هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران یکی از مهمترین بخش‌ها و نمایان‌ترین بخش طرح تحول اقتصادی است که به تغییر فرایند دادن یارانه‌ها می‌انجامد. در این فرایند با حذف تدریجی یارانه‌ها از مواد سوختی، مواد خوراکی، آب، برق و سایر اقلام در ایران نوع دادن تغییر می‌کند که بخشی از این یارانه‌های حذف شده (۶۰ درصد در سال ۱۳۹۰) به صورت نقدی به مردم پرداخت می‌شود و سایر درآمد این کار صرف کارهای عمرانی و فرهنگی می‌شود. این کار در اواخر دههٔ ۱۳۸۰ به اجرا گذاشته شد و بخش عمدهٔ آن در دههٔ ۱۳۹۰ انجام خواهد شد. از هدفمندسازی یارانه‌ها به عنوان بزرگترین طرح تاریخ اقتصادی ایران نام برده می‌شود.

اهداف[ویرایش]

غلامرضا مصباحی مقدم رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی دربارهٔ اهداف هدفمند کردن یارانه‌ها این دلایل را ذکز کرده است: شکلگیری ساختار اقتصادی ایران بر مبنای سوخت ارزان که منجر به تولید با کیفیت پایین، عدم توانایی رقابت با دیگران و عدم تلاش برای مصرف بهینهٔ سوخت در ایران شده است (وی در اینباره مثال زده است: قیمت گازوییل در ایران ۵/۱۶ تومان و در ترکیه ۱۸۰۰ تومان است، اما هزینهٔ حمل‌ونقل در ترکیه ارزان‌تر از حمل‌ونقل در ایران است. یک عامل این توفیق ترکیه این است که ناوگان حمل‌ونقل خود را اصلاح کرده که پس از اصلاحات اقتصادی ترکیه، صورت گرفته است، که نمونهٔ موفق اصلاح قیمت حامل‌های انرژی هم به شمار می‌رود. یک سوم درآمد ترکیه ناشی از مالیات برق، گازوئیل و بنزین است).[۱]

سوخت و مواد غذایی ارزان موجب اسراف و سوءمصرف در میان مردم شده است. توصیهٔ بانک جهانی مبنی بر اختصاص یارانه به تولیدکنندگان و نه مصرف کنندگان نیز از دلایل این امر بوده است. همچنین از اثرات مهم این طرح از بین رفتن فاصلهٔ طبقاتی می‌شود چرا که در گذشته بیشتر یارانه‌ها را دهکهای بالای جامعه مصرف می‌کردند.[۲][۳]

یک کارشناس، بهبود بازده اقتصادی جامعه، جلوگیری از افزایش بی‌رویهٔ مصرف سوخت و مقابله با تحریمات غرب، و رسیدگی به مستضعفین و از بین بردن فاصلهٔ طبقاتی در ایران را از اهداف این طرح برشمرده است.[۴]

قانون هدفمندکردن یارانه‌ها[ویرایش]

قانون هدفمندکردن یارانه‌ها در زمستان ۱۳۸۷ به صورت لایحه از سوی دولت نهم جمهوری اسلامی ایران ارائه شد و پس از مدت‌ها کش و قوس، با اعمال تغییراتی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. این لایحه قسمتی از طرح تحول اقتصادی می‌باشد که دولت احمدی‌نژاد آن را مطرح کرده‌است.[۵] در آذر ۱۳۸۸، با بالاگرفتن اختلاف بین مجلس و دولت در خصوص نحوه در اختیار گرفتن درآمد ناشی از آزادسازی قیمت‌ها، این ماده به شورای نگهبان ارسال شد و با بررسی آن توسط این شورا، منابع مالی بوجود آمده در پی حذف یارانه‌های اجناس، می‌بایست در اختیار دولت قرار می‌گرفت.[۶]

