سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سازمانی نظامی است که در نخستین روزهای پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ به فرمان روحالله خمینی (بنیانگذار و رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران) تشکیل شد. روح الله خمینی در دوم اردیبهشت سال ۱۳۵۸ طی فرمانی به شورای انقلاب اسلامی رسماً تأسیس این نهاد را اعلام کرد و شورای انقلاب با تأسیس شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گام اساسی را در جهت سازماندهی این نهاد برداشت. سپاه نهادی نظامی و بازوی مسلح برای پاسداری از نظام جمهوری اسلامی ایران است.
| « | سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در نخستین روزهای پیروزی این انقلاب تشکیل شد، برای ادامهٔ نقش خود در نگهبانی از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن پا برجا میماند. حدود وظایف و قلمرو مسؤولیت این سپاه در رابطه با وظایف و قلمرو مسؤولیت نیروهای مسلح دیگر با تأکید بر همکاری و هماهنگی برادرانه میان آنها به وسیله قانون تعیین میشود.[۱] | » |
سپاه پاسداران شامل ۵ نیرو، با ماموریتهای متفاوت است.
- نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
- نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
- نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
- نیروی مقاومت بسیج
- نیروی قدس
پس از فرماندهی محمد علی جعفری در سال ۱۳۷۸ نوآراییهای تشکیلاتی در سپاه روی داد. این نوآراییها شامل تشکیل سازمان بسیج مستضعفین و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران و تشکیل ۳۱ سپاه استانی بود[۲].
فهرست مندرجات |
تاریخچه
در نخستین روزهای پس از انقلاب بهمن ۵۷، دولت موقت که به علت فروپاشی قوای انتظامی ونظامی فاقد ابزار لازم برای اعمال حاکمیت بر کشور بود، درصدد بر آمد تا نیرویی مسلح بنام گاردملی به وجود آورد. به همین منظور، حسن لاهوتی حکمی از آیت الله خمینی برای تشکیل این نیرو دریافت کرد. با پیشنهاد محمد توسلی نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای آن برگذیده شد. در حکم آیت الله خمینی تاکید شده بود که سپاه پاسداران زیر نظر دولت موقت فعالیت خواهد کرد [۳]. هدف از تشکیل این نهاد نیز حفظ انضباط در شهرها و روستاها، جلوگیری از تحریک و توطئه، جلوگیری از خرابکاری در موسسات دولتی و ملی و مراکز عمومی و سفارتخانهها، جلوگیری از رسوخ عناصرفرصت طلب و ضدانقلابی در داخل صفوف مردم، اجرای دستور دولت موقت و اجرای احکام دادگاههای فوق العاده اسلامی، ذکر شده بود[۴]. دولت موقت دکتر ابراهیم یزدی را به عنوان معاون نخستوزیر در امور انقلاب، مامور کرد که با آقای لاهوتی برای تشکیل این نیرو همکاری کند. به گفته محسن سازگارا اساسنامه آن را وی و حسن لاهوتی در اواخر بهمن ۵۷ در باغشاه و در حین جمع آوری سلاحهای پخش شده در روزهای انقلاب تکمیل کردند. در نهم اسفند ۱۳۵۷ در جلسهای در پادگان عباسآباد که با حضور محسن سازگارا، محسن رفیقدوست، مرتضی الویری، علی محمد بشارتی، محمد غرضی، حسن جعفری، علی فرزین، ضرابی، اصغر صباغیان، تهرانچی و علی دانشمنفرد تشکیل میشود، علی دانشمنفرد به عنوان فرمانده سپاه پاسداران انتخاب شد. محسن رفیقدوست مسوول تدارکات، بشارتی مسوول اطلاعات و مرتضی الویری مسوول روابط عمومی سپاه شد [۵]. آنها با جلب همکاری عدهای از اعضای انجمن های اسلامی دانشجویان ایرانی در آمریکا و کانادا ساختمان ساواک در خیابان سلطنتآباد (پاسداران کنونی)، را مقر اصلیخود قرار دادند و در مراکزی چون هنگ نوجوانان (مکان مورد استفاده برای دانشگاه امام حسین(ع) و دافوس کنونیسپاه) و پادگان سعدآباد، با کمک عدهای از جمله برخی تکاوران تیپ نوهد، به جذب و آموزش سیاسی، عقیدتی ونظامی داوطلبان پرداختند.
