خان ابوالحسن میرزا قاجار ملامحمدکاظم خراسانی عبدالله لاهیجی سیدعبدالله بهبهانی سیدمحمد طباطبایی شیخ فضل الله نوری میرزا آقاخان کرمانی شیخ احمد روحی قاضی ارداقی علاءالدوله قوام‌السلطنه مسیو نوز بلژیکی سیدحسن مدرس شجاع نظام مرندی ظل‌السلطان ارشدالدوله سالارالدوله شعاع السلطنه عباس‌آقا تبریزی ملک‌المتکلمین سیدجمال واعظ جهانگیرخان شیرازی نصرت الدوله حسن تقی‌زاده احمد کسروی مورگان شوستر مستشارالدوله عضدالملک ناصرالملک مشیرالدوله محمد خیابانی ادوارد براون مورگان شوستر علی اکبر دهخدا محمدتقی بهار ایرج میرزا میرزاده عشقی کامران میرزا تیمورتاش عارف قزوینی حسام السلطنه مراد درویش‌خان سردار اسعد موتمن‌الملک ثقة‌الاسلام علی مسیو ستارخان باقرخان زینب پاشا یپرم‌خان یارمحمدخان یحیی دولت‌آبادی صدیقه دولت‌آبادی اسماعیل امیرخیزی جعفر خان سردار بهادر علیقلی خان سردار اسعد میرزا کوچک‌خان جنگلی حیدرخان عمواوغلی محمدتقی خان پسیان سلیمان‌میرزا اسکندری
احزاب و گروه‌ها اجتماعيون عامیون کمیته ستار مركز غیبی اعتداليون عامیون انجمن اخوت انجمن مخدرات وطن جامع آدمیت کمیته مجازات حزب دموکرات حزب کمونیست ایران انجمن اسلامیه
رویدادهای مهم قاجار قیام تنباکو جنبش مشروطه فرمان مشروطیت استبداد صغیر جنبش جنگل ایران جنگ جهانی اول کودتای ۱۲۹۹ انحلال سلسله قاجار قانون اساسی مشروطه

در سال ۱۳۰۵ وی مورد سوءظن عوامل رضاخان قرار گرفت که از ترور جان سالم به ر برد.

رضاخان در طی برگزاری انتخابات مجلس هفتم، با مداخله آشکار در انتخابات و حذف آرای وی ،اجازه نداد مدرس به مجلس راه یابد و سپس در ۱۶ مهر ۱۳۰۷ دستگیر و به دامغان و مشهد و سپس به خواف تبعید کرد.

مدرس ۷ سال در خواف توسط مأموران تحت نظر بود و در ۲۲ مهر ۱۳۱۶ از خواف به کاشمر منتقل شد. در این زمان رضاخان دستور قتل مدرس را به رئیس شهربانی کاشمر داد ولی او به این کار تن نداد و در نتیجه این مأموریت به جهانسوزی، متوفیان و خلج واگذار شد. آنها در شب ۱۰ آذر ۱۳۱۶ برابر با ۲۷ رمضان ۱۳۵۶ (قمری) او را کشتند و جنازه را خاک کردند.^[۱۵]

قبر مدرس پس از شهریور ۱۳۲۰ و خروج رضاخان از ایران، توسط اهالی محل مشخص گردید. آرامگاه وی در شهر کاشمر واقع است.

[ویرایش] آثار

• تعليقه بر كفايه الاصول آخوند خراسانی .
• رسائل الفقهيه
• رساله‌اى در ترتب (در علم اصول فقه).
• رساله‌اى در شرط متأخر (در اصول).
• رساله اى در عقود و ايقاعات .
• رساله‌اى در لزوم و عدم لزوم قبض در موقوفه.
• كتاب حجيه الظن (در اصول).
• شرح رسائل شيخ مرتضی انصاری.
• حاشيه بر كتاب النكاح شيخ محمد رضا نجفى مسجدشاهى.
• دوره تقريرات اصول میرزای شیرازی.
• رساله‌اى در شرط امام و مأموم .
• كتابی در باب استصحاب (در علم اصول).
• كتاب احوال الظن فى اصول الدين.
• شرح روان بر نهج البلاغه.
• اصول تشكيلات عدليه (همكارى).
• زندگينامه ((خودنوشت ) كه براى روزنامه اطلاعات فرستاده است.

[ویرایش] منبع

این نوشتار دربارهٔ افراد خُرد است. با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.