در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۸۹، محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری ایران با حضور در تلویزیون دولتی ایران، آغاز اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها را رسماً اعلام کرد. او گفت که از صبح روز ۲۸ آذر، حامل‌های انرژی، آب و نان در سراسر ایران با بهای جدید ارائه خواهند شد.[۷] همان شب نیروهای انتظامی و امنیتی برای مقابله با هرگونه اعتراض در پمپ بنزین‌های سراسر کشور مستقر شدند.[۸] روز بعد دولت ایران با انتشار اطلاعیه‌ای رسمی اعلام کرد که قیمت بنزین آزاد از این پس لیتری ۷۰۰ تومان و قیمت سی‌ان‌جی (گاز اتومبیل) متر مکعبی ۳۰۰ تومان خواهد بود. قیمت گازوئیل آزاد هم در این اطلاعیه لیتری ۳۵۰ تومان اعلام شده‌است.[۹][۱۰]

کلیات طرح[ویرایش]

مطابق این قانون شانزده قلم کالا و خدمات مشمول حذف یارانه و عرضه به قیمت بین‌المللی می‌شوند. در مدت پنج سال یارانه کالاهایی چون بنزین، گازوئیل، گاز، نفت، برق، آب، گندم، شکر، برنج، روغن و شیر حذف شده و آن‌ها با قیمت بازارهای منطقه خلیج فارس عرضه می‌شوند.[۱۱] دولت ایران می‌تواند ۲۰ هزار میلیارد تومان ازبابت افزایش قیمت، درآمد داشته و دراین بین نیمی از این درآمد را برای مقابله با تورم به صورت نقدی بین مردم توزیع کند.[۱۲] ۳۰ درصد از این در آمدها نیز به تولید کنندگان و ۲۰ درصد به دولت به منظور جبران خسارات ناشی از افزایش حامل‌های سوخت تعلق می‌گیرد.[۱۳]

در بودجه ۱۳۹۱ مقرر شد با توجه به نرخ رسمی دلار ۱۲۲۶ تومانی، هر چه مازاد درآمد از تفاوت نرخ دلار عاید شود، در صندوق ذخیره ارزی نزد صندوق توسعه ملی و یا در حساب خزانه به صورت جداگانه نگهداری شود. از این مازاد درآمد ریالی دولت مقرر شد ۲ هزار میلیارد تومان برای تأمین کسری بودجه و مابقی برای حمایت از تولید و کشاورزی از محل ۳۰ درصد سهم تولید در یارانه‌ها اختصاص پیدا کند.[۱۴][۱۵]

مرحله اول[ویرایش]

تا مهر ۱۳۸۹، فرم‌های اطلاعات اقتصادی برای دریافت یارانه نقدی از سوی ۶۸ میلیون و ۴۸۲ هزار و ۷۵۸ نفر در قالب حدود ۲۰ میلیون خانوار تکمیل شد.[۱۶]

اولین پرداخت[ویرایش]

در اولین مرحله واریز یارانه نقدی به حساب خانوارها، با پرداخت ۴۰ هزار و پانصد تومان به ازای هر نفر در ماه، در مجموع ۴ هزار و هشتصد میلیارد تومان به حساب‌ها واریز شد.[۱۷] دولت ایران مبلغ نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان به منظور واریز ۸۱ هزار تومان یارانه نقدی دوماهه به ازای هر فرد، برای ۶۰ میلیون وپانصد هزار نفر مشمول طرح دراین مرحله در نظر گرفته بود.[۱۸]

هزینه، درآمد[ویرایش]

میزان درآمد حاصل از هدفمندی یارانه‌ها از ۲۸ آذر ۱۳۸۹ تا ۳۱ خرداد ۱۳۹۱، ۳۰ هزار میلیارد تومان و میزان مصارف ۶۲ هزار میلیارد تومان بوده که این ارقام نشان دهنده کسری ۳۲ هزار میلیارد تومانی است.[۱۹] دولت بخش زیادی از پرداخت‌های نقدی را از شرکت‌های آب و فاضلاب و گاز تامین کرد و بانک مرکزی ۵ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان اسکناس برای پرداخت یارانه نقدی تولید کرد.[۲۰]