همزمان با تشکیل سپاه پاسداران، گروههای مسلح موازی دیگر نیز بطور خودجوش برای حفظ انقلاب تشکیل شده بودند همچون:
-
-
- گارد انقلاب در پادگان جمشیدیه به سرپرستی عباس آقازمانی و مورد حمایت موسوی اردبیلی
- گارد دانشگاهها یا پاسا به سرپرستی محمد منتظری و مورد حمایت شهید بهشتی. این گروه عمدتا عدهای از عناصر مبارز را که در لبنان آموزش چریکی دیده و به کشور برگشته بودند، دربر میگرفت. محسن آرمین از جمله اعضا گارد دانشگاه بود.
- نیروهای مسلح سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی به سرپرستی محمد بروجردی و مورد حمایت مرتضی مطهری
-
وجود این چهار گروه مسلح موازی، اختلافها و اصطکاک هایی را در پی داشت. این مساله در شورای انقلاب طرح وسرانجام تصمیم گرفته شد که آقای هاشمی رفسنجانی با هماهنگ کردن این گروهها و یکپارچه کردن آنها، سپاهپاسداران انقلاب اسلامی را شکل دهد. پس از تخصیص بودجه ۱۲۰ میلیون تومانی به سپاه از سوی دولت موقت سپاه قدرتمند تر از قبل تصمیم به ادغام سایر نیروها در خود گرفت. در تاریخ ۱۸ فروردین ۱۳۵۷، همه این گروهها با سپاه پاسداران ادغام شدند و جواد منصوری به عنوان فرمانده سپاه انتخاب شد. به فاصله اندکی پس از او عباس آقازمانی مشهور به (ابوشریف) فرماندهی سپاه و فرماندهی عملیات آن را بر عهده گرفت. پس از ادغام، محسن رضایی، محسن رفیقدوست و عباس دوزدوزانی در اواخر فروردین ۱۳۵۸ به دیدار آیت الله خمینی در قم رفتند و خواستار استقلال سپاه از دولت موقت شدند.
در این دیدار آقای خمینی برخلاف جهتگیری پیشین خود مبنی بر نظارت دولت موقت بر سپاه، دستور تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی زیر نظر شورای انقلاب را صادر کردد. در پی این فرمان، گروه دوازده نفره اساسنامهای را در۹ ماده و ۹ تبصره تهیه کرد که به تصویب شورای انقلاب رسید. به دنبال آن شورای فرماندهی سپاه تشکیل گردید و اعضای آن احکام خود را از شورای انقلاب دریافت کردند. به این ترتیب در دوم اردیبهشت ماه۱۳۵۸ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با انتشار بیانیهای رسما اعلام موجودیت کرد.
| درجههای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | ||
|---|---|---|
| نیروها | ||
| پرسنل نظامی | نیروی دریایی | |
| ارتشبد | دریابد | |
| سپهبد | دریاسالار | |
| سرلشگر | دریابان | |
| سرتیپ | دریادار | |
| سرهنگ | ناوسالار | |
| سرگرد | ناوسالار سوم | |
| سروان | ناوسروان | |
| ستوان | ناوبان | |
| رزمدار | ناودار | |
| رزمآور | ناویار | |
| رزمیار | سرناوی | |
| سرباز | ناوی | |
با توجه به اینکه مهمترین مأموریت سپاه، حفاظت از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن بود، این تشکیلات تازه تأسیس تیمها، دستهها، گروهانها و گردانهای عملیاتی را صرفا برای عملیات شهری و حفظ و ارتقای امنیت داخلی کشور شکل داد. در هر شهر و شهرستانی، سپاه به تناسب نیرویی که جذب میکرد و وسعت سرزمینی و حساسیتهای امنیتی خاصی که آن منطقه داشت، وضعیت خود را سامان میداد.
اولین فرمانده سپاه پس از شورای فرماندهی، محسن رضایی است که در ۲۸ سالگی توسط روحالله خمینی به این سمت منصوب شد (تا قبل از این انتخاب فرمانده سپاه با شورای انقلاب اسلامی بود)محسن رضائی برای مدت ۱۸ سال فرماندهی این نهاد را بر عهده داشت ولی در سال ۱۳۷۷ از فرماندهی سپاه استعفا کرد و قائم مقام او سید یحیی صفوی مشهور به رحیم صفوی از سوی آیت الله سید علی خامنهای به این سمت منصوب شد. در ۱۰ شهریور ماه ۱۳۸۶ دوره مسئولیت ۱۰ ساله وی در فرماندهی سپاه به پایان رسید و آیت الله سید علی خامنهای به جای وی سرتیپ پاسدار محمدعلی جعفری فرمانده سابق نیروی زمینی سپاه را به فرماندهی سپاه پاسداران برگزید و او را از درجه سرتیپی به درجه سرلشگری ارتقا داد.
