میدان حر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از باغ شاه (تهران))
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۱′۱۷.۴۳″ شمالی ۵۱°۲۳′۳۴.۴۷″ شرقی / ۳۵.۶۸۸۱۷۵۰° شمالی ۵۱.۳۹۲۹۰۸۳° شرقی / 35.6881750; 51.3929083

مجسمه گرشاسپ در مرکز میدان حر
مبدان باغشاه و مجسمه سواره ناصرالدین‌شاه در آن اثر کمال‌الملک

میدان حر یا میدان باغ‌شاه (نام پیشین) یکی از میادین مرکزی تهران است. این میدان در تقاطع خیابان کارگر با خیابان امام‌خمینی قرار دارد. در مرکز این میدان مجسمه گرشاسپ (اثر غلامرضا رحیم‌زاده ارژنگ در سال ۱۳۳۹) قرار دارد که نبرد پیروزمندانه گرشاسپ، از پهلوانان شاهنامه را با اژدها نشان می‌دهد. گرشاسپ در حالی که نیزه‌ای به دست دارد، در حال نبرد با اژدهایی است که به دور بدن او پیچیده و دهان خود را باز کرده است.[۱][۲]

جنس این مجسمه از بتن است. این مجسمه نشان‌دهنده پیروزی خیر بر شر است و به بهانه الحاق مجدد آذربایجان به ایران ساخته شد و در سال ۱۳۳۹ در منطقه باغشاه‌سابق نصب شد.[۳] این اثر ۵/۶ متری که روی یک سکوی بتنی نصب شده است به همراه نیزه ۶ متری آن در مجموع ۵/۱۲ متر ارتفاع دارد.[۴] میدان حر در گذشته در محدوده باغشاه یا میدان اسب‌دوانی قرار داشته است.

سابقه تاریخی باغشاه[ویرایش]

تندیس ناصرالدین شاه در باغ شاه

از باغهای معروف تهران که سابقاً در غرب تهران و خارج از شهر واقع بود و اکنون در داخل شهر قرار گرفته و محل پادگان نظامی بود. در زمان قاجاریه این باغ گاه بگاه مسکن پادشاهان نیز بوده است، در سال ۱۲۸۵ هَ. ش. [ سال اعطای مشروطیت ] مظفرالدین شاه در باغشاه می‌نشست.[۵] در سال ۱۳۲۶ هَ. ق.، محمدعلیشاه قاجار پس از آنکه با مشروطه خواهان و مجلس از درمخالفت در آمد مرکز فرماندهی خود را در این باغ قرار داد، شاه میخواسته از شهر بیرون جسته در باغشاه لشکر بیاراید و بآسانی با مشروطه نبرد کند. دستخطی دادبدین شرح: «جناب اشرف مشیرالسلطنه، چون هوای تهران گرم و تحملش بر ما سخت بود ازینرو بباغشاه حرکت فرمودیم، پنجشنبه ۴ جمادی الاولی، عمارت باغشاه.» سپس هشت تن از آزادیخواهان را احضار کرد که شش تن آنان بدین شرح نام برده می‌شوند: جهانگیرخان صور اسرافیل، سید محمدرضا مساوات شیرازی، ملک المتکلمین، سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی، بهاءالواعظین و میرزا داودخان. ولی مجلس با این تقاضا مخالفت داشت و سرانجام در اثر مقاومت به توپ بسته شد، وکلا از مجلس پراکنده شدند، سید عبدالله بهبهانی و ملک المتکلمین و میرزا جهانگیرخان و چند تن دیگر را سربازان دستگیر کردند و به باغشاه بردند. در باغشاه ملک الممتکلمین و میرزا جهانگیرخان را بقتل رساندند...[۶] بعدها این باغ توسط عبدالحسین میرزا فرمانفرما از احمد شاه قاجار خریداری شده و بعدتر در جریان خیابان کشیهای دوران رضا شاه قطعه قطعه گردید.

باغ شاه در گذشته بیرون از شهر تهران قرار داشت و به تدریج با گسترش شهر تهران بخشی از این شهر شد. از دیدنی های باغشاه یکی هم مجسمه سواره ناصرالدین شاه بود که در وسط دریاچه باغ بر سکویی قرار داشت. این مجسمه به دستور اقبال السلطنه وزیر قورخانه و توسط میرزا علی اکبر معمار ساخته شده بود. باغ وحش کوچکی نیز در قسمت جنوبی باغ درنظر گرفته شده بود. باغشاه بعدها به محل استقرار سربازها و لشکر گارد اختصاص یافت. از رویدادهای باغشاه یکی فرامین محمدعلی شاه قاجار برای سرکوب، مقابله و محاکمه مشروطه خواهان بود و دیگری فرمان به توپ بستن مجلس شورای ملی که از آن محل صادر شد.[۷]

اکنون میدان حر در محدوده قدیم این باغ قرار دارد و خیابان امام خمینی (خیابان سپه) و خیابان کارگر از آن می‌گذرند.

منابع[ویرایش]

  1. «چرا مجسمه‌ی میدان حر نباید تخریب می‌شد؟». ایسنا، ۱۱ مرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۵ شهریور۱۳۹۲. 
  2. ایسنا
  3. «مجسمه‌های شهری / مشاهیر ساکت». سایت تخصصی هنر مجسمه‌سازی ایران. 
  4. «شهر در جایگاه کارگاهی هنری». همشهری آنلاین. 
  5. از تاریخ مشروطه کسروی بخش 1 ص 79
  6. از تاریخ مشروطهٔ کسروی ص 658
  7. «بازدید ناصرالدین شاه از مجسمه خودش». باشگاه اندیشه. 
  • اطلس کامل تهران. تهران: موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی،۱۳۸۵.ISBN 964-342-181-3

پیوند به بیرون[ویرایش]