واکنش‌ها[ویرایش]

برخی کارشناسان، اختصاص نیافتن بخش مهمی از منابع هدفمندی یارانه‌ها به بخش تولید را عامل بی‌اثر سازی یارانه‌ها دانسته‌اند. در یک گزارش با مقایسه سطح قیمت ۱۴ قلم کالای خوراکی شامل ماست، شیر، پنیر، تخم مرغ، مرغ، گوشت، قندو شکر، میوه، چای، گوجه و خیار، سبزیجات، حبوبات، برنج و روغن در دو مقطع تاریخی یعنی آذرماه سال ۱۳۸۹ و اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۱ و با احتساب سرانه مصرف یک خانوار ۴ نفره در ایران، افزایش هزینه ماهانه این خانوار در مصرف هر یک از این اقلام خوراکی با توجه به رشد قیمت آن کالا محاسبه شده‌است که نتیجه محاسبات نشان می‌دهد، رشد قیمت این ۱۴ قلم کالای خوراکی موجب افزایش ۱۶۲ هزار تومانی هزینه‌های ماهانه یک خانوار ۴ نفره طی حدود یک سال و نیم شده‌است و تنها ۲۰ هزار تومان برای هزینه‌های دیگر (مانند آب، برق، گاز، سوخت و...) باقی می‌ماند.[۲۱]

از سوی دیگر یکسال پس از اجرای این طرح برخی بررسی‌ها نشان داد که کاهش مصرف انرژی پس از هدفمندی یارانه‌ها مقطعی بوده و رفتار غلط مصرفی مشترکان دوباره مانند گذشته در حال بازگشت است.[۲۲]

افزایش قیمت دلار در بازار آزاد برای جبران کسری بودجه[ویرایش]

پس از افزایش ناگهانی قیمت دلار در بازار آزاد[۲۳] در ۱۹ شهریور ۱۳۹۱ دبیر ستاد هدفمندی یارانه‌ها درباره این شایعه که دولت برای تامین بودجه یارانه نقدی قیمت دلار را افزایش داده است گفت:[۲۴]

به هیچ وجه چنین چیزی صحت ندارد ... دولت همه دلارهای خود را به نرخ ۱۲۲۶ تومان عرضه می‌کند و بنابراین هیچ درآمدی از افزایش قیمت دلار نصیب دولت نمی‌شود.

این در حالی است که در اسفند ماه ۱۳۹۰ خبری منتشر شد که بانک مرکزی از حساب ۱۸ بانک، سه هزار میلیارد تومان برداشت کرده است. دلیل چنین اقدامی اخذ مابه‌التفاوت فروش ارز دولتی با نرخ غیررسمی در بازار آزاد اعلام شد.[۲۵][۲۶] همچنین رئیس کل بانک مرکزی در ۱۹ شهریور ۱۳۹۱ اظهار داشت:[۲۷]

فکر می‌کنم آن رقمی که در مرحله اول از حساب بانک‌ها برداشت کردیم، یک رقمی نیز باید به آن اضافه شود و حتما برداشت دوباره‌ای از حساب آنها داشته باشیم.

در مهر ماه ۱۳۹۱ برخی مقامات اقتصادی کشور این پرسش مطرح کرده‌اند که: چرا نباید مابه‌التفاوت نرخ ارز ۱۲۲۶ تومان و بازار (حدود ۲۴۰۰ تومان) را به بیت‌المال برگردانیم و آن را به مردم ندهیم؟ ایشان این پرسش را مطرح کرده‌اند که:[۲۸]

حساب سرانگشتی ما نشان می‌دهد که اگر از فروش هر ارز ۱۲۲۶ تومانی با نرخ آزاد فقط ۱۰۰۰ تومان به خزانه واریز شود، سالانه بیش از ۱ میلیون تومان و ماهانه حدود ۹۰ هزار تومان نصیب هر ایرانی می‌شود.

