اسماعیل ممتاز

اسماعیل ممتازالدوله

اسماعیل ممتاز در سال ۱۲۸۰
شناسنامه
نام کامل	میرزا اسماعیل خان ممتازالدوله
معروف به	اسماعیل ممتاز
زادروز	۱۸۸۰ میلادی
زادگاه	تبریز، ایران
تاریخ مرگ	۱۹۳۳ میلادی
محل مرگ	تهران، ایران
خویشاوندان سرشناس	ممتاز السلطنه
دین	اسلام
اطلاعات سیاسی
سمت	رئیس مجلس شورا وزیر مالیه وزیر عدلیه وزیر پست و تلگراف

میرزا اسماعیل خان ممتازالدوله (۱۲۵۸ در تبریز-۱۳۱۲ در تهران) سیاستمدار، مترجم، کنسول و وزیر ایرانی در دوران مظفرالدین‌شاه تا رضاشاه بوده‌است. وی در سن ۵۴ سالگی بر اثر بیماری قلبی در تهران درگذشت.

اوایل زندگی

میرزا اسماعیل ممتاز فرزند میرزا علی اکبر مکرم‌السلطنه و نوه آقا صمد صراف تبریزی بود که در سال ۱۲۵۸ ه.ش در تبریز به دنیا آمد. دوران کودکی خود را در تبریز به پایان رساند و بعد از آن برای تحصیل در شاخه‌های حقوق و زبان فرانسه عازم استانبول شد. در سال ۱۲۷۴ به ایران بازگشت و در وزارت امور خارجه مشغول به کار شد. یکسال بعد با عنوان سفیر دوم ایران به استانبول رفت و مدتی با سمت‌های کنسول و سرکنسول ایران مشغول به کار شد.

ممتازالدوله در اوایل صدارت عین‌الدوله به تهران آمد و در دستگاه حکومتی وی با سمت مترجم مشغول به کار شد و بر حسب دستور دولت وقت، قانون قضاوت را از ترکی عثمانی به فارسی ترجمه کرد و دولت وق با تصویب شاه اجرای آن را اعلام نمود.

فعالیت‌های سیاسی

ممتازالدوله با مشروطه‌خواهان در ارتباط بود. در دوره اول انتخابات مجلس شورای ملی به دلیل اختلاف بر سر انتخاب نماینده مردم اراک، به عنوان نماینده مردم این شهر انتخاب شد و در آنجا با راه یافتن به کمیسون‌های تخصصی مجلس، از سیاستمداران معتدل محسوب شد. پس از استعفای احتشام‌السلطنه از ریاست مجلس شورای ملی در سال ، ممتازالدوله در ۶ اردیبهشت ۱۲۸۷ (تقریبی) به ریاست مجلس شورای ملی برگزیده شد.

به دنبال به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی توسط محمدعلی‌شاه، اختلاف بین نمایندگان تندرو و معتدل بالا گرفت و ممتازالدوله تصمیم گرفت توسط برادرش(ممتاز السلطنه) از دولت فرانسه پناهندگی سیاسی بگیرد. پس از آن ممتازالدوله به لندن رفت و در مصاحبه‌های مطبوعاتی (به عنوان رئیس مجلس متواری ایران) از تخلفات و استبداد اطرافیان محمدعلی شاه سخن گفت که در روزنامه‌های آن زمان به چاپ رسید. وی پس از چندی به عضویت انجمن طرفداران ایران درآمد. سپس به پاریس نزد برادرش ممتازالسلطنه که در آن زمان سمت وزیرمختاری ایران را بر عهده داشت رفت و عضویت انجمن ایرانیان مقیم در پاریس و جمعیت فرانسه و ایران را پذیرفت. در این زمان وی به فعالیت‌های سیاسی خود در فراهم نمودن زمینه مقدمات قیام مردم اصفهان و حمله مجاهدین به تهران بود.

پس از فتح تهران و پیروزی مشروطه‌خواهان و عزل محمدعلی شاه، ممتازالدوله در سال ۱۲۸۷ به ایران بازگشت و به عنوان نماینده آذربایجان در مجلس شورای ملی انتخاب گردید. سپس در کابینه مستوفی‌الممالک عهده‌دار پست وزارت مالیه و وزارت پست و تلگراف شد. ممتازالدوله در سال ۱۲۹۰ مجدداً رئیس مجلس شد و همان سال در کابینه محمدولی تنکابنی(سپهداراعظم) وزیر مالیه و در کابینه صمصام‌السلطنه عهده‌دار پست وزارت عدلیه بود. وی در جریان قرارداد ۱۹۱۹ وثوق الدوله به جمع مخالفان پیوست و به کاشان تبعید شد. مدتی بعد پس از برکناری وثوق‌الدوله به تهران بازگشت. در جریان کودتای ۱۲۹۹، نام ممتازالدوله جزو ۷۰ نفری بود که به دستور سید ضیاء بازداشت شدند.

منابع

• بابایی، پروانه. «میرزا اسماعیل خان ممتازالدوله (ممتاز)». موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. بازبینی‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۲. 

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اسماعیل ممتاز موجود است.