ساختار فرماندهی سپاه به شکلی است که در راس آن فرمانده کل قرار دارد پس از او جانشین یا قائم مقام قرار میگیرد و پس از او نیز رئیس ستاد مشترک حائز اهمیت است که به طور مستقیم با فرمانده کل در بالا و با فرماندهان نیروهای پنج گانه در پایین مرتبط است. فرمانده کل سپاه مستقیما توسط رهبری انتخاب میگردد و جانشین و فرماندهان ستاد مشترک و نیروها به پیشنهاد فرمانده کل و با تصویب و حکم رهبری انتخاب میشوند. دو ساختار دیگر در سپاه به نامهای حوزه نمایندگی ولی فقیه و سازمان حفاظت اطلاعات وجود دارد که اولی کاملاً مستقل از ساختار فرماندهی و مستقیما زیر نظر رهبری قرار دارد و دومی نیز تقریباً مستقل از فرماندهی است و فرمانده آن را رهبری با پیشنهاد فرمانده سپاه انتخاب میکند و فرمانده آن مستقیما با دفتر عمومی حفاظت اطلاعات در دفتر رهبری و شخص رهبر مرتبط است و به او گزارش میدهد.[۶] [۷] [۸]
| جمهوری اسلامی ایران | |
 |
|
|
ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران
دولت (قوه مجریه)
قوه مقننه
قوه قضاییه
شوراهای عالی
سایر نهادها و سازمانها
رهبران
روسای جمهوری
نخست وزیران
روسای مجلس شورای اسلامی
روسای قوه قضاییه
حکومت محلی و شوراها
|
ساختار سازمانی
ساختار فرماندهی سپاه به شکلی است که در راس آن فرمانده کل قرار دارد. پس از او جانشین یا قائم مقام قرار میگیرد و پس از او نیز رئیس ستاد مشترک حائز اهمیت است که به طور مستقیم با فرمانده کل در بالا و با فرماندهان نیروهای پنج گانه در پایین مرتبط است. فرمانده کل سپاه مستقیما توسط رهبری انتخاب میگردد و جانشین و فرماندهان ستاد مشترک و نیروها به پیشنهاد فرمانده کل و با تصویب و حکم رهبری انتخاب میشوند.
دو ساختار دیگر در سپاه به نامهای حوزه نمایندگی ولی فقیه و سازمان حفاظت اطلاعات وجود دارد که اولی کاملاً مستقل از ساختار فرماندهی و مستقیما زیر نظر رهبری قرار دارد و دومی نیز تقریباً مستقل از فرماندهی است و فرمانده آن را رهبری با پیشنهاد فرمانده سپاه انتخاب میکند و فرمانده آن مستقیما با دفتر عمومی حفاظت اطلاعات در دفتر رهبری و شخص رهبر مرتبط است و به او گزارش میدهد.
فعالیت اقتصادی
سپاه پاسداران پس ازجنگ ایران و عراق فعالیتهای اقتصادی خود را افزایش داد و موفق به انجام قرارداهای اقتصادی به ارزش میلیاردها دلار شدهاست که برخی از آنها رابدون مناقصه بدست آوردهاست. قرارداد یک میلیارد و۳۰۰ میلیون دلاری احداث خط لوله گاز از منطقه عسلویه به ایرانشهر در استان سیستان و بلوچستان، بدون رعایت قوانین مربوط به برگزاری مناقصه برگزار و این امتیاز به طور ویژه به سپاه داده شدهاست.[۹]
سپاه مجری پروژههای بزرگ دیگری از جمله در زمینههای سد سازی و احداث اتوبان بودهاست و در مواردی، تلاش برای اجرای برخی طرحهای بزرگ، نظیر ساخت فرودگاه و احداث راه آهن با جنجالهای بزرگ سیاسی همراه شد. گروه مهندسی سپاه، قرارداد ۲٫۳ میلیارد دلاری توسعه یک میدان گازی را در خلیج فارس از آن خود کرد. سپاه همچنین توانسته قراداد ۱٫۳ میلیارد دلاری ساخت لوله گازی میان ایران و پاکستان را تصاحب کند. هیچ گزارش مالی درباره فعالیتهای اقتصادی سپاه منتشر نمیشود و بودجه آن نیز محرمانهاست.[۱۰]
محمود احمدی نژاد در بهمن سال ۱۳۸۲ در مقام شهردار تهران چند قرارداد با سپاه بست و در پاسخ به خبرنگارانی که علت چنین تصمیمی را بدون برگزاری تشریفات مناقصه میپرسیدند گفت پیمانکاران دولتی به دلیل داشتن تجربه در کار و ارائه قیمت پایین، مورد قبول شهرداری هستند.[۱۱]
موسسه مالی و اعتباری مهر (با نام قبلی «موسسه مالی و اعتباری بسیجیان») نیز وابسته به سپاه است.[۱۲]
فعالیت سیاسی
طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دستور امام خمینی و آیت الله خامنهای سپاهیان تا هنگامی که در سازمان سپاه خدمت میکنند حق فعالیت در زمینههای سیاسی را ندارند.