احمد توکلی در واکنش به این تصمیم در گزارشی آورده است که دولت به دنبال گران کردن ارز برای پرداخت پول نقد به مردم است. وی می‌گوید:[۲۸]

دولت الان اجازه می‌خواهد که ارز را گران کند و مابه‌التفاوت را به صورت نقدی بین مردم توزیع کند. اقدام تورم زایی که شیرینی موقت و تلخکامی طولانی مدت دارد. البته برای سیاسی‌کاری انتخاباتی به نظرشان مفید می‌رسد.

وی بعدا چنین گفت:[۲۹]

لااقل یکی از دلایل تعلل یا تعمد دولت در بالا رفتن یا بالا بردن نرخ ارز، تامین منبع برای افزایش یارانه نقدی به خانوارها بود.

در پی افزایش بیش از حد قیمت سکه و ارز (۳۴۵۰ تومان[۳۰]) در بازار تهران در ۱۰ مهر ۱۳۹۱[۳۱] شبکه تحلیلگران تکنولوژی ایران در نامه سرگشاده به رییس‌جمهور اعلام کردند که:[۳۲][۳۳]

افزایش شدید قیمت ارز بویژه در روزهای اخیر بیشتر گمانه تامین منابع لازم جهت دو برابر کردن پرداخت یارانه‌های نقدی را تقویت می‌کند تا جبران کسری بودجه.

کاهش قیمت بنزین نسبت بازار جهانی[ویرایش]

درحالی که قیمت بنزین از ۳۵۰ تومان به ۷۰۰ تومان رسید، قیمت آن نسبت به بازار جهانی به خاطر پایین آمدن ارزش ریال کمتر از ابتدا شد.

  • در آغاز اجرای طرح (۱۳۸۹) قیمت دلار ۱۱۰۰ تومان[۳۴] (قیمت بنزین: ۰٫۳۱۸ دلار)
  • در ۹ شهریور ۱۳۹۲ قیمت دلار ۳۲۶۵ تومان[۳۵] (قیمت بنزین: ۰٫۲۱۴ دلار)

نظر مراجع تقلید[ویرایش]

برخی مراجع دینی، یارانه نقدی را جزئی از درآمد سالانه می‌دانند و معتقدند که چنانچه این کمک به لحاظ استمرار و مقدار بتواند بخشی از مئونه زندگی را تأمین کند و در مئونه سال مصرف نشود باید خمس آن پرداخت شود.[۳۶] برخی مراجع یارانه نقدی را جزء جوایز سلطان[۳۷] می‌دانند که در صورت تصرف پس از گذشت یک سال به آن خمس تعلق می‌گیرد.[۳۸]

  • صافی گلپایگانی از مراجع تقلید شیعه در پاسخ به استفتایی در مورد دریافت یارانه گفت:

«یارانه نقدی اگر از بیت المال باد گرفتن آن برای اشخاصی که فقیر شرعی نیستند اشکال دارد و برای اشخاصی که فقیر هستند با اجازه مجتهد جامع‌الشرایط اشکال ندارد.[۳۹]»

«فقرا و کسانی که درآمدشان کم است مسلماً برای آنها گرفتن یارانه حلال است و اما کسانی که به مقدار شأن خود درآمد دارند مسلماً شرایط دریافت یارانه را ندارند و گرفتن یارانه برای اینها جایز نیست. [۴۰]»

  • همچین دیگر مراجع تقلید نیز گفتند کسانیکه از تمکن مالی و حقوق کافی برخوردارند یارانه را دریافت نکنند.[۴۱]

مرحله دوم[ویرایش]

مرحله دوم طرح هدفمندی یارانه‌ها از ۲۰ فروردین ۱۳۹۳ و با ثبت نام از متقاضیان این مرحله آغاز شد. این مرحله از طرح با مجوزی که از جانب مجلس شورای اسلامی در چارچوب تبصره ۲۱ قانون بودجه سال ۱۳۹۲ به دولت داده شده است، دولت را موظف کرده با سازوکاری که مورد نظر خودش می‌باشد، این مرحله را به انجام برساند.[۴۲]

