بهرام میرزا معزالدوله

برای دیگر کاربردها، معزالدوله (ابهام‌زدایی) را ببینید.

بهرام میرزا معزالدوله
نام کامل	بهرام میرزا
لقب(ها)	معزالدوله
زادروز	۱۸۰۶ (میلادی)
زادگاه	تبریز
مرگ	۱۸۸۲ (میلادی)
محل مرگ	تهران
آرامگاه	حرم شاه‌عبدالعظیم
دودمان	قاجار
پدر	عباس میرزا
مادر	فاطمه خانم رنیانی

بهرام میرزا معزالدوله قاجار (۱۸۰۶-۱۸۸۲) دومین فرزند عباس میرزا و عموی ناصرالدین شاه قاجار.

زندگی

مادر بهرام میرزا فاطمه خانم دختر ملا محمد رنیانی، از اهالی رنیان در نزدیکی اصفهان و بانویی مقدس و مستجاب الدعوه بود. بهرام میرزا تنها فرزند وی از عباس میرزا به شمار می‏رفت.

بهرام میرزا در سال ۱۲۴۲ هجری قمری به حکومت خوی و سپس قراجه داغ منصوب شد. در زمان حکمرانی بر خوی، پیشکاری او را میرزا تقی خان قوام‌الدوله آشتیانی برعهده داشت. پس از حمله پاسکویچ به ایران، عباس میرزا عازم ارومیه شد و به بهرام میرزا فرمان داد تا به همراه افواج و توپخانه در خوی به او ملحق شود. با آغاز مذاکرات صلح بین عباس میرزا و پاسکویچ، بهرام میرزا به دستور پدرش به همراه قوام‌الدوله با سواره نظام و پیاده و هزار سوار کرمانی و دو فوج افشار در کنار رودخانه چغاتو اردو زدند. در زمان لشکرکشی عباس میرزا به خراسان، بهرام میرزا از حکومت قراچه داغ استعفا داد و به دیدار پدر شتافت و پس از آنکه در نبرد قلعه چناران کنار عباس میرزا جنگید، برای زیارت حرم علی بن موسی الرضا به مشهد رفت.

او در زمان مرگ فتحعلی شاه در نزد برادرش محمد میرزا (بعدا محمدشاه) در آذربایجان بود. محمدشاه پس از نشستن به تخت سلطنت، به تدبیر قائم مقام فراهانی بهرام میرزا را به جای پسرعمویش محمدحسین میرزا حشمت‌الدوله حاکم کردستان و کرمانشاه کرد. در این مقام بازهم قوام‌الدوله پیشکاری بهرام میرزا را داشت. بهرام میرزا در همان سال قشونی به سنندج گسیل داشت و پس از آن نصرالله میرزا والی، حاکم لرستان و برادر حشمت‌الدوله را به خوزستان فرستاد تا نظم را در آن منطقه برقرار سازد. با تجدید حکومت بهرام میرزا بر کردستان و کرمانشاه، وی برادر خود، فرهاد میرزا را به حکومت لرستان و خرم آباد منصوب کرد. با آغاز صدارت حاجی میرزا آقاسی، قوام‌الدوله به تهران احضار شد و میرزا موسی منجم‌باشی به جای او به پیشکاری بهرام میرزا منصوب گشت. مدتی بعد بهرام میرزا به کمک یک نظامی انگلیسی به نام هنری راولینسون قبایل لر را که همواره باعث نگرانی حاکمان منطقه بودند، سرکوب کرد. برای این کار، بهرام میرزا افواج کلهر و گوران را که توسط راولینسون تعلیم داده شده بودند، به سوی استحکامات محمد تقی خان بختیاری حرکت داد و پس از تسلیم شدن محمدتقی خان، اعراب بنی لام را که مردم شوشتر را غارت می‏کردند سرکوب کرد. سپس پل شوشتر را مرمت کرد و پس از آن در پی انتظام خوزستان و لرستان، سپاه و توپخانه را به کرمانشاه فرستاد و به خرم آباد رفت و چون محمدشاه برای سرکوب ترکمانان حرکت کرد، او فوج گوران را به سرپرستی راولینسون روانه تهران نمود. بهرام میرزا در سال ۱۲۵۲ هجری قمری به دلیل نارضایتی مردم کرمانشاه از حکومت عزل شد.