محمدباقر ذوالقدر معاون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود و در دولت نهم (محمود احمدی نژاد) به سمت معاونت وزارت کشور و معاون امنیتی انتظامی این وزراتخانه منصوب شد. روابط عمومی وزارت کشور اعلام کرد: چون سردار ذوالقدر با حکم فرمانده کل قوا و رهبر معظم انقلاب (علی خامنهای) در سمت جانشین فرماندهی کل سپاه فعالیت داشت، با کسب مجوز از معظم له به سمت جدید منصوب شد.[۱۳]
جستارهای وابسته
- سپاه بدر
- سپاه ولیامر
- سپاه حفاظت انصارالمهدی
- نیروی ویژه پاد وحشت (نوپو)
- واحد موشکی سپاه پاسداران
- واحدهای ویژه صابرین
- سپاه حفاظت هواپیمایی
- سپاه سیدالشهداء استان تهران
- سپاه محمد رسولالله تهران بزرگ
- قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران
- قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا
- موسسه مالی و اعتباری مهر
پانویس
- ↑ اصل ۱۵۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- ↑ سپاه پاسداران از تغییر ساختاری تا آرایش امنیتی (فارسی). بیبیسی فارسی (در تاریخ ۶ آبان ۱۳۸۸). بازدید در تاریخ ۶ آبان ۱۳۸۸.
- ↑ ناگفتههای سپاه پاسداران در گفتگوی شهروند امروز با محسن رفیقدوست (فارسی). شهروند امروز (در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۸۶). بازدید در تاریخ ۱۸ آبان ۱۳۸۸.
- ↑ از ویرانههای ساواک تا شبه ارتشی عظیم (فارسی). رادیو فردا (در تاریخ ۱۳۸۶/۰۵/۲۵). بازدید در تاریخ ۲۰ آبان ۱۳۸۸.
- ↑ ناگفتههای سپاه پاسداران در گفتگوی شهروند امروز با محسن رفیقدوست (فارسی). شهروند امروز (در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۸۶). بازدید در تاریخ ۱۸ آبان ۱۳۸۸.
- ↑ گذر از الیگارشی روحانیت به الیگارشی روحانیت و سپاه(اخبار روز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵)
- ↑ موقعیت سپاه پاسداران و روحانیت در ساخت قدرت - ۲(اخبار روز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵)
- ↑ گذراز الیگارشی روحانیت به الیگارشی روحانیت و سپاه خش سوم: فعالیت اقتصادی سپاه(اخبار روز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵)
- ↑ [http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2006/06/060608_jb_revolutionary-gurads-gas.shtml سپاه و نفت؛ افزایش حضور نظامیان در اقتصاد و سیاست] وبگاه بی بی سی فارسی
- ↑ سپاه پاسداران و حضور در عرصه اقتصادی ایران وبگاه بی بی سی فارسی
- ↑ هدف تحریم آمریکا؛ قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا سپاه وبگاه بی بی سی فارسی
- ↑ آشنایی با ۳ موسسه مالی اعتباری و بانک سینا
- ↑ محمدباقر ذوالقدر جانشین وزیر و معاون امنیتی انتظامی وزارت کشور شد فارس نیوز ۸۴/۰۹/۰۲
پیوند به بیرون
- پایگاه خبری سپاه پاسداران (سپاه نیوز)
- موقعیت سپاه پاسداران در ساخت قدرت ۱
- موقعیت سپاه پاسداران در ساخت قدرت ۲ - ۷
- از ویرانههای ساواک تا شبه ارتشی عظیم
- از ویرانههای ساواک تا شبه ارتشی عظیم
- سرلشگر موسوی(فیلم یوتوب)
- سپاه پاسداران از سواحل جنوبی وارتش از سواحل شمالی ایران دفاع میکند