از جمله اهداف تعیین‌شده در فاز دوم هدفمندی یارانه‌ها اصلاح قیمت حامل‌های انرژی مانند بنزین، گازوئیل و نفت کوره و نزدیکتر کردن آنها به قیمت فوب خلیج فارس بوده است. به گفته مقامات دولت ایران، در این فاز مکانیسم‌هایی نیز برای تشخیص درستی اطلاعاتی که شهروندان در اختیار دولت می‌گذارند پیش بینی شده بود.

برخلاف دولت دهم که پس از عملیات ناموفق دهک‌بندی مردم، مجبور شد توزیع یارانه را همگانی نماید، دولت یازدهم تصمیم جدی بر شناسایی افراد نیازمند و توزیع یارانه در میان آنها دارد که اینکار را با ثبت‌نام دوباره از متقاضیان آغاز کرده است و امیدوار است در همین مرحله نیز، ۲۰ درصد از تعداد متقاضیان کاسته شود.[۴۳]

برطبق لایحه بودجه سال ۱۳۹۳ ارائه‌شده از طرف دولت یازدهم ایران به مجلس شورای اسلامی، دولت تصمیم به اجرای مرحله دوم طرح هدفمندی یارانه‌ها از ابتدای سال ۱۳۹۳ را داشت. اما این موضوع با مخالفت نمایندگان مجلس روبرو شد و با رای‌گیری انجام‌شده در مجلس شورای اسلامی، دولت موظف به اجرای این مرحله از ابتدای تیر ۱۳۹۲ شد. نمایندگان مجلس، علت مخالفت با این لایحه را لزوم افزایش دوبرابری قیمت حامل‌های انرژی (بنزین، گازوئیل و گاز طبیعی) از زمان شروع اجرای این مرحله عنوان کردند که موجب ایجاد شوک قیمتی در بازار در ابتدای سال ۱۳۹۳ می‌شود و از اینرو لازم است این افزایش قیمت‌ها با گذشت مدتی از شروع سال جدید آغاز شود. این تغییر برنامه با اعتراض دولت وقت ایران روبرو شد که درآمد ۶۳۲٬۰۰۰ میلیارد ریالی که از اجرای این مرحله پیش‌بینی کرده بود و می‌بایست آن را به بخش تولید و بخش بهداشت کشور اختصاص می‌داد را غیرقابل تحقق می‌دید. از طرف دیگر، برخی نمایندگان مخالف این لایحه معتقد بودند که میزان دقیق افزایش قیمت بنزین و سایر موارد سوختی نامشخص بوده و در نتیجه درآمد دولت و میزان تورم را نمی‌توان برآورد کرد.[۴۴]

با ثبت نام اولین گروه از متقاضیان دریافت یارانه نقدی، فاز دوم برنامه هدفمندی یارانه‌ها از روز چهارشنبه ۲۰ فروردین ۱۳۹۳ به‌طور رسمی کلید خورد. زمان اجرای این فاز تا چندی مانده به این تاریخ، مورد ابهام بوده است. همچنین این آغاز با تاخیری دو ساله انجام شد چرا که قبلا مقرر شده بود که این فاز در دومین سال آغاز هدفمندی یارانه‌ها اجرا شود.

در این مرحله، ۱۰ هزار میلیارد تومان برای کمک به بخش تولید اختصاص داده شد تا در برابر افزایش قیمت انرژی آسیب نبینند.[۴۵]

واکنش‌ها[ویرایش]