در سال ۱۲۶۴ هجری قمری بهرام میرزا به فرمان ناصرالدین شاه، یاغیان تات‏ و قشقایی را که در فارس سر به شورش برداشته بودند، سرکوب کرد و پس از آن به حکومت فارس منصوب شد. حکومت او تا سال ۱۲۶۶ هجری قمری ادامه داشت و در این مدت پیشکاری وی برعهده میرزا فضل‏الله علی‏آبادی بود. در این دوره امیرکبیر از او خواست بر نظارت کشتیها و مسئله برده فروشی دقت کند و در این زمینه با انگلیسیها حسن سلوک داشته باشد.

هنگام سفر ناصرالدین شاه به اصفهان (۱۲۶۷ هجری قمری) بهرام میرزا با پیشکاری عزیزخان آجودان باشی نایب الحکومه تهران بود. در خلال سال‏های ۱۲۷۵ تا ۱۲۷۷، با پیشکاری عزیز خان مکری سردار کل آذربایجان بود. در ۱۲۸۲ رئیس مجلس تحقیق دیوان نظام (اداره دادرسی ارتش) شد. از ۱۲۸۵ تا ۱۲۸۸ با پیشکاری میرزا زکی مستوفی تفرشی به جای حمزه میرزا حکمران خوزستان و لرستان شد و در ۱۲۹۵، پس از علیرضا خان عضدالملک وزارت عدلیه را برعهده گرفت.

بهرام میرزا در ۱۲۹۹ هجری قمری درگذشت و در آرامگاه خصوصی در حرم شاه‌عبدالعظیم در شهرری به خاک سپرده شد.

دانش و تحصیلات

بهرام میرزا فردی تحصیل کرده و فرهیخته بود. او به دلیل معلومات زیادش در دربار قاجار به «ملا بهرام» معروف بود. وی که نزد معلمین انگلیسی درس خوانده بود، در دوران صدارت امیرکبیر کتابی به نام «نظام ناصری» برای تعلیم افسران نوشت که در سال ۱۲۶۷ منتشر شد. این کتاب از اولین متون فارسی در علم نظام به شمار می‏رود و بسیار دقیق و به قاعده نوشته شده‏است.

فرزندان

ردیف	نام	تولد/وفات	نام مادر	یادداشت‏ها
۱	ستاره خانم			همسر پاشا خان امین‏الملک
۲	گوهرشاد خانم			همسر محمدشریف خان مافی، بدون فرزند
۳	ماه پاره خانم			ابتدا همسر سلطان حسین میرزا پسر احمدعلی میرزا سپس همسر نادر میرزا پسر دیگر احمدعلی میرزا
۴	فرنگیس خانم			همسر سردارعلی خان سرابندی
۵	اسماعیل میرزا معزالدوله	؟ -۱ جماد‏الاول ۱۳۱۷	دختر خان بابا خان سردار	بدون فرزند
۶	سلطان ابراهیم میرزا	۱۲۶۴-۱۳۱۰ هجری قمری	فاطمه خانم
۷	اسحاق میرزا
۸	ملکه خانم
۹	فضل‏الله میرزا
۱۰	محمدباقر میرزا
۱۱	شاهزاده خانم			همسر فتحعلی خان دنبلی
۱۲	بلقیس خانم		فاطمه خانم	همسر عباسقلی خان قزوینی
۱۳	نوابه خانم			همسر میرزا حسن وزیر دواب
۱۴	محمدکاظم میرزا
۱۵	محمدحسن میرزا
۱۶	علی محمد میرزا			بدون فرزند
۱۷	قربانعلی میرزا مجیرالدوله
۱۸	درخشنده خانم			همسر علی‏نقی خان معتمدالسلطان
۱۹	محمدصادق میرزا معزالدوله	۱۲۴۵-شهریور ۱۳۲۷
۲۰	عبدالحسین میرزا علاء‏السلطان
۲۱	تاج ماه خانم			همسر میرزا علی عباس معاون‏اسلطان
۲۲	نورالهدی خانم وقارالسلطنه
۲۳	جیران خانم وقارالسلطنه			همسر عبدالله خان ساعدالسلطان زنگنه
۲۴	شوکت خانم طلعت‏السلطنه			همسر میرابوطالب دریابیگی
۲۵	فرخنده خانم فخرالسلطنه			همسر میرزا ابوطالب زنجانی