در این مرحله از ثبت‌نام یارانه، موج بوجود آمده توسط دولت وقت و برخی چهره‌های سرشناس سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ورزشی در جهت انصراف از ثبت‌نام برای دریافت یارانه، از آغاز سال ۱۳۹۳ فراگیر شده بود و در برنامه‌های تلویزیونی، پیامک‌های تلفن همراه و خطبه‌های نماز جمعه به این امر بارها پرداخته شد و افراد متمول تشویق به انصراف از دریافت یارانه در این مرحله شدند. در مقابل تلاش‌های دولت، گروه‌هایی غیررسمی تلاش کردند که مردم را به گرفتن یارانه و تقابل با درخواست دولت وقت تشویق کنند که این امر با محکومیت از جانب برخی رسانه‌های دولتی روبرو شد و این جریانات را منتسب به بخش‌هایی از حکومت ایران دانستند که خواهان عدم موفقیت دولت در این پروژه بزرگ است.[۴۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. فاز دوم هدفمندسازی، مردم را به خیر این طرح امیدی نیست! بهارنیوز
  2. صحبتهای مصباحی مقدم
  3. معاون سیاسی وزیر کشور: طرح هدفمندسازی یارانه‌ها کمک به محرومین است وب‌گاه وزارت کشور
  4. جام نیوز جام‌نیوز
  5. متن قانون هدفمندکردن یارانه‌ها
  6. کامیابی دولت در چالش یارانه‌ها روزنامه دنیای اقتصاد
  7. «قانون هدفمند کردن یارانه‌ها از فردا اجرا می‌شود». ایسنا. بازبینی‌شده در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۰. 
  8. در گفتگوی مشروح ایلنا با وزیر صنایع دولت اصلاحات عنوان شد خبرگزاری ایلنا
  9. حذف تدریجی یارانه‌ها در ایران آغاز شد، بی‌بی‌سی فارسی
  10. احمدی‌نژاد: «برای ذخیره‌سازی به پمپ‌بنزین‌ها نروید»، دویچه وله فارسی
  11. دولت ایران: هر ایرانی ماهی ۴۰ هزار تومان یارانه نقدی می‌گیرد
  12. قیمت‌ها با تهدید سر به راه می‌شوند بی‌بی‌سی فارسی
  13. یارانه نقدی به حساب مردم واریز شد روزنامه جام‌جم
  14. موافقت مجلس با اختصاص مابه‌التفاوت فروش ارز در بازار آزاد به یارانه تولید خبرگزاری فارس
  15. ردیف بودجه‌ای برای مابه‌التفاوت قیمت ارز؛ ۳۱ فروردین ۱۳۹۱؛ دنیای اقتصاد؛ روزنامه دنیای اقتصاد
  16. احمدی نژاد: یارانه نقدی دو روز دیگر به حساب مردم واریز می‌شود
  17. اولین قسط یارانه‌های نقدی به حساب ایرانیان واریز شد
  18. یارانه نقدی به حساب مردم واریز شد
  19. نهاوندیان اعلام کرد: پمپاژ قوی نقدینگی به اقتصاد/فاز دوم هدفمندی باید درشرایط ثبات اقتصادی عملیاتی شود؛ ۲۳ بهمن ۱۳۹۱؛ ایلنا
  20. توکلی: حساب ذخیره ارزی جارو شد؛ دنیای اقتصاد؛ ۲۵ شهریور ۱۳۹۲
  21. پیامدهای گرانی و بی اثرسازی یارانه‌ها؛ دنیای اقتصاد؛ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۱
  22. «یکسال بعد از هدفمندی یارانه‌ها، عادت مصرفی مشترکان بازگشت!». Iranian Students' News Agency - ISNA، ۵ خرداد ۱۳۹۱. 
  23. افزایش قیمت سکه و دلار؛ ۲۰ شهریور ۱۳۹۱؛ همشهری
  24. دبیر ستاد هدفمندی یارانه‌ها مطرح کرد تکذیب افزایش قیمت ارز برای تامین یارانه نقدی؛ ۲۰ شهریور ۱۳۹۱؛ دنیای اقتصاد
  25. سناریوهای افزایش نرخ ارز در بازار آزاد؛ پای کسری بودجه در میان است!؛ همشهری آنلاین؛ ۲۷ آذر ۱۳۹۰
  26. پرونده برداشت از حساب بانک‌ها وارد فاز جدیدی شد بانک مرکزی 18 بانک را جریمه کرد؛ ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۱؛ دنیای اقتصاد
  27. بهمنی:برداشت دوباره از حساب بانکها در راه است؛ ۱۹ شهریور ۱۳۹۱؛ خبرآنلاین به نقل از مهر
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ یارانه سه برابری از محل فروش دلار آزاد؟ دنیای اقتصاد؛ ۲ مهر ۱۳۹۱
  29. انتقاد شدید احمد توکلی از برنامه‌های یارانه‌ای دولت مگر دولت روی کار می‌آید که در جیب مردم پول بگذارد؟؛ دنیای اقتصاد؛ ۸ آذر ۱۳۹۱
  30. گزارشی میدانی از قیمت ارز و سکه در بازار آزاد تهران؛ خبرآنلاین؛ ۱۰ مهر ۱۳۹۱؛ در حالیکه بسیاری از فعالان بازار از فروش دلار پرهیز می‌کنند اما دلار در بازار آزاد روز دو شنبه ده مهر با قیمت ۳۲۵۰ تومان به فروش رفت و ظرف کم تر از یک ساعت قیمت آن به ۳۴۵۰ تومان رسید.
  31. سخنگوی قوه‌قضائیه اعلام کرد برخورد جدی با اخلالگران بازار سکه و ارز؛ دنیای اقتصاد؛ ۱۱ مهر ۱۳۹۱
  32. در نامه سرگشاده شبکه تحلیلگران تکنولوژی ایران به رییس‌جمهور اعلام شد خاطره تلخ سیاست‌های تعدیل سال ۷۴ تکرار نشود؛ دنیای اقتصاد؛ ۱۱ مهر ۱۳۹۱
  33. در نامه سرگشاده شبکه تحلیلگران تکنولوژی ایران اعلام شد ۱۴ نکته و پیشنهاد ارزی به رئیس جمهور؛ فارس نیوز؛ ۱۰ مهر ۱۳۹۱
  34. «جدول ۳۳ ساله قیمت دلار در ایران». خونیوز، ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۰۱ سپتامبر ۲۰۱۳. 
  35. «قیمت ارز، سکه و طلا در بازار آزاد / ۹ شهریور». خونیوز، ۹ شهریور ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۰۱ سپتامبر ۲۰۱۳. 
  36. نظر چند تن از مراجع عظام تقلید قم در مورد خمس یارانهها؛ خبرگزاری مهر؛ ۲۹ آذر ۱۳۸۹
  37. جایزه سلطان (عنوانی معروف در فقه اسلام): جایزه و بطور کلی مالی که سلطان یا یکی از کارگزاران او بکسی دهند. معارف و معاریف؛ سید مصطفی حسینی دشتی
  38. نظر آیت‌الله سیستانی در مورد خمس یارانه‌ها:این‌ها جزء جوایز سلطان هست؛ عصر ایران؛ ۱۴ دی ۱۳۸۹
  39. http://www.irna.ir/fa/News/81113711/اجتماعی/آیت_الله_صافی_کسانی_که_فقیر_شرعی_نیستند_یارانه_نگیرند
  40. http://www.iribnews.ir/NewsBody.aspx?ID=47603
  41. http://www.iribnews.ir/NewsBody.aspx?ID=47603
  42. خلق شاخصی جدید در اقتصاد ایران اقتصاد ایرانی
  43. انصراف از یارانه‌ها کمک به دولت یا رفع مشکل کم درآمدها؟ خبرآنلاین
  44. پیامدهای خطرناک یک تصمیم نمایندگان مجلس جام جم آنلاین
  45. یارانه 45 هزارتومانی بی‌ارزش شده، و به همین دلیل دولت دنبال راه‌های دیگری است خبرآنلاین
  46. نزاع پیامکی دولت و منتقدان بر سر یارانه ها/ یارانه آزمون محبوبیت روحانی می‌شود؟ خبرگزاری فردا

پیوند به بیرون[ویرایش]